ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Το σωματικό θέατρο στο προσκήνιο

Before Your Very Εyes

ομάδα: Gob Squad and Campo

αίθουσα: Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Ατιτλη Βία

ομάδα: LΕGω

αίθουσα: ΒΙΟS

Τι θυμήθηκα τώρα. Στα νιάτα μου έκανα κι εγώ σωματικό θέατρο! Ναι! Μόνο που δεν το γνώριζα… Ή μάλλον τότε δεν το ήξεραν γενικώς μ’ αυτόν τον όρο. Στις μέρες μας ο όρος ακούγεται ολοένα και πιο συχνά. Λέγεται μάλιστα σαν κάτι το νεοφανές, το νεωτεριστικό. Δεν είναι.

Την περασμένη εβδομάδα είδα δύο -πρωτοποριακές, νεολαιίστικες- παραστάσεις όπου το σωματικό θέατρο πρωταγωνιστούσε. Πρώτα πρώτα ήταν το έξοχο «Before Your Very Eyes» της γερμανοβρετανικής ομάδας Gob Squad and Campo στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, όπου επτά παιδιά και έφηβοι φιλοσοφούσαν για τη βαρβαρότητα της ενηλικίωσης, και η «Ατιτλη Βία» στο ΒΙΟS όπου η νεανική ελληνική ομάδα της LΕGω παρουσίασε ιστορίες όπου καταγραφόταν η βία της καθημερινότητας «όπως δεν την είχαμε φανταστεί… με επιρροές από σωματικό θέατρο…», όπως αναφέρει ο Κωστάκης Ανδρικόπουλος που έγραψε και σκηνοθέτησε την παράσταση στο Ιδρυμα Κακογιάννη. Καλούτσικα. Και τα δύο με πολλές και -συχνά- ξέφρενες (έμοιαζαν σχεδόν ανεξέλεγκτες) κινήσεις. Να ’ναι άραγε αυτό το πρωτοποριακό θέατρο που θα επικρατήσει στην εποχή μας;

Τι, όμως, είναι ακριβώς αυτό που ονομάζεται «σωματικό θέατρο»; Σε ποιο σημείο της πρωτοπορίας βρίσκεται ― και πώς το πρωτογνώρισα κι εγώ προσωπικά πριν από περίπου μισό αιώνα; Παλιές ιστορίες αυτές! Ηταν στη βερολινέζικη σχολή της Mary Wigman (Rheinbabebaleee 35, θυμάμαι ακόμα τη διεύθυνση ) όπου η Τιλ Τίλε δίδασκε παντομίμα. Ετσι ονόμαζαν τότε ότι ένας ηθοποιός μπορούσε να εκφράσει περισσότερο με το σώμα του παρά με τον λόγο. Τώρα πια κίνηση και λόγος έχουν κάνει μια καλή παντρειά.

«Στην ελληνική πραγματικότητα τείνουμε να ονομάζουμε σωματικό θέατρο ό,τι δεν συνάδει με το ακαδημαϊκό θέατρο της Δύσης ή τον οικείο σ’ εμάς σύγχρονο χορό», λέει η θεατρολόγος Κατίνα Διακομοπούλου. Δυστυχώς, είναι μετρημένοι στα δάχτυλα όσοι μελέτησαν σωστά τη θεατρική κίνηση σε σχολές u2014 και δεν περιορίζονται απλώς στο να κάνουν αυθαίρετα τα κινησιολογικά «τρελά» τους. Αυτό θέλει αυστηρή τεχνική και πολλή δουλειά.

Σ’ εμάς εδώ, το κέντρο βάρους στις δραματικές σχολές βρίσκεται -κακώς, κάκιστα- στον λόγο και ελάχιστος χρόνος αφιερώνεται στον χορό και στην κίνηση. Μόνο στα λίγα τελευταία χρόνια άρχισαν οι υποψήφιοι ηθοποιοί να νοιώθουν -και κυρίως να εκπαιδεύουν σωστά- το κορμί τους. Γιατί υπάρχει μια ολόκληρη τεχνική, η οποία είναι βασισμένη στην παντομίμα κι η οποία δεν έχει παρά ελάχιστη σχέση με τις ασκήσεις που υφίστανται όσοι σπουδάζουν χορό. Θυμάμαι την Τιλ Τίλε που έλεγε: «Ξέρετε ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σ’ έναν χορευτή κι έναν μίμο; Ο πρώτος μπορεί να είναι ένα αστέρι στη δουλειά του και να ’ναι πανύβλακας! Στον δεύτερο όμως φαίνεται αμέσως το τι εξυπνάδα κρύβει στο κεφάλι του».

Βέβαια υπάρχουν κι οι εξαιρέσεις. Η Ασπασία Κράλλη, για παράδειγμα, που σπούδασε με τον Μαρσέλ Μαρσό και δημιούργησε το «Θέατρο της Σιωπής» με μερικές εξαιρετικά ενδιαφέρουσες παραστάσεις. Πριν από 35 χρόνια είχε συνεργαστεί με τον Αλέξη Μινωτή στο Εθνικό Θέατρο στο «Χωρίς Λόγια» του Σάμιουελ Μπέκετ. Υπάρχουν και μερικοί ακόμα, όπως ο σκηνοθέτης Θόδωρος Τερζόπουλος και το θέατρό του «Αττις» που βασίζεται -και πολυδιαφημίζει- το σωματικό θέατρο. Υπάρχει και μια ομάδα που έχει βάση την Αγγλία με καμιά ντουζίνα νέων ηθοποιών από πολλές χώρες -ανάμεσά τους κι ο Ελληνας Αλέξης Ιωάννου- με τον τίτλο «Bred in the Bone», η οποία είναι κι αυτή ορκισμένη στη θεατρική κίνηση και διοργάνωσε μάλιστα το περασμένο καλοκαίρι ένα πολυεθνικό σεμινάριο στη Σαμοθράκη (στο Samothraki Cultural Center).

Τώρα το γεγονός ότι υπάρχουν ομάδες σαν τη LΕGω (με την «Ατιτλη Βία» της), όπου το πρόβλημα της παράστασης εντοπίζεται τη στιγμή που διαταράσσεται η «ασφάλεια» της απόλυτης τάξης και η βία εμφανίζεται από εκεί που δεν θα την υποπτευόταν ποτέ κανείς, όπως και το πραγματικά ανατρεπτικό «Μπροστά στα ίδια σου τα μάτια» (Before Your Very Eyes) όπου δεν υπάρχουν ηθοποιοί αλλά μια ομάδα παιδιών από 11 μέχρι 17 ετών τα οποία βλέπουν ολοζώντανα το μέλλον τους να ξετυλίγεται μπροστά τους, το γεγονός λοιπόν ότι υπάρχουν τέτοιες παραστάσεις που μας συμφιλιώνουν με μια πρωτοπορία μαρτυράει πως συμβαίνουν πράγματα τα οποία μπορούν να μας δώσουν μια σωστή αίσθηση για το πώς προχωράει πλέον η θεατρική τέχνη κι εδώ σε μας και στον υπόλοιπο κόσμο.