ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πίστη και δύναμη του Βυζαντίου

Για δεύτερη φορά σε διάστημα επτά ετών η Νέα Υόρκη υποδέχεται μια μεγάλη έκθεση, με επίκεντρο τον βυζαντινό πολιτισμό («Βυζάντιο: Πίστη και Δύναμη, 1261 – 1557») στο Μητροπολιτικό της Μουσείο και τα προχθεσινά εγκαίνια παρουσία του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου και του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Σιναίου κ. Δαμιανού, επιβεβαιώνουν την αρχική υποψία: η πρόσληψη του Βυζαντίου στον Δυτικό κόσμο αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα. Ταυτισμένος επί σειρά δεκαετιών με την παρακμή και τον πολιτικό αναχρονισμό, ο πολιτισμός που παρήχθη στα όρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας φαίνεται να απολαμβάνει σήμερα μια νέα θέση όχι μόνο στις καρδιές των μελετητών, αλλά, κυρίως, του μεγάλου κοινού. Το μισό εκατομμύριο εισιτήρια, που έκοψε η προηγούμενη έκθεση, η «Δόξα του Βυζαντίου», το 1997 μας δίνει ένα μέτρο για την προοπτική των πραγμάτων. Το ίδιο μπορούμε να πούμε και για την εντυπωσιακή αθρόα προσέλευση στην συνέντευξη Τύπου της Δευτέρας.

Ιδού, λοιπόν, τι μπορούν να πετύχουν οι μεγάλες μνημειώδεις εκθέσεις για τις οποίες μιλάμε και οφείλουμε, σε μεγάλο βαθμό, στη σύμπραξη ελληνικών δυνάμεων : στην Alpha Bank, κυρίως, που έκανε δική της αυτήν την υπόθεση, (το υποδηλώνει άλλωστε και η παρουσία εδώ του διοικητή της Ιωάννη Κωστόπουλου, αναγνωρίστηκε και από τον διευθυντή του Μετροπόλιταν Φίλιπ ντε Μοντεμπέλο) αλλά και στους άλλους χορηγούς όπως το Ιδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου, το Ιδρυμα A. Γ. Λεβέντη, το Ιδρυμα Σταύρου Σ. Νιάρχου.

Η έκθεση

Η υποβλητική «σκηνογραφία» των προχθεσινών εγκαινίων, με τα αναμμένα κεριά να συνηγορούν υπέρ μιας έντονα πνευματικής εμπειρίας, απλώς προϊδέαζε τους επισκέπτες για τη συνέχεια. Οι αίθουσες των Tisch Galleries, στον β΄ όροφο του μουσείου, ξεδιπλώνουν με αριστοτεχνικό τρόπο, το νήμα μιας ιστορίας ιδιαίτερης καλλιτεχνικής ακμής που διήρκεσε περίπου τρεις αιώνες: από τον Αύγουστο του 1261, όταν ο Μιχαήλ H΄ Παλαιολόγος εισερχόταν θριαμβευτικά στην Κωνσταντινούπολη «αποκαθιστώντας» τους δεσμούς αίματος ορθόδοξου λαού και ηγεσίας, και φθάνει έως το 1557, χρονιά κατά την οποία ο Γερμανός λόγιος Ιερώνυμος Βολφ (1516 – 1580) χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο Βυζάντιο προκειμένου να περιγράψει ότι ήταν μέχρι εκείνη τη στιγμή γνωστό ως η Βασιλεία των Ρωμαίων.

Η νέα ονομασία, άμεσα συνδεδεμένη με τις ελληνικές ρίζες της Κωνσταντινούπολης, ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία «οι Οθωμανοί Τούρκοι, η Ρωσία και άλλα δυτικά κράτη επιχειρούσαν να οικειοποιηθούν την ηγετική αίγλη της νέας Ρώμης, της Κωνσταντινουπόλεως, μέσα από την υιοθέτηση της τέχνης και του πολιτισμού της», όπως επισημαίνει η επιμελετήρια της έκθεσης Ελεν Εβανς. H έκθεση «Βυζάντιο: Πίστη και Δύναμη (1261 – 1557)», οργανωμένη θεματικά, χωρίζεται σε δύο μεγάλες ενότητες: στην πρώτη, ο επισκέπτης γίνεται μάρτυρας των καλλιτεχνικών επιτευγμάτων της εποχής. Ιερές εικόνες, με τις 40 εικόνες της Ιεράς Μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά να κλέβουν την παράσταση, πολυτελή μεταξωτά υφαντά, πλούσια επίχρυσα μεταλλοτεχνήματα, πολύτιμα μέταλλα και λίθοι, εντυπωσιακές τοιχογραφίες, περίτεχνα διακοσμημένα χειρόγραφα συνθέτουν ένα μοναδικό πανόραμα βυζαντινής τέχνης που άνθησε στους ναούς του ορθόδοξου κόσμου και σε άλλες ανατολικές χριστιανικές εκκλησίες.

Βυζάντιο – Αναγέννηση

Στο δεύτερο τμήμα (ο διαχωρισμός είναι δικός μας, η έκθεση ακολουθεί θεματικές ενότητες) αναζητούνται τα υπόγεια νήματα που συνδέουν τον βυζαντινό πολιτισμό με τη λατινική Δύση και τον κόσμο του Ισλάμ. Εδώ τα εκθέματα μπορεί να μην έχουν την εκτυφλωτική λάμψη των βυζαντινών κομψοτεχνημάτων αλλά η επιστημονική βαρύτητα του εγχειρήματος, η αποσαφήνιση, τελικά, της σημαντικής επιρροής του βυζαντινού πολιτισμού στην ανάπτυξη της Αναγέννησης, ολοκληρώνει μια πραγματικά σπουδαία έκθεση, που χωρίς ακριβώς αυτήν τη διάσταση θα είχε μείνει μισή. Εργα αυτής της ενότητας θα ταξιδέψουν το καλοκαίρι στη Θεσσαλονίκη για μία έκθεση στο πλαίσιο των Ολυμπιακών Αγώνων.

Συνολικά παρουσιάζονται 344 εκθέματα, καρπός εργασίας εξήμισι ετών καθώς και επίπονων διαπραγματεύσεων, αφού χρειάστηκε η συγκατάθεση 30 και πλέον κυβερνήσεων.

Ενας, δε, σημαντικός αριθμός εξ αυτών εκτίθεται για πρώτη φορά μακριά από τις εκκλησίες και τα μοναστήρια που φιλοτεχνήθηκε. H έκθεση θα ανοίξει τις πύλες της για το κοινό στις 23 Μαρτίου και θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 4 Ιουλίου.