ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ενας «θησαυρός» φαρμακευτικών φυτών 1.800 ετών

Το «απόσταγμα» της ιατρικής και φαρμακευτικής γνώσης 1.800 χρόνων από το έργο «Δυναμερόν» του Νικολάου Μυρεψού, το οποίο γράφτηκε τον 13ο αι. μ.Χ., φέρνουν στο φως επιστήμονες από ελληνικά πανεπιστήμια. Στόχος τους είναι η μετάφραση του έργου στα νεοελληνικά και η καταγραφή των φαρμακευτικών φυτών (φυτολόγιο) που αυτό περιλαμβάνει.

Μια καταγραφή η οποία, πέρα από την ιστορική αξία που έχει, το σημαντικότερο είναι πως θα αποκαλύψει έναν ξεχασμένο «θησαυρό» από φάρμακα φυτικής προέλευσης.

Η ερευνητική ομάδα αποτελείται από τον ιστορικό Ηλία Βαλιάκο, τους καθηγητές Φαρμακολογίας Μάριο Μαρσέλο (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) και Νίκο Σακελλαρίδη (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) και την Ελένη Σκαλτσά, καθηγήτρια τoυ Φαρμακευτικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο επίκεντρο της συλλογικής διεπιστημονικής προσπάθειάς τους βρίσκονται και οι 2.667 συνταγές που περιέλαβε ο Μυρεψός στο «Δυναμερόν».

Ο Νικόλαος Μυρεψός έζησε τον 13ο αιώνα και υπηρέτησε ως προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα της Νίκαιας, Ιωάννη Βατάτζη. Ολοκλήρωσε τη συγγραφή της φαρμακευτικής συλλογής γύρω στο 1260. Το βιβλίο του σώζεται σε λίγους χειρόγραφους κώδικες, που είναι διάσπαρτοι σε βιβλιοθήκες της Ευρώπης. Αρχισε να αντιγράφεται και να διαδίδεται στην ιατρική κοινότητα τόσο της Ανατολικής όσο και της Δυτικής Ευρώπης γύρω στο 1280.

Αυτό είχε αποτέλεσμα να αναγνωριστεί η αξία του, σε τέτοιο βαθμό που ουσιαστικά σε κάθε ιατρική βιβλιοθήκη υπήρχε κι ένα αντίγραφό του. Ετσι, εκτός από το ότι το χρησιμοποιούσαν και συμβουλεύονταν πολλοί γιατροί του 16ου και του 17ου αιώνα, αποτέλεσε την αφορμή ώστε πόλεις της Γερμανίας να δημιουργήσουν τη δική τους φαρμακοποιία για τα πρώτα φαρμακεία που άρχισαν να λειτουργούν τότε.

Είναι το εκτενέστερο φαρμακευτικό σύγγραμμα που έχει γραφεί ποτέ, το οποίο περιλαμβάνει όλη τη γνώση της ιατρικής και φαρμακευτικής επιστήμης από τον 5ο αι. π.Χ. έως τον 13ο αι. μ.Χ. Το 1549 μεταφράστηκε στα λατινικά από τον Leonhart Fuchs, ενώ σε αυτό βασίστηκε ο βασιλιάς της Γαλλίας για να καθιερώσει τους κανόνες λειτουργίας των προς διάθεση φαρμάκων από τα φαρμακεία της επικράτειάς του. Εως σήμερα παραμένει αδημοσίευτο ως κείμενο στην πρωτότυπη γλώσσα που γράφηκε, δηλαδή τα ελληνικά. Η συλλογή κατατάσσεται σε 24 ενότητες. Κάθε ενότητα, κάθε κεφάλαιο και κάθε συνταγή ξεκινά με το αντίστοιχο γράμμα του ελληνικού αλφάβητου. Κάθε συνταγή περιλαμβάνει τόσο την ασθένεια που καταπολεμά όσο και τα συστατικά τα οποία τη συνθέτουν, όπως και τη δοσολογία και τις οδηγίες χρήσης της.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το «Δυναμερόν» αποτελεί πολύτιμη πηγή για τη μελέτη των νοσημάτων, της παθολογίας, της φυσιολογίας και της ανατομίας. Περιλαμβάνει γαίες, άλατα, μέταλλα και περίπου 300 φυτά – ανάμεσα στα οποία ο άνισος, το καρυόφυλλο, το ζιγγίβερι, το καρδάμωμο, το κιννάμωμο, ο κρόκος, η μήκων και ο υοσκύαμος.

Η δουλειά των επιστημόνων έρχεται να προσφέρει μια σημαντική πηγή γνώσης, τη στιγμή που ο αριθμός των φυτικών φαρμάκων στην ευρωπαϊκή φαρμακοποιία συνεχώς αυξάνεται την τελευταία δεκαετία, λόγω μεγάλου ενδιαφέροντος και ζήτησης.