ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΓΟΡΑ

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι κυβερνήσεις έπρεπε να πάρουν έκτακτα μέτρα για να αντιμετωπίσουν τη χρηματοπιστωτική κρίση. Χωρίς αυτήν την άνευ προηγουμένου ενέργεια, πολλές οικονομίες θα ήταν καταδικασμένες σε βαθιά ύφεση και πιθανώς στον αποπληθωρισμό. Με τα χρέη του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα σε τόσο υψηλό επίπεδο, ο αποπληθωρισμός θα ήταν καταστροφικός. Φθάσαμε, όμως, σ’ ένα σημείο που τα κρατικά προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης και άλλα μέτρα της νομισματικής πολιτικής για τη διάσωση των τραπεζών έχουν καταστεί αντιπαραγωγικά για τις ευάλωτες οικονομίες.

Η θέση πολλών κυβερνήσεων από δημοσιονομικής πλευράς έγινε ανησυχητικά δεινή. Οι δαπάνες οδήγησαν σε δραματική επιδείνωση τα ελλείμματα και τα χρέη, εκτός ελέγχου τις οικονομίες. Ουδείς πρέπει να τρέφει αυταπάτες ως προς την εύθραυστη κατάσταση της χώρας μας, της Ιρλανδίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και… λοιπών, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα. Τις τραπεζικές κρίσεις ακολουθούν, γενικώς, βαθιές μεταπτώσεις. Δεν υπάρχει εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Οι επενδύσεις κινδυνεύουν λόγω εξασθένησης των τραπεζών. Ο δανεισμός των νοικοκυριών είναι ήδη υψηλός σε πολλές χώρες της Ε.Ε., ενώ οι περικοπές των δημοσίων δαπανών έχουν αποβεί εφιαλτικό εμπόδιο για την οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Υπό κανονικές συνθήκες, το ερώτημα πώς οι τράπεζες διαχειρίζονται το ρίσκο των εγγυήσεων που λαμβάνουν από τις κυβερνήσεις και τους άλλους χρηματοοικονομικούς ομίλους που συνεργάζονται, δεν ενδιαφέρει τους κοινούς θνητούς. Ομως δεν ζούμε σε κανονικές συνθήκες. Οι υπεύθυνοι διαχείρισης του ρίσκου στις τράπεζες βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοκαριστικές δυσκολίες, γεγονότα που κανείς δεν περίμενε ότι θα συμβούν.

Ενα από τα κρίσιμα προβλήματά τους είναι τα κρατικά χρέη και ο κίνδυνος χρεοκοπιών κρατών. Μέχρι πρόσφατα, ακόμη και αφού είχε ξεσπάσει η δημοσιονομική χρεοκοπία της Ελλάδας, οι τράπεζες στον δυτικό κόσμο δεν ανησυχούσαν και τόσο γι’ αυτά τα θέματα, καθώς θεωρούνταν απόλυτα βέβαιο ότι η πιστοληπτική ικανότητα των χωρών της Ευρώπης και των ΗΠΑ ήταν απόλυτα ασφαλής. Ομως, ακολούθησε η τραπεζική κρίση της Ιρλανδίας και της Ισπανίας, που άλλαξε τα πάντα.

Αλλωστε στην καθημερινή τους πρακτική οι τράπεζες έχουν την τάση να συμπεριφέρονται διαφορετικά στα κράτη που δανείζουν σε σύγκριση με τους ιδιώτες που, επίσης, δανείζουν.

Για παράδειγμα, όταν μία τράπεζα «κλείνει» μία συμφωνία σε συνάλλαγμα είτε με μία άλλη τράπεζα είτε με ιδιωτική εταιρεία, απαιτεί να λάβει ορισμένες εγγυήσεις προκειμένου να εξασφαλίσει ότι θα πάρει πίσω τα χρήματα που δάνεισε. Οι τράπεζες δεν ζητούσαν ανάλογες εγγυήσεις όταν συναλλάσσονταν με κράτη, καθώς θεωρούνταν βέβαιο ότι μία δυτική χώρα δεν υπήρχε περίπτωση να μην τηρήσει τις υποσχέσεις της.

Αντιστοίχως, όταν οι τράπεζες δανείζουν δυτικές κυβερνήσεις ή απλά όταν αγοράζουν ομόλογά τους, δεν ζητούσαν υψηλές εγγυήσεις καθώς θεωρούσαν ότι φέρουν «μηδαμινό ρίσκο». Ομως τα πράγματα άλλαξαν ραγδαία. Αλλωστε οι συμφωνίες των τραπεζών που αφορούν κρατικό χρέος αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο των αγορών παραγώγων.

Η δημοσιονομική χρεοκοπία της Ελλάδας, το Μνημόνιο και η αναπόφευκτη αναδιάρθρωση του χρέους αποτέλεσαν παγκόσμιο εγερτήριο. Ολες πλέον οι τράπεζες χρησιμοποιούν συμβόλαια πιστωτικών παραγώγων, δηλαδή φροντίζουν να «καλυφθούν» έναντι του ενδεχόμενου πτώχευσης κάποιας χώρας. Αυτή τη στιγμή οι τράπεζες δεν αποκαλύπτουν τις προθέσεις τους.

Πάντως, ένα πράγμα αποσαφηνίστηκε στην κρίση του δημοσίου χρέους: οι κυβερνήσεις παντού περικόπτουν βάναυσα τις δαπάνες τους και τα εργασιακά κεκτημένα των πολιτών. Μπορεί να το κάνουν κάτω από την εποπτεία του ΔΝΤ, όπως η Ελλάδα. Και τώρα είμαστε απλώς στην αρχή. Οι κρατικές δαπάνες αποτελούν το 30%-50% της οικονομίας, ανάλογα με τη χώρα. Ομως, τα δημόσια ελλείμματα είναι τόσο μεγάλα που δεν μπορούν απλώς να περικοπούν.

Ο οίκος αξιολόγησης Moody’s υποβάθμισε προχθές 30 ισπανικές τράπεζες. Ηδη στις 10 Μαρτίου η Moody’s είχε υποβαθμίσει την πιστοληπτική ικανότητα της Ισπανίας στο Aa2 με το αιτιολογικό ότι το κόστος που θα καταβάλει η κυβέρνηση για να διασώσει τον τραπεζικό της τομέα θα εκτροχιάσει τους δημοσιονομικούς στόχους που έχει θέσει. Και ο οίκος Fitch προχθές υποβάθμισε την Πορτογαλία και προειδοποίησε και με νέα, πολλαπλή υποβάθμιση μέσα στο επόμενο εξάμηνο, ειδικά αν η χώρα δεν προσφύγει στο ΔΝΤ και στην Ε.Ε. με έγκυρο και αξιόπιστο τρόπο!