ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Τα λάθη στην πολιτική απασχόλησης εν μέσω ύφεσης

Τα λάθη στην πολιτική απασχόλησης εν μέσω ύφεσης

Ελάχιστοι οικονομολόγοι είδαν την κρίση να έρχεται, κυρίως επειδή ελάχιστοι συνειδητοποίησαν πόσο εύθραυστο είχε γίνει το απορρυθμισμένο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα και πόσο ευάλωτες στην πτώση των τιμών των κατοικιών ήταν οι υπερχρεωμένες οικογένειες. Ωστόσο, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, η βασική μακροοικονομική θεωρία δικαιώνεται. Οι πολιτικοί, όμως, έχουν αγνοήσει την οικονομική θεωρία και τα διδάγματα της ιστορίας, με αποτέλεσμα μια εκτεταμένη οικονομική και ανθρώπινη καταστροφή.

Οι οικονομολόγοι που πήραν στα σοβαρά τα ίδια τα συγγράμματά τους διέγνωσαν άμεσα τη φύση της οικονομικής κακοδαιμονίας μας: υποφέρουμε από ανεπαρκή ζήτηση. Η χρηματοπιστωτική κρίση και η φούσκα της αγοράς ακινήτων δημιούργησαν ένα περιβάλλον στο οποίο όλοι προσπαθούν να δαπανήσουν λιγότερα. Οι δικές μου δαπάνες, όμως, είναι το δικό σου εισόδημα και αντιστρόφως γι’ αυτό, και όταν όλοι προσπαθούν να περιορίσουν τις δαπάνες τους το αποτέλεσμα είναι η ύφεση. Γνωρίζουμε πως οι οικονομίες σε ύφεση συμπεριφέρονται διαφορετικά από εκείνες με πλήρη ή σχεδόν πλήρη απασχόληση.

Για παράδειγμα, πολλοί φαινομενικά ενημερωμένοι άνθρωποι –τραπεζίτες, επιχειρηματίες, αξιωματούχοι– προειδοποίησαν πως τα δημοσιονομικά ελλείμματα θα οδηγήσουν σε εκτίναξη των επιτοκίων και του πληθωρισμού. Οι οικονομολόγοι, βέβαια, γνώριζαν πως τέτοιου είδους προειδοποιήσεις, εύστοχες υπό κανονικές συνθήκες, ήταν αβάσιμες σε συνθήκες ύφεσης. Και ασφαλώς επιτόκια και πληθωρισμός παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα. Σε ό,τι αφορά τη διάγνωση πως τα δεινά μας οφείλονται στην ανεπαρκή ζήτηση, είχε σαφές πολιτικό περιεχόμενο: δεν ήταν ο κατάλληλος καιρός για να ενδιαφερθούμε για τα δημοσιονομικά ελλείμματα και να περικόψουμε δαπάνες.

Ο Τζον Μπόνερ, επικεφαλής των Ρεπουμπλικανών του Κογκρέσου, δήλωσε στις αρχές του 2009 ότι η κυβέρνηση έπρεπε να σφίξει το ζωνάρι, αφού έκαναν το ίδιο οι αμερικανικές οικογένειες. Η δήλωσή του αυτή πρόδιδε την άγνοιά του στα οικονομικά. Χρειάζεται αύξηση των δημοσίων δαπανών για να καλυφθεί το κενό που αφήνει η ανεπάρκεια ιδιωτικής ζήτησης. Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, ο πρόεδρος Ομπάμα άρχισε να κάνει ακριβώς αυτό. Από το 2010 είδαμε μια ραγδαία μείωση των δημοσίων δαπανών και μια άνευ προηγουμένου μείωση των ελλειμμάτων, με αποτέλεσμα μια αναιμική ανάπτυξη και μια ανεργία κλίμακας που δεν έχουμε ξαναδεί από το 1930. Γιατί δεν χρησιμοποιήσαμε λοιπόν όσα γνωρίζαμε;

Ισως επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ότι η αύξηση των δαπανών αντιβαίνει στο ένστικτό τους όταν η οικονομία είναι σε ύφεση. Αντιθέτως, συνάδει με το κοινό αίσθημα η παραπλανητική αναλογία ανάμεσα στις περικοπές δαπανών μιας ολόκληρης κοινωνίας και στην οικονομία μιας μεμονωμένης οικογένειας. Ακόμη και οι, υποτίθεται, ενημερωμένοι άνθρωποι αρνούνται πως η έλλειψη ζήτησης μπορεί να προκαλέσει τόσα δεινά. Επιμένουν πως έχουμε διαρθρωτικά προβλήματα, όπως αυτό του εργατικού δυναμικού χωρίς τις κατάλληλες δεξιότητες.

Προφανώς, όμως, όσοι έχουν στόχο να διαλύσουν το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας βρίσκουν αποτελεσματικό εργαλείο την καλλιέργεια πανικού για το δημοσιονομικό έλλειμμα. Και βέβαια υπάρχουν, πάντα, οι πρόθυμοι οικονομολόγοι που λένε στους ισχυρούς ό,τι θέλουν να ακούσουν, πως η περικοπή δαπανών στηρίζει την ανάπτυξη ή ότι το δημόσιο χρέος πλήττει την ανάπτυξη. Τα δεινά που υπέστησαν οι οικονομίες του δυτικού κόσμου τα τελευταία πέντε χρόνια ήταν περιττά. Είχαμε τη γνώση και τα εργαλεία για να προσφέρουμε πλήρη απασχόληση, αλλά οι πολιτικοί βρίσκουν προσχήματα για να μην κάνουν το σωστό.