ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ξενάγηση στα σκοτεινά δωμάτια του φόβου

Σε ένα καλοδιατηρημένο νεοκλασικό της οδού Ιθάκης στην Κυψέλη, ένα από τα κτίρια που στέκονται σαν μικρά, πολύτιμα μνημεία της παλαιάς, ένδοξης εποχής της Πατησίων, επικρατεί ο φόβος… Μεταφορικά τουλάχιστον. Το Salon de Vortex -έτσι λέγεται το project space που στεγάζεται σε αυτό το πανέμορφο σπίτι- είναι ένας χώρος που έχει ως στόχο «την παρουσίαση και την ανάδειξη συλλογικοτήτων και συνεργασιών από τον χώρο των εικαστικών, της ποίησης και του κοινωνικοπολιτικού στοχασμού, με επίκεντρο την αναπτυσσόμενη ανεξάρτητη σκηνή στην Ελλάδα του 21ου αιώνα». Την περασμένη εβδομάδα εγκαινίασε την έκθεση «Φόβος» της ομάδας Lo and Behold. Πρόκειται για μια έκθεση που έχει επιστρατεύσει δέκα σύγχρονους καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, προσπαθώντας να κατανοήσει και να επικοινωνήσει μια πολύ σύνθετη έννοια, χωρίς να φλυαρεί ούτε στιγμή. Ο καλλιτέχνης Νίκος Παπαδημητρίου, ο οποίος έχει επιμεληθεί την έκθεση μαζί με την Ευαγγελία Λεδάκη, ξεναγεί την «Κ» στα σκοτεινά δωμάτια του Salon de Vortex, μιλώντας για τη θεματική του φόβου και την επικαιρότητα του συναισθήματος.

Το θέμα του φόβου

«Ζούμε σε μια εποχή πιο φοβική από άλλες, από πολλές απόψεις», μας λέει ο Νίκος Παπαδημητρίου, δικαιολογώντας την έμφαση της έκθεσης στο συγκεκριμένο θέμα, τη συγκεκριμένη εποχή. «Με αυτήν την έκθεση, επιχειρούμε μια πρώτη επαφή. Ο φόβος έχει τόσο πολλές διαστάσεις, που αποφασίσαμε με την Ευαγγ. Λεδάκη να ξεκινήσουμε με βάση τον ατομικό φόβο και στη συνέχεια να ασχοληθούμε με τον συλλογικό. Ο συλλογικός φόβος θα έχει να κάνει με καθεστώτα, με διακρατικές σχέσεις εξουσίας, όλο αυτό το κομμάτι…». Η αλήθεια είναι πως η θεματική του ατομικού φόβου φτάνει και περισσεύει για μια πρώτη παρουσίαση. Πρόκειται για ένα τόσο περίπλοκο και συγχρόνως, τόσο προσωπικό συναίσθημα, που οι εκφάνσεις του δεν είναι καν μετρήσιμες. «Το θέμα ιντριγκάρει πολύ τον κόσμο. Μας ακουμπάει όλους. Αλλους περισσότερο κι άλλους λιγότερο. Μας αγγίζει σε διαφορετική κλίμακα και σε διαφορετικές εκφάνσεις. Και σε διαφορετικές στιγμές της ζωής μας, ο φόβος αυτός αυξομειώνεται. Υπάρχει ο φόβος του θανάτου, ο φόβος για την επαγγελματική σταδιοδρομία, την καριέρα, την επιτυχία ή την αποτυχία, τα πάντα σχεδόν…».

Θέμα χρόνου

Στον κεντρικό χώρο της έκθεσης, το βίντεο του Alexandre Arrechea «Atardecer», μεταδίδει μια αίσθηση καταδίωξης. Η κινούμενη εικόνα παραπέμπει σε κάτι τελείως στάσιμο. Απέναντι, όμως, η στασιμότητα διαταράσσεται στο τρίπτυχο του Σήφη Λυκάκη «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος», που εξερευνά έναν ασταθή εαυτό, τις παραμορφώσεις του και τα όριά του.

