ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Το πρόβλημα με τα στατιστικά του κ. Πικετί

Το πρόβλημα με τα στατιστικά του κ. Πικετί

Εάν κάποιος ήταν ύποπτος για φόνο, εμπρησμό και υπερβολική ταχύτητα, ο εισαγγελέας, που θα επικεντρωνόταν μόνον στην τελευταία κατηγορία, θα διέτρεχε τον κίνδυνο να γελοιοποιηθεί. Αυτή η υποθετική συνθήκη έχει ορισμένες ομοιότητες με την πρόσφατη κριτική στο μπεστ σέλερ του Γάλλου οικονομολόγου Τομά Πικετί «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», ο οποίος πραγματεύεται την εισοδηματική ανισότητα. Οι κατηγορίες εις βάρος του ως επί το πλείστον περιορίζονται στους τρόπους με τους οποίους εκείνος υπερβαίνει τα όρια των δεδομένων του. Η πιο έγκριτη από τους επικριτές του, η εφημερίδα Financial Times, έχει διαπιστώσει πιθανά λάθη στη συγκέντρωση στοιχείων και προσαρμογές με προκατάληψη στα στατιστικά του κ. Πικετί αναφορικά με την ιστορία της κατανομής πλούτου. Η αναθεώρηση των αμφισβητούμενων αριθμών δεν θα αλλάξει το βασικό συμπέρασμα, ότι ο πλούτος συγκεντρώνεται σε λιγότερα χέρια στις περισσότερες χώρες τα τελευταία 30 χρόνια.

Εντούτοις, το σημαντικότερο όλων είναι πως τα δεδομένα του κ. Πικετί εμφανίζουν ένα πολύ πιο θεμελιώδες λάθος. Στο βιβλίο του, το οποίο έχει ιδιαίτερα εγκωμιασθεί, συμπεραίνει πως οι ελίτ γίνονται πλουσιότερες και ισχυρότερες εις βάρος των υπολοίπων ανθρώπων. Ωστόσο, οι πληροφορίες για τον πλούτο και μόνο, που βασίζονται στην αγοραία αξία των χρηματοπιστωτικών επενδύσεων και άλλων περιουσιακών στοιχείων, δεν μπορούν να στηρίξουν τον ισχυρισμό. Είναι σημαντικό να συνεκτιμηθούν εισοδηματικοί και κοινωνικοί παράγοντες.

Το διευρυνόμενο χάσμα δεν πρόκειται να γεμίσει με δεδομένα για τον πλούτο ή τα εισοδήματα, ακόμα κι αν πρόκειται για τα τελειότερα. Μία ακόμα πολυδιαφημιζόμενη περίπτωση αμφιλεγόμενων στοιχείων στην οικονομία συσκότισε ένα σοβαρότερο πρόβλημα ανάλυσης. Το 2011, οι πανεπιστημιακοί του Χάρβαρντ Κάρμεν Ράινχαρτ και Κένεθ Ρογκόφ συνέγραψαν βιβλίο για τα δημοσιονομικά ελλείμματα διαμέσου της Ιστορίας. Οι μετρήσεις τους, όπως και του Τομά Πικετί, αμφισβητήθηκαν. Οπως και στην περίπτωση Πικετί, το μείζον θέμα έγκειται αλλού: στην αδυναμία να δοθεί εξήγηση, γιατί η εμπειρία των κυβερνήσεων με υψηλά ελλείμματα –κυρίως σε περιόδους πολέμου, με την προδιαγραφή του Χρυσού Κανόνα ή έπειτα από μία κρίση των τιμών στην αγορά εμπορευμάτων– έχει σχέση με τις σημερινές κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν ύφεση.

Η σχέση απόδοσης προς ανάπτυξη βάσει της οποίας προβλέπεται η διόγκωση της ανισότητας στο βιβλίο του κ. Πικετί, είναι λίγο χειρότερη από την τυπική θεωρία, που ακούγεται ωραία, αλλά δεν βασίζεται στην πραγματικότητα. Οπως το θέτει η Ντέμπρα Ρέι, οικονομολόγος του Πανεπιστημίου της Ν. Υόρκης, είναι εσφαλμένος ο ισχυρισμός πως ο πλούτος τείνει να συγκεντρώνεται, όταν σε μία κοινωνία ο ρυθμός απόδοσης κεφαλαίων είναι υψηλότερος από τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ. Τα δύο μεγέθη δεν έχουν άμεση διασύνδεση. Εύλογα η κ. Ρέι επισημαίνει πως ο Τομά Πικετί όντως προσπαθεί να πραγματευθεί τη διαφορά στο ποσοστό αποταμίευσης μεταξύ πλουσίων και φτωχών. Εντούτοις, απλώς ασχολείται ακροθιγώς με το ζήτημα και, αντιθέτως, δίνει μεγάλη έκταση στην εσφαλμένη εκτίμηση. Λίγοι οικονομολόγοι, ακόμα και όσοι διαφωνούν εντόνως με την πολιτική θέση του Τομά Πικετί, έχουν διαπιστώσει ότι δεν ευσταθεί η σχέση. Επίσης, δεν είναι μόνον στη θεωρία που αστοχεί ο Γάλλος οικονομολόγος. Συμπεριφέρεται άσχημα και στην Ιστορία. Αγνοεί σχεδόν πλήρως τον κόσμο πίσω από τα στατιστικά και δεν κάνει βασικές παρατηρήσεις, όπως, λόγου χάριν, ότι η φτώχεια στις πλούσιες χώρες έχει γίνει λιγότερο επαχθής. Τέλος, οδηγείται σε αστήρικτες προβλέψεις βασισμένες σε μη επαληθεύσιμες παραδοχές, όπως στην υποτιθέμενη φυσική τάση του καπιταλισμού προς τη διογκούμενη συγκέντρωση του πλούτου. Εξού και αντιμετωπίζει τη μισή περίοδο του βιομηχανικού καπιταλισμού, συμπεριλαμβανομένης και της γένεσης του κράτους πρόνοιας, ως ιστορικής εξαίρεσης.