ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Μια χλιαρή απάντηση στην παγκοσμιοποίηση

ΒΕΝΕΤΙΑ. Σήμερα το μεσημέρι, η 49η Μπιενάλε της Βενετίας ανοίγει επισήμως τις πόρτες της, προσφέροντας στο κοινό ένα πληθωρικό υπερθέαμα τέχνης, μοναδικό σε όλον τον κόσμο. Υπό τον τίτλο «Πλατό της ανθρωπότητας» ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Μπιενάλε, Ελβετός, Χάραλντ Ζέεμαν, κατάφερε να ενώσει 64 εθνικές συμμετοχές (αριθμός-ρεκόρ) και υπερ-εκατό ανεξάρτητους καλλιτέχνες, που εκθέτουν σε δεκάδες χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα, όχι μόνο στα τζαρντίνι και το Αρσενάλε, αλλά και σε διάφορα άλλα σημεία της πόλης.

Πλήθος έργων

Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα της φετινής διοργάνωσης είναι το πλήθος: πλήθος έργων, τόσο ώστε οι τρεις ημέρες των προεγκαινίων μετά βίας φτάνουν για να σχηματίσει κάποιος πλήρη εικόνα. Και πλήθος ειδικού κοινού, που κατέκλυσε τις εκθέσεις – δημοσιογράφοι, κριτικοί, επιμελητές, συλλέκτες, καλλιτέχνες και προπάντων, οι άνθρωποι των μεγάλων γκαλερί που βρίσκονται παντού για να προωθήσουν, να προβάλουν, να κλείσουν δουλειές, να πιάσουν το εμπορεύσιμο Zeitgeist, την επικρατούσα τάση.

Ποια είναι η επικρατούσα τάση; Ο Ζέεμαν προέκρινε την «πλατφόρμα της ανθρωπότητας», μια μετριοπαθή, χλιαρή σχεδόν απάντηση στην παγκοσμιοποίηση της αγοράς, δίνοντας κάποιο χώρο σε καλλιτέχνες από τον Τρίτο Κόσμο και σε έργα που επιχειρούν να σκιτσάρουν έναν νέο ανθρωπισμό. Η προσπάθειά του πετυχαίνει εν μέρει. Το πιο επιτυχημένο έργο που συνοψίζει αυτή την πλατφόρμα, είναι η τεράστια εγκατάσταση των Μπάρι Μακ Γκι, Στίβεν Πάουερς και Τζέιμς Τοντ (ΗΠΑ), μια νατουραλιστική προσομοίωση των λαϊκών δρόμων, της φτωχογειτονιάς, με γκράφιτι παντού, σκουπίδια, φτηνοπράγματα έως και υπαίθριους μικροπωλητές: μαύρους που πουλάνε τσάντες-απομιμήσεις Prada, Gucci και Ferragamo, όπως γίνεται στους δρόμους των ευρωπαϊκών μητροπόλεων.

Κυριαρχία του βίντεο

Στις εκθέσεις κυριαρχεί το βίντεο, σε βαθμό αποπληξίας. Δύο εξαιρετικοί κινηματογραφιστές, αγαπημένοι των Καννών, ο Ιρανός Αμπάς Κιαροστάμι και ο Καναδοαρμένιος Ατομ Εγκογιάν δείχνουν τα βίντεο έργα τους πλάι στους μετρ του είδους, τον (πάντα καλό) Μπιλ Βαϊόλα και τον Γκάρι Χιλ, και δεκάδες νεότερους. Ο Ρίτσαρντ Σέρα στο τέλος της μακράς περιπλάνησης στο Αρσενάλε κόβει την ανάσα του θεατή με τα μνημειακά γλυπτά του – τεράστιες μεταλλικές σπείρες, ένας λαβύρινθος που σε καλεί μέσα του. Δικαίως αυτός ο μεγάλος καλλιτέχνης τιμήθηκε με τον Χρυσό Λέοντα για το σύνολο του έργου του, μαζί με τον Σάι Τόουμπλι, ο οποίος εξέθεσε χειρονομιακούς πίνακες, μακριά από τις σκληρές γραφές που τον έκαναν γνωστό.

Τα διαγωνιστικά βραβεία θα ανακοινωθούν σήμερα το μεσημέρι: ο Χρυσός Λέων για την καλύτερη εθνική συμμετοχή, τρία ειδικά βραβεία για συμμετέχοντες καλλιτέχνες και τρία ειδικά βραβεία για νέους καλλιτέχνες.

Το ανθρώπινο σώμα, συντεθλιμμένο, γυμνό, εκτός κλίμακος, ο έρωτας βίαιος και ίσως λυτρωτικός, ο οικειακός χώρος, ερωτήματα περί Ευρώπης και θρησκείας, δυστοπικές ενοράσεις για τη βιοτεχνολογία, τη φτώχεια και τη μετανάστευση, πικρός σαρκασμός για τη μελλοντική τύχη της σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής (από τον Κάμπακοφ) – οι περισσότεροι καλλιτέχνες καταφεύγουν σε ευθέως αφηγηματικά έργα με άλλοτε άλλη επιτυχία, για να μιλήσουν για την εποχή τους και τη μοναξιά τους.

Το ελληνικό περίπτερο έχει εξαιρετική παρουσία σε σχέση με την όλη Μπιενάλε. Η βιντεο-εγκατάσταση του Νίκου Ναυρίδη συνδυάζει το δράμα με τη φορμαλιστική αναζήτηση, κερδίζοντας κοινό και ειδικούς. Το αναλυτικό πυκνό έργο του Ηλία Παπαηλιάκη γοητεύει κι αυτό με τα ερωτήματα που θέτει. Το έργο της Ερσης Χατζηαργυρού αντιμετώπισε ορισμένα τεχνικά προβλήματα και δεν είχε ολοκληρωθεί πριν από τα εγκαίνια.

Ο υπουργός Πολιτισμού Ευ. Βενιζέλος έφτασε προχθές Πέμπτη, επικεφαλής πολυπληθούς ελληνικής αποστολής και το ίδιο απόγευμα έδωσε συνέντευξη Τύπου στην ιστορική αίθουσα τελετών του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας, για το πλαίσιο και τους σκοπούς της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, χωρίς πάντως να ανακοινώσει κάτι καινούργιο. Δυστυχώς, υπήρχαν ελάχιστοι ξένοι δημοσιογράφοι. Προσέξαμε μόνο ένα σχετικά εκτενές δημοσίευμα στη χθεσινή «Κοριέρε Ντέλα Σέρα», με τίτλο «Η Ελλάδα φέρνει στη λιμνοθάλασσα την Πολιτιστική Ολυμπιάδα», όπου εξαίρεται η ελληνική πρωτοβουλία να ανακοινωθεί αυτή η διεθνής δράση στη Βενετία. Μετά τη συνέντευξη της Πέμπτης, στον ιστορικό χώρο της Ελληνικής Κοινότητας, στο Campo dei Greci, μπροστά στο ναό του Αγίου Γεωργίου, δόθηκε μια ωραία συναυλία από τη Σαβίνα Γιαννάτου και το συγκρότημά της.