ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Για την Ευρώπη του αύριο…

Σε μια εποχή έντονης αναζήτησης για το μέλλον της Ευρώπης, τα κείμενα με την επιμέλεια του Σωτήρη Ντάλη χαρτογραφούν σ’ αυτόν τον τόμο την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τη Διακυβερνητική του Αμστερνταμ ώς την πρόσφατη της Νίκαιας και προσφέρουν αφ’ ενός πληροφόρηση και αφ’ ετέρου προκαλούν προβληματισμό.

Πρόκειται είτε για κείμενα που υπό μορφή άρθρων ή ομιλιών έχουν ήδη δημόσια, αλλά σποραδικά αναλύσει τα ευρωπαϊκά προβλήματα στην εξέλιξή τους είτε για κείμενα που γράφτηκαν ειδικά γι’ αυτήν την έκδοση. Αλλα προέρχονται από τις κυριότερες πολιτικές προσωπικότητες του ελληνικού πολιτικού χώρου, άλλα από μεγάλους Ευρωπαίους πρωταγωνιστές της ευρωπαϊκής προσπάθειας. Πολλά από ερευνητές ή στοχαστές από τον ελληνικό και τον διεθνή χώρο. Καλύπτουν το ευρύτερο δυνατό φάσμα προβλημάτων, υπό το γενικότατο ερώτημα για τη μελλοντική διάρθρωση της Ευρώπης μέχρι τα ειδικότερα θέματα όπως είναι το μέλλον του ευρώ ή οι ευρωατλαντικές σχέσεις. Και επιπλέον (κάτι πολύτιμο για κάθε σοβαρό μελετητή) παρατίθενται και αυτούσια κείμενα επισήμων εκθέσεων, ψηφισμάτων, αποφάσεων κ.λπ. που είναι απαραίτητα για όποιον θέλει να μπορεί να ανατρέχει στις πρωτογενείς πηγές.

Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης όμως θα έκανε καλά να αρχίσει την ανάγνωση… από το τέλος, δηλαδή από το Επίμετρο, όπου ο Ντάλης μέσα σε σαράντα σελίδες συμπυκνώνει με ακρίβεια και σαφήνεια όλο αυτό το πολύπλευρο και πολύμορφο σύνολο του σημερινού ευρωπαϊκού προβληματισμού.

Παρέχει έτσι με αντικειμενικότητα το πλαίσιο εκείνο μέσα στο οποίο κινείται σήμερα η αγωνιώδης αναζήτηση της μελλοντικής μορφής της Ευρώπης. Το αισθανόμαστε όλοι πως αυτό είναι το κεντρικό πρόβλημα και το μεγάλο στοίχημα για όλες τις χώρες που σαν τη δική μας έχουμε πια συνδέσει όχι απλώς το νόμισμά τους, αλλά ολόκληρο το πολιτικό μέλλον των λαών μας με το ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Η κατάρρευση του διπολισμού πριν από μια δεκαετία φανέρωσε σταδικά τις συνέπειές της. Μέσα στη δεκαετία όμως που πέρασε γίνεται αισθητό πως ανακύπτουν συνεχώς νέα, διαφορετικά προβλήματα που ζητούν την αντιμετώπισή τους. Είτε πρόκειται για τους τριγμούς της ευρωατλαντικής σχέσης είτε για τα τύμπανα του πολέμου στα σύνορά μας. Ολος ο προβληματισμός που αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε από το Μάαστριχτ στο Αμστερνταμ και από ‘κει στη Νίκαια φωτίζεται πολύπλευρα στα εξήντα οκτώ κείμενα που παρουσιάζει ο τόμος αυτός σε εννέα συστηματικές ενότητες. Δεν είναι απλώς ανάγνωσμα, είναι βοήθημα για όποιον θέλει να έχει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πού βρισκόμαστε σήμερα και για όποιον αισθάνεται την ανάγκη να σκεφθεί ή ακόμη και να προτείνει προς ποια κατεύθυνση να προχωρήσουμε αύριο.

Στο τέταρτο μέρος αναπτύσσεται η προβληματική των ταφικών παλαιοχριστιανικών τοιχογραφιών. Τα εικαστικά αυτά έργα ανήκουν στα παλαιότερα της χριστιανικής ζωγραφικής στην Ελλάδα και αποτελούν σημαντικό τεκμήριο για τη μελέτη της διαμόρφωσης της τεχνοτροπίας στην περίοδο της μετάβασης της τέχνης από τον παγανισμό στον Χριστιανισμό. Η διεξοδική αυτή μελέτη με τον πλούσιο βιβλιογραφικό υπομνηματισμό, αν παραβλέψει κανείς κάποια σφάλματα που έχουν παρεισφρήσει και την έλλειψη ευρετηρίων, αποτελεί ασφαλώς μια πολύ σημαντική προσπάθεια κωδικοποίησης των κοιμητηριακών μνημείων της Ελλάδας.