ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Λ. Αμερική: πίστη στην οικογενειακή επιχείρηση

«Μόνο στο ίδιο σου το αίμα μπορείς να έχεις εμπιστοσύνη»… Με αυτήν τη φράση, οι Μεξικανοί συνοψίζουν τα πλεονεκτήματα του ν’ ανήκεις σε μια οικογενειακή επιχείρηση. Δεν είναι κάτι ασυνήθιστο στη χώρα αυτή: όπως εκτιμάται, έως και το 95% των μεξικανικών επιχειρήσεων εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να είναι οικογενειακές. Μάλιστα, το 43% της αξίας του χρηματιστηρίου της χώρας βρίσκεται τοποθετημένο σε εταιρείες ελεγχόμενες από μόλις μία οικογένεια, εκείνη του μεγιστάνα των MME Κάρλος Σλιμ. Ενα τόσο υψηλό ποσοστό συγκέντρωσης επιχειρήσεων στα χέρια οικογενειών είναι καθαρά λατινοαμερικανικό χαρακτηριστικό. Στην Ευρώπη, μόλις το 80% των επιχειρήσεων είναι οικογενειακές.

Το αν κάτι τέτοιο είναι θετικό για τις οικονομίες της Λατινικής Αμερικής, είναι άλλο ζήτημα. Γιατί, με την πρώτη ματιά, η διαρκής δημοτικότητα των οικογενειακών επιχειρήσεων μπορεί να αιφνιδιάζει. Πολλά στοιχεία δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις αυτές είχαν σε σημαντικό βαθμό χαμηλότερες επιδόσεις στην περιφέρεια από άλλες μορφές οργανισμών. Ερευνα της McKinsey καταδεικνύει ότι το δεύτερο ήμισυ της «εκρηκτικής» δεκαετίας του ’90 το ποσοστό των οικογενειακών επιχειρήσεων στην κατάταξη των 100 μεγαλύτερων λατινοαμερικανικών εταιρειών, βάσει εσόδων, μειώθηκε σημαντικά σε χώρες όπως η Αργεντινή και η Βενεζουέλα. Ωστόσο, η αλλαγή ήταν ακόμα πιο θεαματική στο Μεξικό, μία από τις χώρες με το πιο επιτυχημένο οικονομικό ιστορικό της περιφέρειας, όπου το αντίστοιχο ποσοστό συρρικνώθηκε από 71% σε 57%. Αυτό οφείλεται στο άνοιγμα της οικονομίας και στην οικονομική απελευθέρωση, η οποία επέτρεψε στις πολυεθνικές να καταλάβουν μεγαλύτερο μέρος της αγοράς, εν μέρει εξαγοράζοντας εγχώριες οικογενειακές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τη θεωρία, ο προφανής αυτός θρίαμβος της σύγχρονης, επαγγελματικής, εισηγμένης εταιρείας είναι αναμενόμενος. Αλλωστε, οι οικογενειακές επιχειρήσεις είθισται να περιγράφονται ως υπερβολικά συγκρατημένες, ερασιτεχνικές και επιρρεπείς στις εσωτερικές έριδες. Οι παλιές δοξασίες θέλουν την πρώτη γενιά να «χτίζει» την επιχείρηση, τη δεύτερη να την αφήνει στάσιμη και την τρίτη να την καταστρέφει.

Γιατί, λοιπόν, οι Μεξικανοί και άλλοι Λατινοαμερικανοί τρέφουν τόση πίστη στο μοντέλο της οικογενειακής επιχείρησης; H εμπιστοσύνη είναι ο βασικός παράγοντας. Ή μάλλον η έλλειψή της, σε έναν οργανισμό εκτός της οικογένειας. Οι ίδιοι οι Μεξικανοί επιχειρηματίες, πάντως, παραδέχονται ότι έχουν συνηθίσει να λειτουργούν σ’ ένα περιβάλλον στο οποίο, κατά περιόδους, σχεδόν κάθε άλλος οργανισμός, από τις τράπεζες ώς τις ρυθμιστικές αρχές, την αστυνομία, την κυβέρνηση, έχει αποδειχθεί διεφθαρμένος, και δη ενίοτε σε υπερβολικό βαθμό. Εν τέλει, καταλήγουν, η οικογένεια είναι το μόνο ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορεί κανείς να εργαστεί και να επενδύσει. Αν οι Λατινοαμερικανοί δεν αποκτήσουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα όλων των θεσμών, οι οικογενειακές επιχειρήσεις θα παραμείνουν θεμέλιος λίθος των οικονομιών της περιφέρειας. Οπως το θέτουν οι ίδιοι, «εδώ βρισκόμαστε σε κατάσταση διαρκούς κρίσης και οι οικογενειακές επιχειρήσεις προσφέρουν σταθερότητα». Ωστόσο, κάποιοι επισημαίνουν ότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις απολαμβάνουν και άλλα πλεονεκτήματα. Εφόσον δεν είναι υποχρεωμένες να ανακοινώνουν διαρκώς βελτιούμενα τριμηνιαία αποτελέσματα, είναι πιο σταθερές και διαθέτουν «μακρόπνοο όραμα». Μπορεί να αναπτύσσονται αργά, αλλά η ανάπτυξή τους είναι πιο εύρωστη. Και καθώς βρίσκονται κοντά στις τοπικές αγορές, γνωρίζουν «ιδίοις όμμασι» τις τοπικές προτιμήσεις και τα έθιμα, όπως δεν μπορεί να κάνει καμιά πολυεθνική.

Σήμερα, στις σχολές διοίκησης επιχειρήσεων του Μεξικού η ζήτηση αυξάνεται για μαθήματα σχετικά με τα προβλήματα και τις προκλήσεις των οικογενειακών επιχειρήσεων. Ολο και μεγαλύτερος αριθμός νεότερων μελών οικογενειών συρρέει σ’ αυτά για να μάθει πώς να διευθετεί διαφορές εντός της οικογένειας και πώς να χειρίζεται προβλήματα όπως εκείνο της ύπαρξης πλεοναζόντων μελών της οικογένειας στο μισθολόγιο της επιχείρησης. H επιτυχία, καθώς φαίνεται, δεν μπορεί πλέον να είναι ζήτημα γονιδίων…