ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

O «Δόκτωρ Ζιβάγκο» στα ελληνικά, 47 χρόνια μετά

H πρώτη παγκόσμια πρώτη έκδοση του μυθιστορήματος του Μπορίς Παστερνάκ «Δόκτωρ Ζιβάγκο» έγινε στην Ιταλία το Νοέμβριο του 1957, από τον εκδοτικό οίκο «Φελτρινέλι» και ήδη βρίσκεται στην 25η έκδοσή του. Πρόκειται για το μυθιστόρημα που χάρισε στο Ρώσο συγγραφέα το Νόμπελ Λογοτεχνίας, το οποίο ουδέποτε παρέλαβε, αναγκαζόμενος μάλιστα να απαρνηθεί την έκδοσή του στα Ιταλικά. Στα Ελληνικά μέχρι στιγμής κυκλοφορούσε μια έκδοση τσέπης, διασκευή μετάφρασης από τα Γαλλικά, εξαντλημένη από καιρό.

Σαράντα επτά χρόνια μετά, το μυθιστόρημα του Μπορίς Παστερνάκ θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Ποταμός» σε μετάφραση από τα Ρωσικά Μαρίας Τσαντσάνογλου και υπολογίζεται να κυκλοφορήσει στις αρχές του 2005.

«H υπόθεση αναφέρεται στα χρόνια της Οκτωβριανής Επανάστασης και του Εμφυλίου», λέει στην «K» η μεταφράστρια του βιβλίου Μαρία Τσαντσάνογλου. «Ηρωάς του είναι ένας ποιητής και γιατρός, που δίνει αγώνα βιολογικής, πνευματικής και συναισθηματικής επιβίωσης, γιατί μέσα από κακουχίες και διαφυγές αναζητεί μια ερωτική αλήθεια ανάμεσα σε δύο γυναίκες. O Παστερνάκ δεν έχει καμία πρόθεση να παρουσιάσει δύο πλευρές αντιμαχόμενες ως τους καλούς και τους κακούς».

Από αυτό το σημείο αρχίζει η περιπέτεια του χειρογράφου. Οταν το έδωσε, το 1956, στο περιοδικό «Novi Mir» (Νέος Κόσμος), ήταν βέβαιος ότι θα έχει καλή κριτική, αλλά κατηγορήθηκε ότι συκοφαντεί την επανάσταση και όσο κι αν προσπάθησε να το εκδώσει στη Σοβιετική Ενωση δεν τα κατάφερε. Ετσι, το χειρόγραφο έφτασε στα χέρια του Ιταλού εκδότη Φελτρινέλι, που ήταν μέλος του ιταλικού K.K. και βρισκόταν στη Μόσχα. Πιεζόμενος από την κριτική, ο Παστερνάκ έστειλε κάποιες αλλαγές του χειρογράφου, τις οποίες ο Φελτρινέλι δεν έλαβε υπόψη του. Το δημοσίευσε στην αρχική του μορφή, πράξη που στοίχισε και στον ίδιον, αφού λίγο μετά αποπέμφθηκε από το ιταλικό K.K. Το μυθιστόρημα δημοσιεύθηκε, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, έγινε πολύ μεγάλη επιτυχία και το 1958 ο Παστερνάκ τιμήθηκε με το Νόμπελ. Το αρνήθηκε με γραπτή δήλωση, στην οποία έγραφε ότι η έκδοση είναι προβοκάτσια της Δύσης. Παρ’ όλα αυτά, διεγράφη από μέλος της Ενωσης Σοβιετικών Συγγραφέων και αυτός ήταν ουσιαστικά ο πνευματικός του θάνατος. Λίγο μετά ακολούθησε και ο φυσικός του θάνατος. O «Δόκτωρ Ζιβάγκο» κυκλοφόρησε στη Σοβιετική Ενωση το 1988, ενώ από το περιοδικό «Novi Mir», έγινε η επίσημη αποκατάσταση του Παστερνάκ.

«Είναι ένα έργο για την ειρήνη κατ’ αρχήν και για την αγάπη στη ζωή, και είναι πάντα επίκαιρο», λέει η Μαρία Τσαντσάνογλου. «Αρκεί να είναι γραμμένο με τρόπο που να συγκινεί. O Παστερνάκ έδινε πολύ μεγάλη σημασία στη γλώσσα. Υπήρξε από τα νεανικά του χρόνια φουτουριστής και πειραματίστηκε ακόμα και στην αυτόματη γραφή. Στον «Δόκτορα Ζιβάγκο» αυτό δεν φαίνεται γιατί μοιάζει σαν συμβατική γραφή, κι αυτή είναι η δυσκολία της μετάφρασης. Ηταν και παραμένει ακόμα ο καλύτερος μεταφραστής του Σαίξπηρ και του Γκαίτε στα Ρωσικά. Θα έλεγα ότι είναι πειραματιστής, ρομαντικός, λυρικός και επικός δημιουργός».

Η Μαρία Τσαντσάνογλου ασχολείται κυρίως με τη Ρωσική Πρωτοπορία. Ομολογεί ότι δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί τη μετάφραση του βιβλίου. «Μετά σκέφτηκα ότι ο «Δόκτωρ Ζιβάγκο» είναι κλασική λογοτεχνία και ότι ήταν μια πρόκληση να μεταφραστεί».