ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Το γουάν εξελίσσεται σε διεθνές νόμισμα με αλματώδεις ρυθμούς

Το γουάν εξελίσσεται σε διεθνές νόμισμα με αλματώδεις ρυθμούς

Εκτός Κίνας, ο Μάο Τσετούνγκ δεν είναι πλέον της μόδας, καθώς τον θυμούνται λιγότερο ως επαναστάτη και περισσότερο ως τύραννο. Ωστόσο, το χαρτονόμισμα στο οποίο κυριαρχεί η φυσιογνωμία του γίνεται όλο και πιο γνωστό στο εξωτερικό. Στο Χονγκ Κονγκ ορισμένα μηχανήματα ανάληψης δίνουν γουάν ή ρέμνιμπι, όπως είναι γνωστό το κινεζικό νόμισμα. Στη Μογγολία εκτιμάται πως το 60% των μετρητών σε κυκλοφορία είναι κινεζικά χαρτονομίσματα. Το γουάν, του οποίου η προώθηση από το Πεκίνο ως διεθνούς νομίσματος άρχισε μόλις το 2009, υπολογίζεται πως είναι σήμερα το έβδομο σε χρήση νόμισμα στον κόσμο ενώ μόλις πριν από ένα χρόνο κατατασσόταν στη 13η θέση. Πολλοί Κινέζοι προσδοκούν, άλλωστε, πως το γουάν θα αναβαθμισθεί τόσο ώστε να αμφισβητήσει την κυριαρχία του αμερικανικού δολαρίου στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα όταν η Κίνα, η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη στον κόσμο, εξελιχθεί και στη μεγαλύτερη οικονομία. Ισως απογοητευθούν.

Μέχρι πριν από 20 χρόνια, η χρήση του γουάν ήταν σε τέτοιο βαθμό περιορισμένη στο εσωτερικό της Κίνας ώστε όσοι ξένοι την επισκέπτονταν χρησιμοποιούσαν κουπόνια που αποκαλούνταν «πιστοποιητικά ξένου συναλλάγματος». Σήμερα βλέπει κανείς τον λογότυπό του γουάν παντού και τακτικά. Μέσα στον Απρίλιο δόθηκε το «πράσινο φως» σε μια συμφωνία που θα συνδέσει τα χρηματιστήρια της Σαγκάης και του Χονγκ Κονγκ επιτρέποντας τις συναλλαγές σε γουάν. Παράλληλα, οι αγορές Σινγκαπούρης, Λονδίνου και Φρανκφούρτης σχεδιάζουν να πραγματοποιούν συναλλαγές σε γουάν. Η Κεντρική Τράπεζα της Κίνας έχει υπογράψει συμφωνίες για ανταλλαγή νομισμάτων με περισσότερες από 20 χώρες ενώ αναπτύσσεται η αγορά ομολόγων σε γουάν. Περίπου το 18% του εξωτερικού εμπορίου της Κίνας γίνεται σε γουάν και σύμφωνα με τη νομισματική αρχή του Χονγκ Κονγκ, το επόμενο έτος το ποσοστό αυτό θα φθάσει το 30%. Ορισμένες κεντρικές τράπεζες διακρατούν ένα μικρό τμήμα των συναλλαγματικών τους διαθεσίμων σε γουάν ενώ οικονομικοί αναλυτές μιλούν ήδη για ένα αναδυόμενο «μπλοκ του γουάν» στο οποίο ανήκουν Κίνα, Χονγκ Κονγκ, Ταϊβάν και 10 μέλη της Ενωσης Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας. Η διαδικασία ανάδειξης του γουάν σε διεθνές νόμισμα φαίνεται αδιάκοπη και μη αντιστρέψιμη.

Δεν συμμερίζεται, όμως, αυτήν την άποψη ο Εσουάρ Πασάντ, οικονομολόγος και συγγραφέας ενός νέου βιβλίου για το παγκόσμιο νομισματικό σύστημα. Επισημαίνει πως η διεθνοποίηση ενός νομίσματος έχει τρεις ουσιώδεις πλευρές. Η πρώτη είναι η χρήση του στη διευθέτηση εμπορικών και οικονομικών συναλλαγών, στην οποία το γουάν έχει προχωρήσει σημαντικά. Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη, όμως, την απελευθέρωση των κινεζικών κεφαλαίων ώστε να μπορεί να μετατραπεί εύκολα το γουάν σε άλλα νομίσματα με τις ισοτιμίες της αγοράς, μόλις που έχει αρχίσει. Χωρίς τη μετατρεψιμότητα, την ανεπτυγμένη εγχώρια χρηματαγορά και μια ελεύθερη διακύμανση της ισοτιμίας του, το γουάν δεν πρόκειται να αποκτήσει την τρίτη ουσιώδη διάσταση και να αναδειχθεί σε διεθνές αποθεματικό νόμισμα, όπως το δολάριο, το ευρώ, το γιεν, η στερλίνα ή το ελβετικό φράγκο.

