ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

H τακτική του αιφνιδιασμού από τις κεντρικές τράπεζες

Οι κεντρικές τράπεζες φαίνεται να εξοικειώνονται με μια άλλη τακτική στη χάραξη νομισματικής πολιτικής, αφού έχουν εξαντλήσει τα περιθώριά τους με συμβατικά εργαλεία όπως είναι η μείωση του βασικού επιτοκίου και η εκτύπωση φθηνού χρήματος. Και αυτή η τακτική δεν είναι άλλη από τον αιφνιδιασμό των αγορών, πράγμα όχι τόσο εύκολο. Η φαντασία των αγορών είναι ανεξάντλητη στη δημιουργία σεναρίων για τις μελλοντικές κινήσεις κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζιτών. Την περασμένη Πέμπτη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εξέπληξε επενδυτές και αναλυτές της αγοράς με την απόφαση να μειώσει το βασικό επιτόκιο σε νέο ιστορικό χαμηλό, αντιδρώντας με τη σειρά της σε μια απροσδόκητη υποχώρηση του πληθωρισμού. Ηταν η δεύτερη αιφνιδιαστική κίνηση από κεντρική τράπεζα μέσα σε λιγότερο από ένα δίμηνο. Τον Σεπτέμβριο, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) αποφάσισε να μην περιορίσει το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων και τιτλοποιημένων ενυπόθηκων δανείων, συνολικού ύψους 85 δισ. δολ. ανά μήνα.

Εκτός δε των πρώτων αντιδράσεων των επενδυτών, οι τακτικές αυτές ασκούν μια σχεδόν μόνιμη επιρροή στις αγορές. Οι αποδόσεις των 10ετών αμερικανικών ομολόγων -ένα σημείο αναφοράς στο κόστος δανεισμού μιας οικονομίας- παρουσίασαν απότομη πτώση ύστερα από την απόφαση της Fed τον Σεπτέμβριο. Κατά τα φαινόμενα, μάλιστα, το 10ετές κόστος δανεισμού των ΗΠΑ θα παραμείνει σε αυτά τα χαμηλά επίπεδα. Η μείωση του βασικού επιτοκίου από τη Fed στο 0,25% συνέβαλε στην αποδυνάμωση του ευρώ κατά 1% έναντι του δολαρίου. Αρκετοί οικονομολόγοι προβλέπουν, μάλιστα, ότι ξεκινάει μια πτωτική πορεία για το ευρώ, η εξασθένηση του οποίου θεωρείται ότι θα βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό την ανάκαμψη των αδύναμων οικονομιών στην περιφέρεια της Ευρωζώνης.

Επειδή το υφιστάμενο οπλοστάσιο των κεντρικών τραπεζών εξαντλείται από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09 και τη βαθιά ύφεση που ακολούθησε μετά, οι οικονομολόγοι προεξοφλούν πως θα καταφεύγουν όλο και πιο πολύ σε τακτικές αιφνιδιασμού των αγορών. «Καθώς εξαλείφονται τα διαθέσιμα εργαλεία, οι κεντρικές τράπεζες επιθυμούν να προκαλούν μεγαλύτερο θόρυβο γύρω από τις κινήσεις τους», παρατηρεί ο Φίλιπ Σο, επικεφαλής οικονομολόγος της Investec στο Λονδίνο. Παρατηρεί, επίσης, ότι η θετική επίδραση που άσκησε η ΕΚΤ στις αγορές ήταν επιτυχία, εάν αναλογιστεί κανείς ότι δεν έκρυψε τις προθέσεις της. Δηλαδή, στο πλαίσιο της καθοδήγησης για τις μελλοντικές κινήσεις της, η ΕΚΤ είχε τονίσει ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν χαμηλά.

Οι ειδικοί αποκαλύπτουν ότι ο αιφνιδιασμός των αγορών υπήρχε πάντα στην εργαλειοθήκη των κεντρικών τραπεζών. Οικονομολόγος και υψηλόβαθμο στέλεχος στη Rabobank του Αμστερνταμ, ο Ελγουιν ντε Γκρουτ, σχολιάζει ότι η Bundesbank, η γερμανική κεντρική τράπεζα, φημιζόταν για τις απρόσμενες κινήσεις της πριν από τη δημιουργία του ευρώ. Τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει η τάση για μεγαλύτερη διαφάνεια, καθοδήγηση και γενικά προβλεψιμότητα στη χάραξη νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, ο κ. Ντε Γκρουτ θεωρεί ότι οι κεντρικές τράπεζες προτιμούν να αιφνιδιάζουν κατά περιόδους.

Τον περασμένο Απρίλιο, οι οικονομολόγοι εκτιμούσαν ότι η Κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας θα χαλάρωνε τη νομισματική πολιτική της. Λίγοι, όμως, είχαν φανταστεί πως θα πήγαινε πολύ πιο πέρα, δρομολογώντας μέτρα-μαμούθ 1,4 τρισ. δολ. για την ενίσχυση της οικονομίας.