ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Μάτια ερμητικά κλειστά

Τ ο βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου «Ο αβέβαιος εκσυγχρονισμός», που πραγματεύεται την πρόσφατη συνταγματική αναθεώρηση, θα ήταν καλύτερα να μην είχε γραφτεί ποτέ. Πρόκειται για ένα βιβλίο που, αν και στο μέλλον πιθανώς θα χαρακτηριστεί «κλασικό», κατά κάποιο τρόπο θα ήταν προτιμότερο αν δεν είχε χρειαστεί να γραφτεί, γιατί έτσι δεν θα είχε υπάρξει η αιτία, η ανάγκη που το γέννησε.

Πέρασαν μόλις λίγες εβδομάδες από την ολοκλήρωση της αναθεωρητικής διαδικασίας και ήδη φαίνεται να ξεχάστηκε όχι μόνον η ίδια, αλλά και το προϊόν της. Το νέο μας Σύνταγμα, που, στα χρόνια που έρχονται, ασφαλώς θα το βρούμε συχνά μπροστά μας.

Χωρίς αντιπαραθέσεις

Παρά τον κοινοβουλευτικά οριακό χαρακτήρα που έλαβε σε αρκετές περιπτώσεις, τόσο η μέθοδος όσο και η ουσία της και παρά το γεγονός ότι εισήγαγε ουκ ολίγα σοβαρά διακυβεύματα, κάποια εκ των οποίων «στο παρά πέντε», η αναθεώρηση δεν κατάφερε να δημιουργήσει στη Βουλή τις αντιπαραθέσεις που θα όφειλε και θα περίμενε κανείς από αυτή.

Συνέβη μάλιστα το παράδοξο, η αναθεωρητική συζήτηση να ήταν πολύ πιο πραγματική έξω από το κτίριο του Κοινοβουλίου, απ’ ό,τι υπήρξε μέσα σ’ αυτό, κάτι που μπορεί ενδεχομένως να εννοηθεί και ως ένα είδος παρακμής. Και, είναι βέβαιο ότι, αυτήν την εκτός Βουλής αναθεωρητική συζήτηση στην κοινωνία, που δυστυχώς ελάχιστα φάνηκε να είναι ικανοί να ακούσουν και να αντιληφθούν οι περισσότεροι από τους «πατέρες του έθνους», άνοιξε πρώτος όλων ο Νίκος Αλιβιζάτος.

Υπήρξε ο άνθρωπος που, εν προκειμένω, κατά κάποιον τρόπο ήταν ένας εκ των λίγων εκείνων που «έσωσαν την τιμή» του νομικού κόσμου της χώρας όταν, με ένα κρίσιμο κείμενό του στα «Νέα», μας έβγαλε από μια μεγάλη πλάνη: ότι είχαμε να κάνουμε με μιαν ανούσια, βαρετή αναθεώρηση, απλώς μια χαμένη ευκαιρία για το πολιτικό σύστημα να αλλάξει προς το καλύτερο.

Το πρώτο κείμενο του Αλιβιζάτου και κάποια από εκείνα που ακολούθησαν έδειξαν καθαρά ότι η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική. Οτι η αναθεώρηση δεν ήταν τόσο αθώα όσο κατάφερνε να δείχνει. Το αντίθετο, μάλιστα.

Ανεξάρτητα λοιπόν από το αν διαφωνεί ή συμφωνεί κανείς μαζί του στα επιμέρους τόσο εν προκειμένω όσο και ως προς το γενικότερο «πακέτο θέσεων» που σταθερά υποστηρίζει, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι ο Νίκος Αλιβιζάτος εξετέλεσε πρώτος και στο ακέραιο την ακαδημαϊκή του «ευθύνη», σε μια εποχή που αυτό συμβαίνει πλέον εξαιρετικά σπάνια: επιχείρησε να «ανοίξει τα μάτια» των «πρακτικών» της πολιτικής, μάτια που όμως, δυστυχώς, έμειναν «ερμητικά κλειστά», όπως και τα αυτιά τους στις ανησυχίες της κοινωνίας, η οποία «έπιασε» πολύ πιο εύκολα το μήνυμα από τους (και «με τη βούλα» πλέον) επαγγελματίες της πολιτικής.

