ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Μια Κυριακή πρωί στο Wigmore Hall

Κυριακή πρωί στο Λονδίνο, στα μέσα του φθινοπώρου, και ένας ασυνήθιστα λαμπερός ήλιος έχει κάνει την εμφάνισή του πάνω από την πόλη (…σπάνιο μεν, αλλά ενίοτε συμβαίνει!). Βρισκόμαστε στο κέντρο της βρετανικής πρωτεύουσας, στην οδό Wigmore Street, σε κοντινή απόσταση από την (παραδοσιακά πολύ γνωστή στους Ελληνες!) Oxford Street και την επίσης διάσημη για τα αριστοκρατικά και ακριβά καταστήματά της Bond Street. Πλησιάζουμε ένα πολυώροφο κτίριο χαρακτηριστικής βικτωριανής αισθητικής, με κυρίαρχο στο δεξί του μέρος ένα καλαίσθητο μαύρο στέγαστρο από μέταλλο και γυαλί που στο πλάι γράφει «Wigmore Hall». Για τους φίλους της κλασικής μουσικής και δη αυτούς που αγαπούν τη μουσική δωματίου και τα ρεσιτάλ τραγουδιού, το θρυλικό αυτό όνομα παραπέμπει σε μια από τις πιο γνωστές αίθουσες μουσικής στον κόσμο. Για την ακρίβεια, πρόκειται για ένα διεθνές μουσικό κέντρο που η μικρή χωρητικότητά του (συνολικά μόλις 545 άτομα) είναι αντιστρόφως ανάλογη με το μεγάλο καλλιτεχνικό μέγεθος των μουσικών που φιλοξενεί.

Αρχιτεκτονική εμπειρία

Ομως πλησιάζει έντεκα και πρέπει να βιαστούμε. Σε λίγα λεπτά ένας από τους πλέον ανερχόμενους πιανίστες διεθνώς, ο βραβευμένος 18χρονος Καναδός (με πολωνικές ρίζες) Jan Lisiecki θα παρουσιάσει ένα κλασικό πρόγραμμα με έργα Μπαχ και Σοπέν. Αφήνουμε τον… «διάσημο» λονδρέζικο ήλιο πίσω μας και μπαίνουμε στο Wigmore Hall. Ο προθάλαμος προς το foyer είναι ένας σχετικά φαρδύς διάδρομος-επιτομή της βρετανικής φινέτσας και κομψότητας: χαμηλός φωτισμός στην οροφή, παχιά βυσσινί μοκέτα στο δάπεδο, ενώ δεξιά και αριστερά οι τοίχοι έχουν επενδυθεί στο κάτω μέρος με έγχρωμα μάρμαρα και στο επάνω με ξύλινες κατασκευές-προθήκες στις οποίες έχουν τοποθετηθεί τα τρέχοντα προγράμματα και φωτογραφίες καλλιτεχνών. Απόλυτη ηρεμία κυριαρχεί στους χώρους, ενώ είναι τόσο… «αγγλική» η αίσθηση, που νομίζεις ότι από στιγμή σε στιγμή θα εμφανιστούν συζητώντας ο Σέρλοκ Χολμς και ο Φιλέας Φογκ!

Με τη χαρακτηριστική βρετανική ευγένεια και ηρεμία, η ταξιθέτρια μας οδηγεί στην αίθουσα μουσικής όπου οι περισσότεροι έχουν πάρει πια τις θέσεις τους καθώς το ρεσιτάλ ετοιμάζεται να ξεκινήσει. Ομως… η αρχιτεκτονική εμπειρία προηγείται της μουσικής. Μέσα σε αυτά τα λίγα λεπτά και μέχρι να χαμηλώσουν τα φώτα, προλαβαίνουμε να κάνουμε ό,τι κάνουμε κάθε φορά που μπαίνουμε στην αίθουσα: να παρατηρήσουμε με θαυμασμό τον χώρο. Με παραλληλόγραμμο σχήμα, διπλό ύψος με ημικυλινδρική στέγη, χαρακτηριστική ημικυκλική κόγχη στην ελαφρώς υπερυψωμένη σκηνή και νεοαναγεννησιακό ύφος στη διακόσμηση, η αίθουσα είναι από μόνη της ένα σπουδαίο αρχιτεκτονικό κόσμημα, ένα πραγματικό έργο τέχνης.

Από το 1901

Τα εύσημα θα πρέπει να δοθούν στον διάσημο την εποχή του Αγγλο αρχιτέκτονα Thomas Collcutt (1840-1924). Το Wigmore Hall σχεδιάστηκε εξαρχής σαν μικρή αίθουσα μουσικής δίπλα στην έκθεση πιάνων της γνωστής γερμανικής εταιρείας πιάνων Bechstein (αρχικά η αίθουσα λεγόταν «Bechstein Hall»). Οι πόρτες άνοιξαν στις 31 Μαΐου 1901 με ρεσιτάλ δύο θρύλων, του Ιταλού πιανίστα Ferrucio Busoni και του Βέλγου βιολονίστα Eugène YsaFe. Το 1914, με την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η γερμανική εταιρεία αναγκάστηκε για προφανείς λόγους να εγκαταλείψει τη Βρετανία και οι εγκαταστάσεις (μαζί και τα 137 πιάνα!) τελικά πουλήθηκαν το 1916 περίπου, στη μισή αξία του αρχικού κόστους κατασκευής. Ενα χρόνο αργότερα, ξεκίνησε η επαναλειτουργία της αίθουσας με το νέο πλέον όνομά της: «Wigmore Ηall».