«Ο φόβος σήμερα έχει αναδειχθεί σε βασική έννοια κατανόησης των κοινωνιών», γράφει η Ευαγγελία Λεδάκη στον κατάλογο της έκθεσης. «Αναλύοντας τους μηχανισμούς και τις χρήσεις του φόβου, κατορθώνουμε να ερμηνεύσουμε πολλές ατομικές και συλλογικές λειτουργίες των ανθρώπων. Στα μέσα ενημέρωσης, στην τρέχουσα θεωρία και στον καθημερινό λόγο αναφερόμαστε συνεχώς σε φοβικές κοινωνίες και κουλτούρες. Πρόσφατα, η κρίση στην οποία έχει επέλθει το παγκόσμιο κοινωνικο-οικονομικό σύστημα έχει ευνοήσει την επιπλέον διασπορά του φόβου, ως γενική αίσθηση και αφήγηση». Η αφήγηση θέλει τον χρόνο της και τα δευτερόλεπτα χτυπούν ασταμάτητα στον διάδρομο με τα ξυπνητήρια του Νίκου Αρβανίτη, που είναι ρυθμισμένα να χτυπούν λίγο μετά τις 9, αλλά που δανείζουν στον χώρο έναν εντονότερο τρόμο όταν απλά δουλεύουν όλα μαζί, σιωπηλά, αλλά τόσο εντατικά. Τα ξυπνητήρια οδηγούν στη φωτογραφία του Ciprian Myresan, το «Leap into the Void, after 3 seconds», που αναφέρεται στο έργο του Υβ Κλάιν και στην ψεύτικη καταγραφή της πτώσης του στο κενό.

Μοναχικός φόβος

Τον φόβο σε σχέση με τη μοναξιά ή τη μοναχικότητα προσεγγίζουν αρκετά έργα, συμπεριλαμβανομένων του δικάναλου βίντεο του Clement Page και της βουκολικής καταγραφής νυχτερινών τοπίων της Amy Siegel. Η ζωγραφική, όμως, της Βανέσσας Αναστασοπούλου συνομιλεί με τη μοναξιά με ένα φαινομενικά πολύ πιο απλό τρόπο… ώσπου τα πράγματα περιπλέκονται από ακριβώς εκείνα τα στοιχεία που λείπουν. Στο ίδιο δωμάτιο και στο ίδιο πνεύμα, συγκατοικούν και τα ζωγραφικά έργα του Βαγγέλη Γκόκα και της Sarah Dwyer.

Η σκέψη του φόβου

Η έκθεση ολοκληρώνεται με την εγκατάσταση του Γιάννη Παπαδόπουλου. Εδώ, γίνεται προσωρινός ένοικος του μικρότερου δωματίου του Salon de Vortex και ξεκινώντας από τα ποιήματα του Μίλτου Σαχτούρη, που έζησε στην Κυψέλη, παίζει με το μέσα και το έξω και με τη σχέση του δωματίου με το υπόλοιπο σπίτι. Ανάμεσα στα αντικείμενα του Παπαδόπουλου, που μοιάζουν να έχουν τοποθετηθεί με εμμονή στη λεπτομέρεια, ο Νίκος Παπαδημητρίου απαντάει για τους δικούς του φόβους: «Το πρώτο που φοβάμαι είναι ο θάνατος, όπως και πολλοί άνθρωποι. Φυσικά υπάρχουν κι άλλα πράγματα, μα είναι υποδεέστερα. Το ενδιαφέρον είναι πως όταν είσαι παιδί, φοβάσαι λιγότερο. Μεγαλώνοντας, πολλαπλασιάζονται οι σκέψεις τόσο, που γίνονται όλο και πιο έντονες και ως εκ τούτου, μπορούν να σου επιβληθούν και περισσότερο».

Ομάδα Lo and Βehold

Σε μια δύσκολη εποχή, που δεν ευνοεί τα νέα ξεκινήματα, ο Νίκος Παπαδημητρίου και η Ευαγγελία Λεδάκη δεν φοβήθηκαν, σχημάτισαν την ομάδα Lo and Behold. Η ομάδα, που βρίσκεται πίσω από την έκθεση «Φόβος» αλλά και την περσινή «Space is the Place», δραστηριοποιείται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, με επίκεντρο τη σύγχρονη τέχνη. Ο Νίκος Παπαδημητρίου μας εξηγεί πως «στόχος είναι να μπορούμε να είμαστε σε διάδραση και επικοινωνία με καλλιτέχνες που βρίσκονται εκτός Ελλάδος, να μπορούμε να κάνουμε ενδιαφέρουσες εκθέσεις, βασιζόμενοι πάντα στον διάλογο». Αυτή τη στιγμή, η Lo and Behold στηρίζεται στη συνδρομή των μελών. Κάθε χρόνο, παράγει ένα πολλαπλό έργο τέχνης υπογεγραμμένο και αριθμημένο από έναν από τους καλλιτέχνες με τους οποίους είναι σε επαφή, το οποίο διατίθεται στα μέλη ως συμβολική ανταπόδοση για την υποστήριξή τους.

«Φόβος», έως 24 Μαρτίου. Salon de Vortex (Ιθάκης 24, Κυψέλη, τηλ. 210-82.59.994) www. salondevortex. worldpress. com, www. loandbehold. gr