ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Τέχνη «χωρίς σεβασμό» στη Στέγη

Τέχνη «χωρίς σεβασμό» στη Στέγη

«No Respect». Και μόνο το όνομα της έκθεσης ιντριγκάρει και προδιαθέτει για κάτι ενδιαφέρον. Ή για κάτι που θέλει να παραστήσει κάτι που δεν είναι. Κακά τα ψέματα, η street art, όπως καταδεικνύει και το όνομά της, λειτουργεί καλύτερα στο φυσικό της περιβάλλον, δηλαδή στον δρόμο. Εκεί γεννήθηκε, εκεί και εξασκείται καθημερινά πάνω σε τοίχους κάθε λογής, με ή χωρίς «άδεια», με άψογη τεχνική ή χτυπητά λάθη, εκφράζοντας κάθε πιθανή σκέψη και συναίσθημα του δημιουργού της. Η ιδέα λοιπόν μιας έκθεσης graffiti σε κλειστό χώρο και μάλιστα σε ένα διακεκριμένο καλλιτεχνικό ίδρυμα περιέχει ίσως κάποιο ρίσκο.

Τα μηνύματα της τέχνης

Οι όποιες αμφιβολίες, ωστόσο, ξεχνιούνται όταν κατέβει κάποιος στο υπόγειο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών. Εκεί σε έναν τεράστιο χώρο, όμοιο με βιομηχανικό γκαράζ, «εισέβαλαν» 40 καλλιτέχνες-εκπρόσωποι της ελληνικής street art και graffiti σκηνής γεμίζοντας με τα χρώματά τους κάθε διαθέσιμη επιφάνεια. Δεν μιλάμε μόνο για τοίχους. Το πάτωμα, οι κολόνες ακόμα και κάποια αυτοκίνητα που έχουν τοποθετηθεί εκεί γι’ αυτό τον σκοπό φέρουν τα σημάδια του «μηδενικού σεβασμού». Το making of βίντεο που προβάλλεται σε οθόνες δίνει μια ιδέα για τη διαδικασία δημιουργίας των έργων, ενώ η δυνατή μουσική μάς εντάσσει ακόμα περισσότερο στο κλίμα.

Στεκόμαστε μπροστά στο εκπληκτικό πορτρέτο ενός μελαψού αγοριού με τσιρότο στο κεφάλι, που κοιτάζει με συστολή και κάποιο φόβο τον θεατή. Μια τέχνη που κουβαλά μηνύματα. Καμιά φορά πολύ ωμά, ίσως και επιθετικά, σπάνια όμως αδιάφορα. Αντιρατσιστικές δηλώσεις, οικολογικές ανησυχίες, καταγγελίες για τον έλεγχο και τον περιορισμό των ελευθεριών· όλα, όχι απλώς χωράνε, αλλά είναι βασικά συστατικά μιας έκθεσης street art. Κάτι σκελετοί κρατούν θριαμβευτικά τα πτυχία τους, ενώ τα πόδια τους δένουν αλυσίδες…

Πολύς λόγος έγινε τελευταία, ειδικά στη Βρετανία, για την αυθεντικότητα και την πραγματική αιχμηρότητα που έχει απομείνει στο graffiti. Αφορμή στάθηκε ένα νέο ευρηματικό σχέδιο που εμφανίστηκε σε τοίχο του Τσέλτεναμ και σχετίζεται με τις τηλεφωνικές παρακολουθήσεις και τον γενικότερο έλεγχο των επικοινωνιών, θέμα που απασχολεί τη βρετανική επικαιρότητα. Το έργο αποδίδεται σχεδόν με σιγουριά στον διάσημο street artist Banksy, γνωστό για τα έργα του με κοινωνικοπολιτικό περιεχόμενο. Εκείνο που αμφισβητείται ωστόσο είναι οι προθέσεις του έργου. «Η τέχνη του Banksy και το graffιti γενικότερα πια δεν είναι παρά ένα ήπιο εσωτερικό αστείο μιας μεσαίας τάξης, τόσο εκπαιδευμένης στη street art, ώστε οι νοικοκύρηδες ενθουσιάζονται αν ξυπνήσουν και βρουν τον τοίχο του σπιτιού τους ζωγραφισμένο». Αυτά γράφει ο κριτικός τέχνης Τζόναθαν Τζόουνς στον Guardian και προσθέτει: «Είναι ο καλλιτέχνης του 21ου αιώνα, προκαλεί ατέλειωτη συζήτηση και περιέργεια σχετικά με εικόνες που δεν είναι τίποτα το ιδιαίτερο στην πραγματικότητα».

Το «συμβατικό» κοινό

Η σχέση της ελληνικής μεσαίας τάξης με το graffiti είναι τουλάχιστον αμφίβολη. Κάτι τέτοιο μπορεί όντως να συμβαίνει στη Βρετανία, όμως μιλάμε για μια χώρα με πολύ μεγαλύτερη παράδοση σε αυτό το είδος τέχνης και με ευρύτερη κουλτούρα που υιοθετεί άνετα το «ανατρεπτικό» και το ρηξικέλευθο, μετατρέποντάς τα σε «ασφαλείς» μόδες, που συχνότατα μάλιστα αποφέρουν τεράστια κέρδη. Από αυτή την άποψη, οι Ελληνες street artists δύσκολα μπορούν να κατηγορηθούν για έλλειψη αυθεντικότητας. Εδώ δεν έχουμε μεγάλες «φίρμες» και η έκθεση της Στέγης, σε μεγάλο βαθμό, αυτό που κάνει είναι να συγκεντρώσει απλώς ένα δείγμα της τέχνης που αποτυπώνεται στους τοίχους των δρόμων της Αθήνας και των άλλων μεγάλων ελληνικών πόλεων. Είναι ευκαιρία μάλιστα και για ένα άλλο, πιο «συμβατικό» κοινό να έρθει σε επαφή με αυτού του είδους τα έργα και να εκτιμήσει την εκφραστική τους δύναμη.

​​ – Η έκθεση «No respect» συνεχίζεται έως τις 13 Ιουλίου και η είσοδος είναι ελεύθερη.