Μοιάζει προσβολή το να συνδέει κανείς το κύκνειο άσμα του Στάνλεϊ Κιούμπρικ με τους Ελληνες βουλευτές (προσβολή για τον Κιούμπρικ, βεβαίως, μην παρεξηγηθούμε), αλλά, στην πραγματικότητα, κατά μεγάλη πλειοψηφία οι εθνοπατέρες μας αντέδρασαν ακριβώς όπως ο φτηνά φιλόδοξος και επίπεδα αισθησιακός πρωταγωνιστής: ως άλλοι μικροί Τομ Κρουζ, «έπαιξαν» με κάτι επικίνδυνο που, τελικά, τους ξεπερνούσε πάρα πολύ.

Το «έπαιξαν» μοιάζει βαρύ, αλλά δεν απέχει από την πραγματικότητα ως προς το βαθμό υπευθυνότητας. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ψήφισαν συνταγματικές διατάξεις, αγνοώντας τι ακριβώς ψηφίζουν και ποιες συνέπειες θα έχει.

Τώρα πια, μένει να δούμε ποιος θα πληρώσει το διπλό κόστος από όλα αυτά: και το τι θα βρούμε μπροστά μας από το νέο Σύνταγμα, αλλά και το πού θα μας πάνε τα ακατανόητα ψευδοσυναινετικά κοινοβουλευτικά ήθη που διαμορφώνονται εσχάτως και που επιχειρούν να μας πείσουν ότι ο ρόλος της Βουλής είναι να βγάζει χαρούμενες και ομόφωνες αποφάσεις, δηλαδή το προηγούμενο στάδιο από την ανυπαρξία της.

Επιπλέον, η συναινετική Βουλή, ακόμη κι αν ήταν πεπεισμένη ότι είχε δίκιο σε μια σειρά θέσεων (στις οποίες όμως μάλλον την έσυρε χωρίς να καταλάβει τι της συμβαίνει ο «ακαταμάχητος» συνδυασμός της νομικής αυθεντίας, του πολιτικού λόγου και της θεσμικής και οικονομικής μαγγανείας που της άσκησε ο Ευάγγελος Βενιζέλος), δεν ένιωσε την ανάγκη να εξηγήσει στην κοινωνία αυτά που πίστευε ότι όφειλε να θεσμοθετήσει. Ισως απλώς γιατί δεν τα πίστευε…

Βιβλίο-παρέμβαση

Ενα τέτοιο έλλειμμα, μια σοβαρή «διαφορά δυναμικού», παρουσιάστηκε λοιπόν σε ουκ ολίγα μεγάλα θέματα: Συμβούλιο της Επικρατείας, Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές, Δάση και δασικές εκτάσεις κ.ο.κ. Ετσι, «Ο αβέβαιος εκσυγχρονισμός» μπορεί να ενταχθεί στη χορεία των σημαντικών δημόσιων βιβλίων-παρεμβάσεων του Αλιβιζάτου, ακολουθώντας τις ιστορικές «Κρίσεις» και τη «Συνταγματική θέση των ενόπλων δυνάμεων», παρά το γεγονός ότι δεν πρόκειται για μια ενιαία σε βάθος μελέτη, αλλά για συλλογή κειμένων.

Δυστυχώς για την πολιτική μας ζωή, αυτό το βιβλίο έχει μια ιδιότυπη σχεδόν «ιστορική» σημασία. Μπορεί να μην είναι ακόμη καθαρά ορατή, καθώς το «τραύμα» δεν έχει καλά καλά κρυώσει, αλλά, χωρίς (και) αυτό το υλικό, θα είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κάποιος στο μέλλον το τι έγινε στη δημόσια ζωή της Ελλάδας εκείνες τις μέρες. Είπαμε, δυστυχώς…