Ο κ. Πρασάντ υποστηρίζει πως οι ιθύνοντες στην Κίνα έχουν μεγάλη αμφιθυμία και επιφυλακτικότητα σε ό,τι αφορά την πλήρη ανάδειξη του γουάν σε διεθνές νόμισμα. Για διάφορους λόγους, όμως, υπάρχουν στην Κίνα ισχυρές ομάδες συμφερόντων που το επιδιώκουν. Ενα από τα κίνητρά τους είναι απλώς το γόητρο. Οπως επισημαίνει ο Ντι Ντογνσένγκ του Πανεπιστημίου Renmin του Πεκίνου, «οι μεγάλες δυνάμεις έχουν ισχυρά νομίσματα, κι ένα συμπαγές νόμισμα διευκολύνει την απόκτηση μεγάλης δύναμης».

Τα δύο σενάρια για την ισοτιμία

Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση 2008-2009 απεκάλυψε στην Κίνα πόσο εύθραυστο είναι το υφιστάμενο σύστημα και σε ποιο βαθμό η δική της οικονομία είναι αλληλένδετη με της Αμερικής. Ισως είναι σε δολάρια τα 2/3 των συναλλαγματικών της διαθεσίμων ύψους σχεδόν τεσσάρων τρισ. δολαρίων. Οι Κινέζοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν πως με τον καιρό η Αμερική θα περιορίσει το χρέος της αφήνοντας τον πληθωρισμό να επιταχυνθεί. Το αποτέλεσμα θα είναι να αποδυναμωθεί το δολάριο και να υποστεί η Κίνα τεράστιο οικονομικό πλήγμα.

Επιπλέον, διακρατώντας ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου, η Κίνα στην πραγματικότητα χρηματοδοτεί τη στρατιωτική υπεροχή της Αμερικής. Οι μεταρρυθμιστές βλέπουν την απελευθέρωση του νομίσματος όπως έβλεπαν τη δεκαετία του 1990 την προσχώρηση στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου: τον τρόπο με τον οποίο η εξωτερική πίεση θα εξαναγκάσει τα πανίσχυρα λόμπι της χώρας να αναμορφωθούν. Ευελπιστούν πως κάτι τέτοιο μπορεί να βοηθήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Κίνας, από το οποίο απουσιάζουν τόσο το βάθος όσο και ο σεβασμός στους κανόνες. Ιδιαιτέρως ελπίζουν να εξαναγκάσουν τις τράπεζες να ανταγωνιστούν μεταξύ τους για να προσελκύσουν αποταμιεύσεις σε ένα σύστημα που, προς το παρόν, διατηρεί χαμηλά τα επιτόκια, τιμωρεί τους μικροαποταμιευτές στηρίζοντας τις κρατικές επιχειρήσεις που παίρνουν δάνεια και έχει δημιουργήσει μια φούσκα στην αγορά ακινήτων.

Ορισμένοι οικονομολόγοι διαβλέπουν, επίσης, και ένα βραχυπρόθεσμο κίνητρο για την άρση των ελέγχων στις κινήσεις κεφαλαίων. Πιστεύουν πως μια σταθερή ανατίμηση επί σχεδόν μία δεκαετία σε συνδυασμό με πληθωρισμό υψηλότερο στην Κίνα από εκείνον της Αμερικής είχε ως αποτέλεσμα να είναι σήμερα το γουάν υπερτιμημένο έναντι του δολαρίου. Η χαλάρωση των ελέγχων, υποστηρίζουν, θα προκαλέσει εκροές κεφαλαίων. Τότε το γουάν θα υποχωρήσει δίνοντας ώθηση στην οικονομία τη στιγμή ακριβώς που θα σημειώνει τον χαμηλότερο ρυθμό ανάπτυξής της από το 2012. Το επιχείρημα αυτό, όμως, καταδεικνύει πόσο επισφαλής και τρομακτική είναι για την κινεζική ηγεσία η έννοια της απελευθέρωσης των κινήσεων κεφαλαίων. Οι οικονομολόγοι δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε κάτι τόσο βασικό όσο το αν το γουάν είναι πολύ φθηνό, οπότε η απελευθέρωση θα οδηγήσει σε εισροές κεφαλαίων ή υπερβολικά ακριβό, οπότε θα οδηγήσει σε εκροές.

Πόσα άλλα είδη αβεβαιότητας θα γνωρίσει η Κίνα αν απελευθερωθεί η ισοτιμία του νομίσματός της; Και όπως κι αν είναι τα πράγματα βραχυπρόθεσμα, οι Κινέζοι οικονομολόγοι πιστεύουν πως μακροπρόθεσμα το γουάν θα ανατιμηθεί. Αν δεν μπορέσουν να διαχειριστούν την άνοδό του, θα έχουν θυσιάσει αυτό που υπήρξε επί καιρό ένα σημαντικό εργαλείο πολιτικής.