ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Το «σοκ» του διπλασιασμού των αγροτών στην E.E.

Η διεύρυνση της Ε.Ε.-15 έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των καταναλωτών περίπου κατά 100 εκατ. Η μέση αγοραστική δύναμη, όμως, των κατοίκων των ΧΚΑΕ (Χωρών της Κεντρικοανατολικής Ευρώπης) είναι περίπου το ένα τρίτο εκείνης των καταναλωτών της Ε.Ε.-15. Κατά μέσον όρο, πάνω από 17% του εργατικού δυναμικού των ΧΚΑΕ απασχολείται στη γεωργία, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 7,6 εκατ. εργαζόμενους, σε σύγκριση με 4,3% ή 7,1 εκατ. για την Ε.Ε.-15. Ετσι, με τη διεύρυνση, οι απασχολούμενοι στον αγροτικό τομέα τουλάχιστον θα διπλασιαστούν.

Η αγροτική γη της Ε.Ε.-15 θα αυξηθεί περίπου κατά 60 εκατ. εκτάρια και θα προσεγγίσει τα 200 εκατ. εκτάρια. Από αυτά, τα 60 εκατ. εκτάρια, τα δύο τρίτα θα είναι καλλιεργήσιμη γη, αυξάνοντας κατά 55% την υπάρχουσα καλλιεργήσιμη γη της Ε.Ε.-15 που σήμερα ανέρχεται σε 77 εκατ. εκτάρια. Η συμμετοχή τού αγροτικού τομέα στο ΑΕΠ των ΧΚΑΕ κυμαίνεται από 2,1% μέχρι 14,6% σε σύγκριση με 2,1% του μέσου όρου της Ε.Ε.-15. Η συμμετοχή του αγροτικού τομέα στο συνολικό εμπόριο είναι επίσης σημαντική σε πολλές ΧΚΑΕ. Το 1996, η Ουγγαρία είχε το μεγαλύτερο εξαγωγικό μερίδιο σε αγροτικά προϊόντα στο συνολικό εμπόριο (20%) και ταυτόχρονα το χαμηλότερο μερίδιο στο εισαγωγικό (6%). Παρόμοια διάρθρωση παρατηρείται και στη Βουλγαρία. Επίσης, στην Εσθονία, οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων εμφανίζουν σχετικά μεγάλο μερίδιο στο σύνολο των εξαγωγών (15%) αλλά, σε αντίθεση με την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία, το μερίδιο των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων στις συνολικές εισαγωγές είναι ακόμη υψηλό (23%). Στην Τσεχία και στη Σλοβακία, τα αγροτικά προϊόντα και τα τρόφιμα, με μερίδια 5% – 8%, ήταν μικρής σημασίας για το συνολικό εμπόριο το 1996 τόσο στον εξαγωγικό όσο και στον εισαγωγικό τομέα. Οι ΧΚΑΕ έχουν σοβαρές ανάγκες για διαρθρωτικές βελτιώσεις στον αγροτικό τομέα, καθώς και στους τομείς με τους οποίους αυτός συνδέεται. Η αναδιάρθρωση αναμένεται να μειώσει την ικανότητα για απορρόφηση της εργασίας στον αγροτικό τομέα, πράγμα που υποδηλώνει την ανάγκη των χωρών αυτών να διαφοροποιήσουν την αγροτική τους οικονομία.

