ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Τέσσερα «αγκάθια» στη νέα Ευρώπη

Τ ο παραδοσιακό πρότυπο διεύρυνσης της Ε.Ε., που εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα, στηρίχθηκε πάνω σε συγκεκριμένες αρχές, οι οποίες συνδέονται με τα δικαιώματα και τα καθήκοντα τόσο των υποψηφίων προς ένταξη χωρών όσο και των σημερινών κρατών-μελών. Οι αρχές αυτές εφαρμόστηκαν επιτυχώς σε προηγούμενες διαδικασίες διεύρυνσης και μπορούν ακόμη να χρησιμεύσουν ως ένα βάσιμο πρότυπο και για το μέλλον. Η μέθοδος που παραδοσιακά εφαρμοζόταν, όταν οι χώρες επιθυμούσαν να ενταχθούν στην Ε.Ε., απαιτούσε την ευθυγράμμιση των χωρών αυτών με τις οδηγίες και τους θεσμούς της ευρωπαϊκής οργάνωσης καθώς και συμμετοχή στις πολιτικές της, εκτός και αν εξαιρούνται για συγκεκριμένες μεταβατικές περιόδους.

Η παρούσα διεύρυνση της Ε.Ε. με 10 χώρες δημιουργεί νέες προκλήσεις, οι οποίες από οικονομικής απόψεως είναι τουλάχιστον τέσσερις. Πρώτον, περιλαμβάνει χώρες των οποίων οι οικονομίες εξακολουθούν να βρίσκονται στη διαδικασία μετάβασης από μία κεντρικά σχεδιαζόμενη οικονομία σε μία ελεύθερη αγορά. Δεύτερον, οι οικονομικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε.-15 και των νέων μελών είναι πολύ μεγάλες, με πιθανή συνέπεια τη δημιουργία στο μέλλον εντάσεων, δεδομένου του στόχου για περιφερειακή σύγκλιση και συνοχή, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Ενωσης και απορροφά το 40% των κονδυλίων του κοινοτικού προϋπολογισμού. Εξάλλου, η προενταξιακή βοήθεια που χορηγήθηκε στις νέες χώρες της Ε.Ε. αποσκοπούσε στην πλήρη εφαρμογή του εξαιρετικά δαπανηρού κοινοτικού κεκτημένου. Τρίτον, οι αναμενόμενες μεταναστευτικές ροές είναι μεγαλύτερες απ’ ό,τι συνέβη με τη διεύρυνση της Ε.Ε. προς νότο. Σε μερικές χώρες της Ε.Ε.-15 (κυρίως Αυστρία και Γερμανία) μπορεί να τεθεί η αγορά εργασίας τους κάτω από έντονη πίεση. Τέταρτον, ο αγροτικός τομέας σε μερικά από τα νέα κράτη-μέλη της Ε.Ε. είναι πολύ μεγάλος και η παραγωγικότητά του συνήθως πολύ μικρότερη του μέσου επιπέδου της Ε.Ε.-15 με αποτέλεσμα να έχει σοβαρές επιπτώσεις για την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) που απορροφά λιγότερο από το 50% του προϋπολογισμού της Ε.Ε.-15. Τέλος, η ένταξη στην Ε.Ε. ενός τόσο μεγάλου αριθμού νέων μελών αποτελεί από μόνη της σοβαρό πρόβλημα, επειδή οι θεσμοί της και η διαδικασία λήψεως των αποφάσεων σχεδιάστηκαν για πολύ μικρότερο αριθμό μελών. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού στη σύνοδο κορυφής της Νίκαιας το 2000 έγιναν οι αναγκαίες θεσμικές μεταρρυθμίσεις, έτσι ώστε να μπορεί να λειτουργήσει πιο ομαλά η διευρυμένη Ενωση.

Δαπανηρή διαδικασία

Συμπερασματικά μπορεί να λεχθεί ότι με βάση τις συμφωνίες προσχώρησης που καθορίστηκαν στη σύνοδο κορυφής της Κοπεγχάγης το 2002 η διεύρυνση της Ε.Ε.-15 μπορεί να αποδειχθεί σχετικά φθηνή σε οικονομικούς όρους για την Ενωση, αλλά πολύ δαπανηρή και αργή για τις εντασσόμενες χώρες απ’ ό,τι αρχικά αναμενόταν. Τα συνολικά οικονομικά αποτελέσματα από τη διεύρυνση για την Ε.Ε.-15 αναμένονται θετικά αλλά πολύ μικρά σε μέγεθος. Δεν προβλέπεται βελτίωση της αποδοτικότητας ή της ανάπτυξης ή της δημιουργίας νέων ευκαιριών απασχόλησης. Αλλωστε ο βασικός στόχος της διεύρυνσης είναι να προσφέρει η Ενωση στήριξη σε φιλικές χώρες και κυβερνήσεις προκειμένου αυτές να συνεχίσουν τη μεταρρυθμιστική τους διαδικασία. Σε κάθε περίπτωση το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης βασιζόταν πάντοτε σε πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες θα διασφαλίζουν σταθερότητα, ειρήνη και ελευθερία στην Ευρώπη.