ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Χαρτογράφηση των επτά «Ιόνιων αδελφών»

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Η νησιωτική Ελλάδα κυριαρχούσε επί αιώνες στην παγκόσμια χαρτογραφία. Ωστόσο, τα Επτάνησα, σε αντίθεση με το Αιγαίο Πέλαγος, απουσιάζουν από την «αφιερωματική» χαρτογραφική βιβλιογραφία ως ενιαίος γεωγραφικός χώρος. Η δυτική θαλάσσια περιοχή, μέχρι την περίοδο των Βενετών, εμφανίζεται κατακερματισμένη, αλλά το επιστημονικό ενδιαφέρον τόσο στη χαρτογραφική όσο και στη γεωγραφική τους συνιστώσα είναι εξίσου σημαντικό με αυτό του Αιγαίου.

Το κενό της έρευνας για το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδείχθηκαν οι γεωγραφικές απεικονίσεις των Ιόνιων Νησιών από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα, προσπαθεί να καλύψει η ειδική έκδοση με τίτλο «Η Επτάνησος σε χάρτες: Από τον Πτολεμαίο στους δορυφόρους».

Τρία πολιτιστικά ιδρύματα της Βενετίας (κρατικά αρχεία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη και Μουσείο Κορρέρ) που διατηρούν στις συλλογές τους σημαντικά χαρτογραφικά τεκμήρια των Ιόνιων Νησιών και η Εθνική Χαρτοθήκη Θεσσαλονίκης που εξειδικεύεται στη συστηματική χαρτογραφική έρευνα, συνεργάστηκαν για την ιστορική διαχρονική χαρτογραφική τεκμηρίωση του Ιόνιου περιβάλλοντος.

Χάρτες και αναπαραστάσεις, σημαντικών χαρτογράφων διαφορετικών προελεύσεων και τεχνοτροπιών, επώνυμων και ανώνυμων, διαφόρων χαρτογραφικών σχολών των τελευταίων έξι αιώνων, σχέδια από οχυρωματικά έργα, αρχιτεκτονικά σχέδια σπουδαίων κτιρίων, ξεδιπλώνουν την εικόνα της δυτικής θαλάσσιας περιοχής, ενώ βοηθούν «να κατανοήσουμε τους λόγους που οδήγησαν τη βενετική κυριαρχία των νησιών του ελληνικού χώρου και ιδιαίτερα του Ιονίου», αναφέρει ο διευθυντής της Εθνικής Χαρτοθήκης, καθηγητής ΑΠΘ κ. Ευάγγελος Λιβιεράτος που είχε την επιστημονική επιμέλεια του τόμου μαζί με τον καθηγητή Θεσσαλίας κ. Ηλία Μπεριάτο.

Εικόνες-κείμενα

Οι ματιές στις «επτά ιόνιες αδελφές» -όπως χαρακτηρίζει τα Επτάνησα στον τίτλο κειμένου του ο διευθυντής των κρατικών αρχείων της Βενετίας Πάολο Σέλμι- που ρίχνουν το εικονογραφικό υλικό και τα κείμενα σπουδαίων επιστημόνων (Πιέρο Φαλέτα από τη Μαρκιανή βιβλιοθήκη, Καμίλλο Τονίνι από το μουσείο Κορρέρ, Γιώργου Τόλια του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Χρυσούλας Μπουτούρα), δεν καλύπτουν όλο το εύρος και το βάθος του αντικειμένου. Δίνουν όμως μια αντιπροσωπευτική εικόνα του συνόλου των Ιονίων Νησιών αλλά και του καθενός ξεχωριστά (από τα μεγαλύτερα φυσικά), όπως η Κέρκυρα, οι Παξοί, η Λευκάδα, η Κεφαλονιά, η Ζάκυνθος και τα Κύθηρα, η Ιθάκη ή η «Μικρή Κεφαλονιά», όπως αναγράφεται σε πολλούς χάρτες.

Στην εικονογραφική αυτή έρευνα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα «περιγράμματα» και οι τοπογραφικές αποτυπώσεις απο τον 17ο κυρίως αιώνα και έπειτα, οι οποίες αποτελούν ντοκουμέντα περιβαλλοντικής τεκμηρίωσης για τις αλλαγές που έχουν επέλθει στο γεωγραφικό περιβάλλον της δυτικής νησιωτικής Ελλάδος. Πρόκειται για σκίτσα σπουδαίων ανώνυμων τοπογράφων που σχεδίαζαν με μεγάλη ακρίβεια λόφους και κορυφογραμμές των νησιών αυτών.

Τα «περιγράμματα» από το Μουσείο Κορρέρ παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Αφορούν δέκα περίπου ασπρόμαυρα σχέδια του 17ου αιώνα που περιγράφουν πορείες ταξιδιών από τη Βενετία στην Κωνσταντινούπολη με όψεις ακτών και ορογραμμές από τη θάλασσα. Οι εξέλιξη αυτών των περιγραμμάτων σήμερα είναι οι λεγόμενοι πλοηγοί, εξηγεί ο κ. Λιβιεράτος.

Ιση προβολή

Η χαρτογραφική έρευνα για τα Ιόνια Νησιά δεν στέκεται στις παραδοσιακές αναφορές υπερτονίζοντας έναν μόνο συγκεκριμένο χώρο όπως π.χ. η Κέρκυρα, η οποία έως τώρα είχε τη μερίδα του λέοντος στην προβολή, από τους Ιταλούς και από τους Ελληνες, ειδικότερα από την κερκυραϊκή αριστοκρατία, η οποία φρόντισε να αναδείξει το νησί μέσα από την ιστορική χαρτογραφία. Τουναντίον προβάλλει εξίσου όλα τα νησιά για τα οποία υπάρχει άφθονο και ενδιαφέρον υλικό, διευκρινίζει ο κ. Λιβιεράτος. Ταυτόχρονα, σηματοδοτεί την έναρξη για περαιτέρω μελέτη του χώρου αλλά και μιας συνεργασίας μεταξύ των τριών βενετικών πολιτιστικών ιδρυμάτων και της Εθνικής Χαρτοθήκης με επόμενο βήμα την νεότευκτη αγιορείτικη Χαρτοθήκη.

Η παρουσίαση του τόμου θα γίνει το ερχόμενο Σάββατο στο πλαίσιο μιας επιστημονικής συνάντησης που θα πραγματοποιηθεί στην Κοργιαλένειο Βιβλιοθήκη Αργοστολίου.