ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Γκαουντεάμους» μεν, αλλά με κάποια αμηχανία

Εντυπωσιακή παράσταση, που όμως παίχτηκε σε μια απολύτως ανοίκεια σκηνή και ενώπιον ενός κοινού που αν και συχνά απολάμβανε μερικές φορές αμηχανούσε, ήταν το «Γκαουντεάμους» (Ας χαρούμε) που παρουσίασε το φημισμένο θέατρο Μάλι της Αγίας Πετρούπολης στο Φεστιβάλ Αθηνών, στο Ηρώδειο, χτες και προχτές.

Το κοινό, στην πρεμιέρα, γέμισε όχι ολόκληρο, αλλά μεγάλο μέρος του θεάτρου και στην πλειοψηφία του ήταν καλλιτέχνες του θεάτρου – πασίγνωστοι πρωταγωνιστές, σκηνοθέτες, συνθέτες, σκηνογράφοι κ.λπ., αλλά και πολλοί νέοι ηθοποιοί. Φυσικό, αφού το Μάλι και η «ψυχή του», ο διευθυντής και σκηνοθέτης του Λεβ Ντόντιν, φημίζονται για τις «δουλειές συνόλου» που παρουσιάζουν.

Και το «Γκαουντεάμους» ήταν χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου δουλειάς του Μάλι, πάνω στο μυθιστόρημα του Σεργκέι Καλέντιν «Τάγμα Κατασκευών»: Οι εξαίρετοι, κυριολεκτικά εκπληκτικοί, ηθοποιοί μιλούσαν και με το σώμα, την κίνηση, το χορό, το πρόσωπο, το ίδιο εύγλωττα όσο και με τη γλώσσα. Αλλωστε δεν ήταν και πολλά τα λόγια που είχαν να πουν. Η δουλειά που έκαναν περισσότερο σχολίαζε, παρά αφηγούνταν το «μύθο» του έργου – ο οποίος προφανώς εθεωρείτο δεδομένος.

Πράγμα που αποτελούσε μεγάλο προτέρημα, αλλά και σημαντικό μειονέκτημα για (τον μη Ρώσο τουλάχιστον) θεατή της παράστασης. Διότι οι Ρώσοι, που ξέρουν καλά το άθλιο καθεστώς των «Ταγμάτων κατασκευών», όπου η σοβιετία κατέτασσε τους πάσης φύσεως ανεπιθύμητους ή αδύναμους στρατεύσιμους, για να δουλεύουν τζάμπα σε δημόσια έργα και κάθε άλλη βρώμικη δουλειά, μπορούν να χαρούν χωρίς προσκόμματα μια παράσταση που σχολιάζει με ανάλαφρη, λοξή και ειρωνική ματιά μια τραγική κατάσταση. Αλλά ένας μη Ρώσος, που δεν έχει «βιώσει» αυτή την αθλιότητα, αμηχανεί μερικές φορές όταν καλείται να τη μαντέψει κάτω από ένα φανταχτερό, «επιθεωρησιακό», σατιρικό, γκροτέσκο ή και μπουφόνικο ακόμη θέαμα.

Διότι όλα αυτά και άλλα πολλά, σαν «ρεβί», σαν πολιτικό καμπαρέ συχνά, ήταν η παράσταση – ένα ιδιότυπο λαϊκό θέατρο, με ποιητικές ή και σουρεαλιστικές «φυγές». Δεξιοτεχνικής έως και απολαυστικής εκτέλεσης, αλλά ώρες ώρες δύσκολης πρόσβασης στην «πλατεία», όταν νόμιζες ότι μπροστά σου είχες όχι τα νεαρά θύματα μιας άθλιας κατάστασης, αλλά έναν ανέμελο όμιλο φασαριόζων φοιτητών ή νεοσύλλεκτων που κάνουν σκανδαλιές.

Εντελώς αταίριαστη η σκηνή του Ηρωδείου για ένα τετράγωνο πατάρι γεμάτο χιόνι και… καταπακτές, αλλά οι σπουδαίοι ηθοποιοί του Μάλι μάς έκαναν να το ξεχνάμε. Δικαίως χειροκροτήθηκαν θερμά στο τέλος, αν και στο επάνω κυρίως διάζωμα υπήρξαν διαρροές θεατών πριν από το τέλος.