ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Βατερλώ διασήμων στο Ελ Πάσο

Ανθρακες ο θησαυρός. Ο πολυαναμενόμενος «Συνήγορος» δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που καλλιέργησε το λαμπρό καστ της ταινίας, αλλά και η συνεργασία του Ρίντλεϊ Σκοτ με τον Κόρμακ Μακ Κάρθι, ο οποίος έγραψε το πρωτότυπο σενάριο. Ο Μακ Κάρθι, από τους κορυφαίους συγγραφείς της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας, παρέσυρε τον Σκοτ σε μια κόλαση χειρότερη από αυτήν που έζησε πέρυσι ο σκηνοθέτης του «Alien» εξαιτίας του μεγαλεπήβολου και επίσης αποτυχημένου «Προμηθέα» του. Εχει ενδιαφέρον ότι στις ιστοσελίδες μεγάλων αμερικανικών εφημερίδων, στα σχόλια κριτικών και αναγνωστών, ο Μακ Κάρθι εκθειάζεται γενικά ως συγγραφέας (αυτός και ο Φίλιπ Ροθ χαίρουν μεγάλης εκτίμησης στην Αμερική), αποδοκιμάζεται όμως ως σεναριογράφος της εν λόγω ταινίας.

Μια αλληγορία για την απληστία εκτυλίσσεται σε σκηνικό που θα ταίριαζε σε ένα ταπεινότερων προθέσεων νεονουάρ, με πιο μοιραίες γυναίκες και λιγότερη αμπελοφιλοσοφία. Ενας δικηγόρος, καρικατούρα νεογιάπη, πέφτει στο πυρ της κολάσεως όταν στραβώνει το μεγάλο κόλπο με τα ναρκωτικά στο οποίο ενεπλάκη. Ο ηθοποιός που τον υποδύεται, ο Μάικλ Φασμπέντερ, κολυμπάει στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα σε μια ταινία με αφόρητα σχηματικούς ή γραφικούς χαρακτήρες. Τον πλαισιώνουν ο Μπραντ Πιτ, η Πενέλοπε Κρουζ, ο Χαβιέ Μπαρδέμ και η Κάμερον Ντίαζ, στην οποία έλαχε μια κακόγουστη εκδοχή φαμ φατάλ. Την τελευταία, μόνο οι σαρδόνιοι αδελφοί Κοέν θα μπορούσαν να διασώσουν.

Σημείο μηδέν

Ο «Συνήγορος» φαντάζει σαν ένα μωσαϊκό ιδεών και εμμονών του Μακ Κάρθι γύρω από την Αμερική, την οποία συνήθως περιγράφει σαν παράδεισο που ξαφνικά αλλάζει και γίνεται κόλαση. Στα σημαντικότερα από τα μυθιστορήματά του έχουν βαρύνουσα θέση η βία και η φρίκη (προερχόμενες από τον άνθρωπο), η φύση (σταθερή της αξία είναι η ομορφιά), αλλά και η έρημος (ως μήτρα του αμερικανικού πολιτισμού). Η αρχετυπική εικόνα της ερήμου, όπως περιγράφεται στα βιβλία του, είναι αυτή που τον φέρνει κοντά στους κλασικούς αφηγητές του γουέστερν. Οι (αντι)ήρωες του Μακ Κάρθι βρίσκονται σε μια διασταύρωση, σε ένα σημείο μηδέν ανάμεσα στις συμβάσεις της κοινωνικής συνύπαρξης και στον ατομισμό που συνεπάγεται την έλλειψη ηθικής.

Σε ένα τέτοιο σημείο βρίσκεται και ο Συνήγορος. Δεν θα μάθουμε ποτέ το πραγματικό όνομα του ήρωα που ενσαρκώνει ο Φασμπέντερ, γιατί ο Μακ Κάρθι προτιμάει έναν αφηρημένο ήρωα–κλειδί της αλληγορίας του. Ενας άπληστος δικηγόρος, συνεργάτης ενός μεγαλέμπορου ναρκωτικών, πιστεύει πως μπορεί να ζει εκ του ασφαλούς στη χλιδή της βιτρίνας του υποκόσμου, χωρίς να είναι μέρος του. Ο παράδεισος, όμως, απέχει μια ανάσα από την κόλαση. Μια μέρα, από σύμπτωση (;), ο Συνήγορος θα μπλέξει όταν ένα φορτίο ηρωίνης που έρχεται από το Μεξικό στην Αμερική θα κλαπεί από αγνώστους. Λίγο μετά, θα συνειδητοποιήσει με τον πιο τραγικό τρόπο πως η μετάνοια και η θλίψη δεν έχουν καμία αξία, δεν μπορούν να διορθώσουν τα λάθη του.

