ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Χ. Σιαμπάνης: Και η πιο μικρή δωρεά μετράει

Χ. Σιαμπάνης: Και η πιο μικρή δωρεά μετράει

Η πανδημία και η πρωτοφανής κατάσταση που ακολούθησε κλόνισαν σοβαρά τον πολιτισμό σε όλο τον κόσμο και βέβαια στην Ελλάδα. Τα μουσεία –κυρίως τα ιδιωτικά– αντιμετωπίζουν με αγωνία το μέλλον, καθώς ήδη τα έσοδά τους έχουν μειωθεί σημαντικά, ενώ η ανάκαμψη καθυστερεί. Καθώς μάλιστα η διεθνής πρακτική –παγίως στις ΗΠΑ αλλά πλέον στην Ευρώπη όπως και στην Ελλάδα– είναι ο περιορισμός της οικονομικής συμμετοχής του κράτους σε αυτούς τους οργανισμούς μέσω επιχορηγήσεων, τα μουσεία πρέπει να αναπτύσσουν με οξυδέρκεια το επιχειρηματικό τους δαιμόνιο. 

Προφανώς λοιπόν είναι η στιγμή να πάρουν τον λόγο, εκτός από τους καλλιτέχνες, και άνθρωποι που διαχειρίζονται τον οικονομικό τομέα. Για το Μουσείο Μπενάκη αυτός είναι ο Χάρης Σιαμπάνης, διευθύνων σύμβουλος του οργανισμού από το 2018. Η επιτυχημένη πώληση ενός σημαντικού ακινήτου ιδιοκτησίας του μουσείου τον Αύγουστο, η οποία τακτοποίησε τις τελευταίες οικονομικές εκκρεμότητες του παρελθόντος –όπως μας είπε ο ίδιος–, ήταν ένας ακόμη λόγος για να συνομιλήσουμε. 

«Η αναμέτρηση του Μουσείου Μπενάκη με τον ίδιο του τον εαυτό», όπως περιγράφει ο κ. Σιαμπάνης τις τεράστιες οικονομικές δυσκολίες του Οργανισμού μεταξύ 2012-2015, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο κατάφερε να σταθεροποιηθεί εφαρμόζοντας ένα ευρύ πλάνο οικονομικής αναδιάρθρωσης –το 2016 ήταν η πρώτη χρονιά στην ιστορία του που ο Οργανισμός έκανε ισοσκελισμό εσόδων-εξόδων–, δίνει ιδέες για το πώς μπορεί ο πολιτισμός να επιβιώσει στη νέα εποχή. 

«Το Μουσείο ήδη πέρασε το προηγούμενο στάδιο και, ανεξάρτητα από τις παρούσες συνθήκες, έχει κάνει βήματα στην κατεύθυνση της βιωσιμότητάς του, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν έχει σημαντικές ανάγκες ή ότι είναι αυτάρκες», απαντά ο κ. Σιαμπάνης στην ερώτησή μας για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο Μπενάκη. «Οπως και πολλοί άλλοι Οργανισμοί, χάσαμε κι εμείς σημαντικά έσοδα όχι μόνο από εισιτήρια εκθέσεων, αλλά και από πωλητήρια, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκδηλώσεις, ενοίκια ακινήτων και προφανώς εταιρικές και ιδιωτικές χορηγίες. Εσοδα για τα οποία δουλέψαμε πολύ σκληρά. Ωστόσο, χάρη στην αρωγή της πολιτείας αλλά και στην προσωπική μας δουλειά, δεν αντιμετωπίζουμε το μέλλον με ανασφάλεια. Τουναντίον μάλιστα. Αλλωστε, οι εμπειρίες μας, μας έχουν ατσαλώσει. Εχουμε ξεκινήσει το δικό μας ταξίδι και η πανδημία απλά καθυστερεί την αναχώρησή μας. Δεν υπάρχει αμφιβολία όμως ότι θα το κάνουμε μαζί με όλους αυτούς που αγκαλιάζουν το έργο μας καθημερινά. Τους καλώ να συνεχίσουν να μας στηρίζουν. Εμείς υποσχόμαστε ότι μέσα από τη δουλειά μας θα κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να πολλαπλασιάσουμε τα οφέλη έστω και της πιο μικρής δωρεάς». 

– Εμπειροι πλέον λόγω του παρελθόντος σας, θεωρείτε ότι εκτός από περιορισμούς, υπάρχουν επίσης ενδιαφέρουσες προκλήσεις στη μέτα COVID-19 εποχή;

– Η έξοδος από το comfort zone είναι ενδεχομένως η μοναδική λύση. Η δυναμική ανάπτυξη εμπεριέχει πάντοτε ρίσκο, αλλά αυτό μπορεί να είναι λελογισμένο. Η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής είναι, κατά τη γνώμη μου, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η online επαφή με τον επισκέπτη. Προς αυτήν την κατεύθυνση έχουμε κάνει ήδη σημαντικά βήματα. Ενδεικτικά αναφέρω τη δημιουργία του ηλεκτρονικού εισιτηρίου (Ιούνιος 2020), την ψηφιοποίηση, χάρη σε ευρωπαϊκά προγράμματα, ενός μεγάλου ποσοστού των αντικειμένων μας και τη συμμετοχή μας στο Google Art Project. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της καραντίνας, οι επιμελητές και ο επιστημονικός μας διευθυντής δημιούργησαν τη σειρά video «Close Ups», μέσα από τα οποία ανέδειξαν την ξεχωριστή ιστορία επιλεγμένων αντικειμένων από τις πολυποίκιλες συλλογές του Μουσείου. Η εικονική περιήγηση στα κτίρια και τις εκθέσεις μας είναι πλέον πραγματικότητα, ενώ ψηφιακά εκπαιδευτικά προγράμματα είναι διαθέσιμα μέσω του ιστοτόπου μας. 
Σημαντική έμφαση δίνεται στις ηλεκτρονικές καμπάνιες αναζήτησης πόρων μέσω crowdfunding, στα ηλεκτρονικά bazaar βιβλίων και αντικειμένων του πωλητηρίου, καθώς και στην ενδυνάμωση της ψηφιακής παρουσίας μας, με έμφαση στα social media. Είναι ενδεικτικό ότι μέσα από την ηλεκτρονική εκστρατεία αναζήτησης πόρων «υιοθετήθηκε» η θέση ενός φύλακα, καλύπτοντας το μισθολογικό της κόστος για το υπόλοιπο του έτους, ενώ το πρώτο οκτάμηνο του 2020 τα online έσοδα του πωλητηρίου έχουν ξεπεράσει σημαντικά τα αντίστοιχα όλου του 2019.
 
– Ποια είναι τα σχέδιά σας για το μέλλον;

– Η στρατηγική μας για την επόμενη 5ετία περιλαμβάνει, αφενός, τη δημιουργία ενός καταπιστεύματος ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του Οργανισμού και, αφετέρου, την ενίσχυση των διεθνών συνεργασιών και την αξιοποίηση των συλλογών μας, έχοντας ως γνώμονα τη σταθερή παρουσία μας σε άλλες ηπείρους, με προτεραιότητα την Αυστραλία και την Αμερική. Εννοείται ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη θα συνδυάζεται με όρους απόλυτης οικονομικής βιωσιμότητας. Παράλληλα, όμως, επιδιώκουμε τη βελτίωση των όρων εργασίας των εργαζομένων μας, οι οποίοι έχουν υποστεί έως τώρα το μεγαλύτερο βάρος της αλλαγής κρατώντας σταθερά το Μουσείο Μπενάκη στη θέση του οδηγού και πρωτοπόρου.