Το σήμα κατατεθέν

Μπορεί τα έγχρωμα μάρμαρα, το αλάβαστρο και το ξύλο να κυριαρχούν στον χώρο, όμως το βλέμμα μας σταματάει στη μεγάλη ημικυκλική κόγχη που ουσιαστικά ορίζει τη σκηνή. To αρχιτεκτονικό αυτό στοιχείο είναι το σήμα κατατεθέν του Wigmore Hall και πιθανότατα συνεισφέρει στον υπερθετικό βαθμό στην εξαιρετική ακουστική του χώρου. Ακόμα εντυπωσιακότερος όμως είναι ο διάκοσμος της κόγχης, μια εξαιρετική «Arts and Crafts» σύνθεση που απεικονίζει την «Ψυχή της μουσικής», δίχως άλλο μια πολύ εύστοχη εικαστική επιλογή (τμήμα της εικόνας έχει χρησιμοποιηθεί στον λογότυπο του Wigmore Ηall).

Θρυλικά ονόματα

Θρυλικά ονόματα του 20ού αιώνα, όπως ο πιανίστας Artur Schnabel, ο πασίγνωστος τενόρος Enrico Caruso, η σοπράνο Elisabeth Schwarzkopf, η τσελίστρια Jaqueline du Pré, το κουαρτέτο εγχόρδων Amadeus για να αναφέρουμε μερικούς, έχουν τιμήσει με την εμφάνισή τους τη σκηνή του Wigmore. Και βέβαια, στον 21ο αιώνα ακολουθείται η παράδοση (πετυχημένη συνταγή, καλύτερα!) που «υπαγορεύει» την αρμονική συνύπαρξη καταξιωμένων καλλιτεχνών και ανερχόμενων που σε λίγα χρόνια θα είναι οι κορυφαίοι. Με αυτήν την απλή λογική –που απαιτεί όμως ξεχωριστές δεξιότητες στην επιλογή και τον προγραμματισμό – το Λονδίνο έχει αποκτήσει μια μουσική σκηνή που αποτελεί για τους φίλους της κλασικής μουσικής καθημερινό πόλο έλξης!

Τα καλαίσθητα φυλλάδια του προγράμματος και ο εξαιρετικός διαδικτυακός τόπος (http://www. wigmore-hall.org.uk/) δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την εκπληκτική δουλειά που γίνεται στον οργανωτικό και διοικητικό τομέα. Μουσική δωματίου, ρεσιτάλ με εξαιρετικές φωνές από τον χώρο της όπερας, early music, σύγχρονη μουσική, jazz, παραγγελίες σε συνθέτες, εκπαιδευτικά και κοινωνικά προγράμματα, μουσικοί διαγωνισμοί, αφιερώματα και ολοκληρωμένοι μουσικοί κύκλοι προσδίδουν ένα πλήρες και ευδιάκριτο μουσικό στίγμα στην ήδη (πολύ) πλούσια πολιτιστική ζωή της πόλης. Τα νούμερα εντυπωσιακά: 400 παραστάσεις τον χρόνο και πάνω από 60 δισκογραφικοί τίτλοι με ζωντανές ηχογραφήσεις από τη μητρική εταιρεία «Wigmore Hall Live», απευθείας μεταδόσεις και συνεργασία με το BBC Radio 3.

Υπόδειγμα για το μέλλον

Ένας ζωντανός οργανισμός που έχει εξασφαλίσει την οικονομική του ευρωστία για τα υπόλοιπα σχεδόν… 300 χρόνια, ένας γόνιμος συνδυασμός υποδειγματικού προγραμματισμού και υψηλής κουλτούρας!

Ομως, χωρίς να το καταλάβουμε, τα φώτα σβήνουν και η μουσική του Bach αρχίζει να ακούγεται από το μαύρο Steinway στη σκηνή. Στη διάρκεια του ρεσιτάλ, ο εξαιρετικός νεαρός πιανίστας μας έδωσε ένα δείγμα του ταλέντου του, ευφραίνοντας την καρδιά μας με την πληρότητα της ερμηνείας του. Βγαίνοντας, ήταν ήδη μεσημέρι –«lunch time»– και δεν το σκεφτήκαμε πολύ: κατευθυνθήκαμε για φαγητό στο καλό εστιατόριο του Wigmore Hall που βρίσκεται ακριβώς κάτω από την αίθουσα μουσικής, στο ημιυπόγειο. Στο Λονδίνο, ίσως τη μεγαλύτερη μουσική μητρόπολη στην Ευρώπη, όλα είναι απλά και εύκολα… Ακόμα και με τη βροχή που, φυσικά, τώρα έπεφτε ασταμάτητα!

* Ο κ. Παναγιώτης Κ. Παναγάκης είναι αρχιτέκτων μηχανικός.