ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

O Λόρκα αναμοχλεύει το παρελθόν του Εμφυλίου

H πιθανότητα εκταφής του Λόρκα από τον μαζικό τάφο του 1936 προκαλεί πάθος και εντάσεις στη σύγχρονη ισπανική κοινωνία. O εθνικός ποιητής της Ισπανίας βρίσκεται θαμμένος μαζί με 30.000 άλλα θύματα των φασιστών σε ομαδικούς τάφους διάσπαρτους σε διάφορα σημεία της χώρας. Οι Ισπανοί τους ονομάζουν «τάφους της λήθης». Προσπάθειες των οικογενειών να ανακτήσουν τις σορούς των αγαπημένων τους για να γίνουν ατομικές ταφές συναντούν την κρατική αδιαφορία. Τώρα, η προοπτική εκταφής του Λόρκα, μετά τον εντοπισμό του σημείου ταφής από έναν αφοσιωμένο ερευνητή, αναμοχλεύει το παρελθόν. Αφενός αναζωπυρώνονται μνήμες του τραγικού εμφυλίου και αφετέρου χιλιάδες πολίτες απαιτούν να ισχύσει και για τα θύματα των δικών τους οικογενειών αυτό που ενδέχεται να ισχύσει για τον εθνικό ποιητή της πατρίδας τους. Εκταφή και νέα ταφή σε ατομικούς τάφους αποκαθιστώντας τη μνήμη των θυμάτων.

Σύμφωνο της σιωπής

Μετά το 1975 και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ισπανία υπήρξε μία σιωπηρή συμφωνία για λήθη του παρελθόντος. Ακόμη και σήμερα, αρκετοί Ισπανοί είναι απρόθυμοι να παραβούν εκείνο το άτυπο σύμφωνο. O δεξιός βουλευτής Μανουέλ Ατένθια υποστηρίζει ότι «τα ζητήματα αυτά πρέπει να απασχολούν τους ιστορικούς, όχι τους πολιτικούς». Από διαφορετική σκοπιά, ορισμένοι προτιμούν να παραμείνουν τα πράγματα ως έχουν, απλώς και μόνο διότι έτσι δεν παραγράφονται τα εγκλήματα των φασιστών. H προσέγγιση ενός ομαδικού τάφου προκαλεί δέος. «Οι ομαδικοί τάφοι είναι από μόνοι τους ένα κοιμητήριο», ισχυρίζεται μία απόγονος του Λόρκα που διευθύνει το μουσείο Λόρκα στη Γρανάδα. «O θείος μου έχει συντροφιά ήρωες και ευγενείς νεκρούς», λέει.

Ο άνθρωπος που εντόπισε το σημείο ταφής του Λόρκα είναι ένας Ιρλανδός ονόματι Ιαν Γκίμπσον που άρχισε τις έρευνές του το 1965. «Εκείνη την εποχή», θυμάται, «υπήρχε δικτατορία στην Ισπανία και ο κόσμος δεν ήταν ελεύθερος να μιλάει για τις δολοφονίες και τους μαζικούς τάφους. Αλλά και τώρα, πολλοί μου λένε ότι είναι καλύτερα να ξεχαστούν όλα αυτά. Αλλά, αναρωτιέμαι, πώς είναι δυνατόν η Ισπανία να ξεχάσει, όταν ποτέ δεν μπόρεσε επισήμως να θυμηθεί. Οι πληγές δεν επουλώνονται, παρά μόνον αν παραδεχθείς ότι υπάρχουν». Και άλλοι συστρατεύονται. Οπως ο Εμίλιο Σίλβα. Πριν από τρία χρόνια ίδρυσε τον Ισπανικό Σύνδεσμο για την Αποκατάσταση της Ιστορικής Μνήμης και ξεκίνησε τον αγώνα του για να ανοίξουν επιτέλους οι ομαδικοί τάφοι. Περίπου 30.000 οικογένειες δεν έχουν τάφο για να ακουμπήσουν λουλούδια στους νεκρούς τους. «Πιστεύω», λέει, «η δύναμη του ονόματος του Λόρκα να επιδράσει ώστε να δει ο υπόλοιπος κόσμος το πρόβλημα της Ισπανίας».