ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Στην παγίδα του βάλτου…

Τη σταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και της αγοράς χρήματος, οραματίζονται οι διοικήσεις των κεντρικών τραπεζών του κόσμου, οι οποίες στην πλειονότητά τους συμφωνούν ότι αυτό που ακόμη απαιτείται είναι τα χαμηλά επιτόκια και η επικράτηση χαλαρών συνθηκών στις αγορές.

Παρ’ όλ’ αυτά, οι άντρες με τα μαύρα κοστούμια περιμένουν τη μέρα που θα μπορούν να κάνουν και πάλι αυτό που προτιμούν: να πάρουν τα ποτά από το μπαρ, λίγο πριν αρχίσει το πάρτι.

Και όμως, υπάρχει ένας άλλος τρόπος να σκεφτούμε αυτά που η παγκόσμια κοινότητα βιώνει την τελευταία πενταετία. Υπάρχει περίπτωση οι συνθήκες ύφεσης –ή σχεδόν ύφεσης– να επιμείνουν; Και όχι για άλλο ένα ή δύο χρόνια, αλλά για δεκαετίες;

Ισως θεωρήσετε ότι τα λεγόμενά μου είναι σκέψεις ενός ριζοσπαστικού μυαλού! Και είναι, πράγματι, ριζοσπαστικές. Ωστόσο, δεν είναι ακραίες. Εδώ και καιρό, πολλοί οικονομολόγοι σκέφτονται ανάλογα. Τώρα, οι ιδέες τους έρχονται στο προσκήνιο. Στην πραγματικότητα, η «διαρκής στασιμότητα» –μια συνεχής κατάσταση αναιμικής οικονομικής δραστηριότητας, που θα αποτελεί τον κανόνα με λίγα διαλείμματα επικράτησης συνθηκών πλήρους απασχόλησης– αναφέρθηκε πρόσφατα σε ένα από τα μεγαλύτερα συνέδρια του κόσμου, στην ετήσια συνάντηση των ερευνητών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Μάλιστα, εκείνος ο οποίος αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο δεν ήταν άλλος από τον πρώην υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ, Λάρι Σάμερς. Ο κ. Σάμερς άρχισε με μια παρατήρηση που είναι οφθαλμοφανής, αλλά συχνά αγνοείται: Η χρηματοπιστωτική κρίση, είπε, με την οποία ξεκίνησε η Μεγάλη Υφεση, έχει πλέον ξεπερασθεί. Βάσει των στοιχείων, η κρίση αυτή τελείωσε προ τετραετίας.

Ωστόσο, η αμερικανική οικονομία παραμένει σε κατάσταση –σχεδόν– ύφεσης. Ο ίδιος συνέχισε, λέγοντας ότι της κρίσης είχε προηγηθεί μια τεράστια «φούσκα» τιμών της αγοράς ακινήτων, αλλά και μια «φούσκα» χρέους. Ωστόσο, αν και αυτή η τεράστια «φούσκα» συνέτεινε στην αύξηση της καταναλωτικής δαπάνης, η κατάσταση της ευρύτερης οικονομίας δεν ήταν και η καλύτερη, ενώ και η αγορά εργασίας ήταν εντάξει αλλά όχι υπέροχη. Επίσης, η άνθηση της αμερικανικής οικονομίας δεν υπήρξε ποτέ –τα τελευταία χρόνια– τόσο ισχυρή ώστε να πυροδοτήσει σημαντικές πληθωριστικές πιέσεις. Και ο κ. Σάμερς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «έχουμε μια οικονομία της οποίας το καθεστώς είναι αυτό της ελλειμματικής ζήτησης, καθεστώς μιας ήπιας ύφεσης… αυτή η οικονομία αγγίζει τα όρια της πλήρους απασχόλησης μόνον όταν ενισχύεται από φούσκες…».

Γιατί συμβαίνει αυτό; Ισως η απάντηση να συνδέεται με την επιβράδυνση των ρυθμών αύξησης του πληθυσμού. Ενας άλλος παράγοντας ίσως είναι τα επίμονα εμπορικά ελλείμματά μας, τα οποία έχει η αμερικανική οικονομία από τη δεκαετία του ’80, άλλοτε σε μεγαλύτερο και άλλοτε σε μικρότερο βαθμό, διαρκώς όμως αυξανόμενα.

Γιατί έχουν σημασία όλα αυτά; Πρώτον, διότι οι κεντρικοί τραπεζίτες μας πρέπει να σταματήσουν να σκέπτονται με όρους του παρελθόντος. Το φθηνό χρήμα είναι πραγματικότητα και θα συνεχίσει να είναι για πολύ καιρό. Το καλό αυτής της υπόθεσης είναι ότι δεν χρειάζεται να αγωνιούμε για την αύξηση των επιτοκίων, κυρίως σε ό,τι αφορά το δημόσιο χρέος… Σε προσωπικό επίπεδο, δε, αν και αυτό ίσως φαίνεται «ανήθικο», καλά θα κάνουμε να ξοδεύουμε όσο περισσότερο μπορούμε αντί να αποταμιεύουμε. Το αντίθετο θα επιτείνει την κρίση και θα τη διατηρήσει επί μακρόν…