ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ημερολόγια για τον Παπαδιαμάντη

ΑΦΙΕΡΩΜΑ. 1. «Ημερολόγιο. Calendar 2001». Αφιέρωμα για τα εκατό χρόνια από την κοίμηση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851-1911), Αναπτυξιακή Σκιάθου, Δημοτική Επιχείρηση, Εκδόσεις Μυγδονία.

2. «Ημερολόγιο 2011». Αφιερωμένο στα εκατό χρόνια από την κοίμηση του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη (Βέροια).

3. «Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος», 2011, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

4. Ιερά Μητρόπολις Χαλκίδος, «Εγκόλπιον Ημερολόγιον Σωτηρίου έτους 2011». Αφιερωμένο στον εκλεκτό γόνο της Σκιάθου Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη για τη συμπλήρωση 100 ετών από την κοίμησή του (1911-2011).

Το έτος 2011 δεν κηρύχθηκε επίσημα παπαδιαμαντικό, εντούτοις όλα τα σημάδια δείχνουν πως οι λογής εκδηλώσεις και εκδόσεις και δημοσιεύσεις θα είναι πολυάριθμες. Προάγγελοι αυτής της «μνήμης Παπαδιαμάντη» εκτός από τα αφιερώματα των μεγάλων -μπορεί και μικρών, δεν τα γνωρίζω- αθηναϊκών εφημερίδων, είναι και τα τέσσερα Ημερολόγια που απαρίθμησα στην αρχή. Οπως ήδη έχει παρατηρήσει ο Νίκος Φωκάς εδώ και μερικά χρόνια, η προφητεία ότι ο Παπαδιαμάντης θα χάσει τη μάχη με τον χρόνο, διαψεύδεται συνεχώς – θα πρόσθετα «μετά πατάγου», αν ταίριαζε στον ερημικό τέτοιος λόγος.

Από την ιδιαίτερη πατρίδα του

Το Ημερολόγιο του Δήμου Σκιάθου, που έχουν εξαιρετικά φροντίσει οι εκδόσεις Μυγδονία, είναι εικονογραφημένο με 12 πίνακες του Βολιώτη ζωγράφου Δημήτρη Μοράρου. Υπενθυμίζω ότι ο Δ. Μοράρος εθήτευσε ευδοκίμως και νωρίτερα στον Παπαδιαμάντη με την εικονογράφηση του «Ερωτα στα χιόνια» και του «Ξεπεσμένου δερβίση», δύο βιβλία εξίσου με το Ημερολόγιο επιμελημένα από τις ίδιες εκδόσεις. Κατά την επισήμανση του προλογιστή Στέλιου Παπαθανασίου, θερμού μελετητή του Παπαδιαμάντη, ο χρωστήρας του Δημήτρη Μοράρου «διαβαίνει επί το πρωτότυπον» – και δεν υπάρχει μεγαλύτερος έπαινος για τη ζωγραφική του. Στο οπισθόφυλλο επιλογικό, κατά κάποιον τρόπο, κείμενο της Νικολέττας Σπυρίδωνος.

Εκτός εμπορίου

Λιτότερο αλλά νόστιμο και με τον ίδιο σεβασμό απέναντι στον Παπαδιαμάντη, το εκτός εμπορίου Ημερολόγιο της Βέροιας, που επιμελήθηκε ο Απόστολος Ιωσηφίδης και εικονογράφησε με 14 πίνακες ο Θανάσης Χρήστου. Με θέλγουν ιδιαίτερα όσοι αντλούν την έμπνευσή τους από θαλασσινά διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Κρίμα που αυτό το ταπεινό αλλά χαριτωμένο Ημερολόγιο είναι απρόσιτο στους πολλούς φίλους του Παπαδιαμάντη – «σχεδόν απόκρυφο».

Ο «κοσμοκαλόγερος»

Τα «Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος» («Κανονάριον – Επετηρίς» είναι ο υπότιτλος που διευκρινίζει το περιεχόμενό τους) ορθώς αφιερώθηκαν στον Παπαδιαμάντη: προορίζονται κυριότατα για τους ιερείς και τους ιεροψάλτες, και το διάσημο παπαδοπαίδι, που ήταν και έμμισθος ιεροψάλτης στον Αγιο Ελισσαίο της Αθήνας ή στους ναούς και τα ναΰδρια της Σκιάθου, έπρεπε να θυμίζει όλη τη φετινή χρονιά στον κλήρο, στους προεξάρχοντες των χορών και στο εκκλησίασμα ότι η λατρεία δεν είναι στόμφος, λίγωμα ή επίδειξη. Τις σελίδες του αφιερώματος συγκροτούν τρεις προσωπογραφίες του Παπαδιαμάντη (Ι. Κόντογλου, Ν. Εγγονόπουλου, Γεωργίας Βαρσαμά), δισέλιδος πρόλογος της Συνοδικής Υποεπιτροπής εκδόσεως των «Διπτύχων» και το μελέτημα του Προέδρου της, Μητροπολίτου Ημουμενίσσης Δημητρίου «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης» (σ.σ. 7-19).

Το μικρόσχημο της Ι. Μ. Χαλκίδος

Καλύτερα συγκροτημένες στο κομψό και μικρόσχημο Ημερολόγιο της Ι. Μητρ. Χαλκίδος οι σελίδες του αφιερώματος: Πρόλογος του Μητροπολίτου Χρυσοστόμου (σ.σ. 2-6), το κείμενο «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης» (σ.σ. 7-21, όπου παρεντίθενται φωτογραφίες του Παπαδιαμάντη ή σχετικές μ’ αυτόν), του Αγγελου Γ. Μαντά, δοκιμότατου μελετητή του Παπαδιαμάντη, και η γνωστή «Αυτοβιογραφία Αλ. Παπαδιαμάντη» (σ.σ. 22-23). Αρεσε σε αρκετούς, έξω από την Εύβοια, φίλους μου.

Τέτοια τα προδόρπια του Παπαδιαμαντικού 2011. Αδηλος ο δόρπος.