Στο προσκήνιο η βία

Στην πιο επιτυχημένη μεταφορά μυθιστορήματος του Μακ Κάρθι στην οθόνη, στο «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθανάτους» από τους αδελφούς Κοέν, ένας serial killer σκοτώνει αθόρυβα τα θύματά του με ένα αεροπίστολο που χρησιμοποιούν στα σφαγεία μεγάλων ζώων. Η βία, φρικιαστική και μηδενιστική, έρχεται στο προσκήνιο για να γίνει ο πυρήνας της μυθοπλασίας.

Στον «Συνήγορο», που πάσχει από ακατάσχετη φλυαρία, η βία έρχεται για να δώσει το… φιλί της ζωής. Δύο σκηνές αποκεφαλισμού, με gadget σύγχρονης… τεχνολογίας, σπάζουν τη μονοτονία μιας ισχνής δραματουργίας και μιας επιτηδευμένης αλληγορίας για το καλό και το κακό. Στην πρώτη θύμα είναι ένας κομπάρσος, στη δεύτερη ένας σταρ.

Ο Σκοτ υιοθετεί κλισέ από το νουάρ για να εντάξει το υλικό του Μακ Κάρθι σε έναν ενιαίο άξονα. Αν τα περί απληστίας υποβαστάζουν την αλληγορία, το μοτίβο της φαμ φατάλ υπόσχεται ατμόσφαιρα και ύφος νεονουάρ. Ο άντρας, αφελής ή ευάλωτος απέναντι στη γυναίκα, για μία ακόμη φορά γίνεται το θύμα της. Εν τέλει, αυτό που ξεχωρίζει τον «Συνήγορο» από ταινίες με παρόμοια θεματολογία είναι η αποστροφή του Μακ Κάρθι στο χάπι έντ.

Δείτε

«Ο συνήγορος» (The Counselor, 2013)

O Ρίντλεϊ Σκοτ επέστρεψε στη Γη μετά τον διαστημικό «Προμηθέα» για ένα νεονουάρ, γραμμένο από τον συγγραφέα Κόρμακ Μακ Κάρθι. Η παρέα του «Συνηγόρου» πλαισιώθηκε και από διάσημους ηθοποιούς, το αποτέλεσμα όμως δεν είναι αυτό που περιμέναμε. Ενας δικηγόρος, πρόθυμος να πουλήσει την ψυχή του στον διάβολο για εύκολο χρήμα και κοινωνική καταξίωση, συμμετέχει στην επιχείρηση μεταφοράς μεγάλου φορτίου ναρκωτικών από το Μεξικό στις ΗΠΑ. Παίζουν: Μπραντ Πιτ, Μάικλ Φασμπέντερ, Χαβιέ Μπαρδέμ, Πενέλοπε Κρουζ, Κάμερον Ντίαζ. (Προβάλλεται στις αίθουσες)

«Καμιά πατρίδα για τους μελλοθανάτους» (No Country For Old Men, 2007)

Μαύρη κωμωδία, τρόμος και γουέστερν γίνονται ένα χαρμάνι από τους Τζόελ και Ιθαν Κόεν, που μεταφέρουν στην οθόνη το μυθιστόρημα του Κόρμακ Μακ Κάρθι. Σχηματικά, τρία βλέμματα συγκλίνουν στον φακό τους: Το κουρασμένο κι εκφραστικό βλέμμα ενός γερασμένου σερίφη (Τόμι Λι Τζόουνς)· το άδειο και ψυχρό βλέμμα ενός serial Killer – ο Χαβιέ Μπαρδέμ (φωτ.) κλέβει την παράσταση· το βλέμμα ενός απελπισμένου τυχοδιώκτη – ο Τζος Μπρόλιν μοιάζει να ’χει βγει από ταινία του Πέκινπα. (Σε dvd)