Το κόστος

Αναφορικά με τις συνέπειες που θα έχει η διεύρυνση στον προϋπολογισμό της Ε.Ε.-15, αρχικές εκτιμήσεις που έγιναν ανέβαζαν το κόστος από 5 μέχρι 50 δισ. ευρώ, ανάλογα με τις υποθέσεις που υιοθετήθηκαν στα διάφορα σενάρια. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ε.Ε., το κόστος της διεύρυνσης θα απαιτούσε αύξηση του προϋπολογισμού της Ε.Ε.-15 κατά 25%. Παρά τις αρχικές αυτές εκτιμήσεις, στη Σύνοδο του Βερολίνου συμφωνήθηκε η πρόβλεψη πιστώσεων στον προϋπολογισμό για τη μελλοντική διεύρυνση να κυμανθεί από 6,45 δισ. ευρώ το 2002 μέχρι 16,78 δισ. ευρώ το 2006. Υποτίθεται (πολύ αισιόδοξα) ότι η διεύρυνση θα άρχιζε το 2002. Οι αγροτικές δαπάνες εμφανίζονται να είναι πολύ περιορισμένες και θα κυμανθούν από 1,6 δισ. ευρώ το 2002 μέχρι 3,4 δισ. ευρώ το 2006. Το χρηματοοικονομικό πρόγραμμα του Συμβουλίου του Βερολίνου σαφώς συνιστά ότι τα νέα μέλη της Ε.Ε. θα συνεισφέρουν πλήρως στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Η διεύρυνση της Ε.Ε.-15 θα απαιτήσει επέκταση του μηχανισμού στήριξης των τιμών της ΚΑΠ και στα νέα μέλη. Αυτό συνεπάγεται σημαντική άνοδο των τιμών παραγωγού, λαμβανομένου υπόψη ότι οι τιμές παραγωγού στις ΧΚΑΕ διαμορφώνονται στο 40% μέχρι το 80% εκείνων της Ε.Ε.-15. Με τη Συμφωνία του Βερολίνου, οι διαφορές αυτές στις αροτραίες καλλιέργειες, το κρέας και τα γαλακτοκομικά, σμικρύνθηκαν σημαντικά αλλά δεν εξαλείφθηκαν. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν θα είναι δυνατή για τις εντασσόμενες χώρες η άμεση υιοθέτηση της ΚΑΠ για τους ακόλουθους λόγους: πρώτον, θα προκαλέσει αύξηση της προσφοράς αγροτικών προϊόντων στα νέα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και μάλιστα σε προϊόντα όπου η Ενωση είναι πλεονασματική, όπως ζάχαρη, γάλα και κρέατα. Δεύτερον, θα μειώσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας τροφίμων των νέων κρατών-μελών. Τρίτον, θα προκαλέσει ανεπιθύμητες αυξήσεις στις τιμές των καταναλωτών που θα οδηγήσουν σε μείωση των πραγματικών εισοδημάτων των καταναλωτών, λαμβανομένου υπόψη ότι ένα σχετικά υψηλό ποσοστό του εισοδήματός τους, που κυμαίνεται μεταξύ 30% και 60%, διατίθεται για την αγορά αγροτικών προϊόντων και τροφίμων, και τέταρτον, οι διαθέσιμοι πόροι από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε.-15 είναι ανεπαρκείς για να χρηματοδοτήσουν την εφαρμογή της ΚΑΠ στις ΧΚΑΕ.

Για να ενθαρρύνει τις αναγκαίες αναδιαρθρώσεις του αγροτικού τομέα των νέων κρατών-μελών και να εξευρεθούν οι αναγκαίοι πόροι, η Επιτροπή πρότεινε τη σταδιακή εφαρμογή των άμεσων ενισχύσεων κατά τη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου δέκα ετών. H απόφαση που ελήφθη στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών το 2002 προβλέπει σε πρώτο στάδιο για τα έτη 2004, 2005, 2006 και 2007 να χορηγηθούν άμεσες ενισχύσεις ίσες με το 25%, 30%, 35% και 40% και αντίστοιχα του ποσού που προβλέπει το σημερινό σύστημα. Σύμφωνα με την απόφαση, οι άμεσες ενισχύσεις θα μπορούσαν να συμπληρωθούν με εθνικούς πόρους, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα συνολικά επίπεδα στήριξης δεν θα μειωθούν μετά την προσχώρηση. Σε δεύτερο στάδιο, μετά το 2007, οι άμεσες ενισχύσεις θα διαμορφωθούν σταδιακά φθάνοντας στο 100% το 2013. Επιπλέον αποφασίσθηκε όπως τεθεί ένα ανώτατο όριο στις γεωργικές δαπάνες κατά τη διάρκεια της περιόδου 2007 – 2013, οι οποίες θα παραμείνουν στο επίπεδο του 2006 προσαυξημένες ετησίως κατά 1% για τον αναμενόμενο πληθωρισμό.

Σχετικά με τις πιθανές συνέπειες από την ενδιάμεση αναθεώρηση της ΚΑΠ αναμένεται μικρή πτώση της παραγωγής και της κατανάλωσης και μεγαλύτερη των εξαγωγών για τα βασικά αγροτικά προϊόντα με συνέπεια η Ε.Ε. να χάσει ένα σημαντικό τμήμα του διεθνούς εμπορίου αγροτικών προϊόντων. Η σημαντική αύξηση των τιμών καταναλωτή σε συνδυασμό με τη μείωση της κατανάλωσης θα επιφέρει μείωση του πλεονάσματος του καταναλωτή που αντισταθμίζεται με την εξοικονόμηση πόρων από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Επίσης, θα επέλθει ανεπαίσθητη μείωση των αγροτικών εισοδημάτων της Ε.Ε.-15. Θα είναι, όμως, σημαντική για τους παραγωγούς σκληρού σιταριού, ρυζιού και σίκαλης. Τέλος, αναμένεται αύξηση των αγροτικών εισοδημάτων των εντασσομένων χωρών που οφείλεται κυρίως στην αύξηση των τιμών προϊόντων σε σχέση με τις υφιστάμενες και ελάχιστα στους μηχανισμούς στήριξης της ΚΑΠ.