ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Χάνουμε το τρένο της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης

Το 2002 η Ευρωπαϊκή Ενωση εξέδωσε το σχέδιο δράσης eEurope 2005 με στόχο να καταστεί η Ευρώπη η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης το 2010. Το σχέδιο θέτει ως βασικούς στόχους για όλα τα κράτη-μέλη την υλοποίηση των κάτωθι διαδικτυακών υπηρεσιών μεχρι το 2005:

– Σύγχρονες διαδικτυακές δημόσιες υπηρεσίες.

– Ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

– Ηλεκτονικές υπηρεσίες προώθησης.

– Ηλεκτρονικές υπηρεσίες υγείας.

Τον Ιανουάριο του 2004 δημοσιοποιήθηκε έκθεση της Ε.Ε. σχετικά με την επίτευξη των στόχων που έθεσε το eEurope 2005 και περιλαμβάνει δύο βασικούς δείκτες αξιολόγησης:

1. Κάλυψης του εύρους των διαδικτυακών υπηρεσιών που πρέπει να παρέχονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με το eEurope 2005 (online availability).

2. Της πληρότητας των υπηρεσιών που παρέχοντα διαδικτυακά (online sophistication).

Στασιμότητα

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης κατατάσσουν τη χώρα μας στη δέκατη τέταρτη θέση στο ποσοστό διαθεσιμότητας του εύρους των παρεχόμενων διαδικτυακών υπηρεσιών και στη δέκατη έκτη θέση στα θέματα της πληρότητας των υπηρεσιών που παρέχονται.

Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η αξιολόγηση είναι ότι η Ελλάδα μαζί με το Λουξεμβούργο και την Ισλανδία υστερούν και στους δύο αυτούς δείκτες. Αναφορικά στις άλλες δύο χώρες το μικρό τους μέγεθος και το επίπεδο της δημόσιας διοίκησής τους δεν καθιστούν αναγκαίο το υψηλό επίπεδο των διαδικτυακών υπηρεσιών στην παρούσα φάση. Παρόλα αυτά το Λουξεμβούργο παρουσίασε σημαντική αύξηση των ποσοστών του και στους δύο δείκτες την τελευταία χρονιά. Αντίθετα, στην περίπτωση της χώρας μας η αξιολόγηση αποκάλυψε ότι πέραν των χαμηλών ποσοστών μας παρουσιάσαμε και πλήρη στασιμότητα και στους δύο αυτούς δείκτες τη χρονιά 2002-2003.

Χαμηλή η κατάταξη

Σε συνέχεια των ανωτέρω το παρατηρητήριο διαδικτυακών υπηρεσιών δημοσίων οργανισμών της Ε.Ε. (eGovernment Observatory) κατατάσσει την Ελλάδα στη δεύτερη φάση εξέλιξης στην κλίμακα της διαθεσιμότητας διδικτυακών υπηρεσιών, την οποία αποκαλεί ως φάση μονόδρομης διεπαφής (one way interaction). Η κλίμακα περιλαμβάνει τέσσερις συνολικά φάσεις:

Φάση 1: πληροφόρησης. Στη φάση αυτή οι δημόσιοι οργανισμοί παρέχουν πληροφόρηση μέσω ιστοσελίδων. Στην παρούσα χρονική στιγμή καμία χώρα δεν βρίσκεται σε αυτήν τη φάση.

Φάση 2η: μονόδρομης διεπαφής (one way interaction). Οι διαδικτυακές υπηρεσίες των δημοσίων οργανισμών σταματούν στο επίπεδο της ενημέρωσης και στην εύρεση εντύπων που οι πολίτες ή οι επιχειρήσεις μπορούν να υποβάλουν στις δημόσιες υπηρεσίες.

Φάση 3η: αμφίδρομης διεπαφής με τον χρήστη (two way interaction) κατά την οποία απαιτείται και η αναγνώριση του χρήστη από την ηλεκτρονική υπηρεσία.

Φάση 4η: πλήρους ηλεκτρονικής διαχείρισης των υπηρεσιών των οργανισμών.

Η επίσημη αναφορά του παρατηρητηρίου καταλήγει με την παρατήρηση ότι αποτελεί πρόκληση για τη χώρα μας η εξεύρεση του τρόπου επιτάχυνσης των διαδικασιών που θα μας φέρουν στην δεύτερη και την τρίτη φάση της εν λόγω κλίμακας.

Καθυστερήσεις στην Ανάπτυξη

Πώς όμως να επιταχυνθούν οι διαδικασίες όταν παρατηρείται τόσο μεγάλη καθυστέρηση κατά την έναρξη και κατά την υλοποίηση των Ολοκληρωμένων Πληροφοριακών Συστημάτων (ΟΠΣ) των υπουργείων τα οποία και χρηματοδοτήθηκαν στο Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (ΚΠΣ);

Οι διαδικτυακές υπηρεσίες είναι άμεσα εξαρτώμενες από τα ΟΠΣ. Για να γίνει περισσότερο κατανοητή αυτή η εξάρτηση μπορούμε να φανταστούμε μια τράπεζα που παρέχει υπηρεσίες ηλεκτρονικής τραπεζικής, αλλά δεν έχει αναπτύξει τραπεζικό μηχανογραφικό σύστημα.

Οι καθυστερήσεις στην ανάπτυξη των ΟΠΣ προκλήθηκαν για δύο κυρίως λόγους:

– Κατά τη σύνταξη και αναθεώρηση των τεχνικών δελτίων έργων που υποβλήθηκαν από τους οργανισμούς ή τις υπηρεσίες στην Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ). Χαρακτηριστικό παράδειγμα καθυστέρησης αποτελεί το επιχειρησιακό σχέδιο για την ανάπτυξη της πληροφορικής στην υγεία και πρόνοια το οποίο και υποβλήθηκε δύο φορές στην ΚτΠ. Η συνολική διαδικασία έγκρισης διήρκεσε περισσότερο από δύο χρόνια και τυχόν καθυστερήσεις θέτουν σε κίνδυνο την υλοποίηση των έργων μέχρι την καταληκτική ημερομηνία του Γ΄ ΚΠΣ την 31/12/2006.

– Στις καθυστερήσεις που συνέβησαν μετά την έγκριση των τεχνικών δελτίων έργου κατά τις προκηρύξεις και τις αξιολογήσεις των υποψηφίων εταιρειών και στις αντιδικίες που προκλήθηκαν μεταξύ των υποψηφίων αναδόχων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα Police-Online του υπουργείου Δημόσιας Τάξης το οποίο δεν έχει ξεκινήσει μέχρι σήμερα λόγω της αντιδικίας μεταξύ δύο εταιρειών που συμμετείχαν στον διαγωνισμό.

Τι πρέπει να γίνει

Η επόμενη μέρα επιφυλάσσει μεγάλες προκλήσεις για τη νέα κυβέρνηση της χώρας στα θέματα ανάπτυξης των ΟΠΣ και της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Μερικές προτάσεις για αποφυγή ορατών αδιεξόδων είναι:

– Χρήση τεχνογνωσίας ευρωπαϊκών βέλτιστων πρακτικών: τα αποτελέσματα επιτυχημένων πολιτικών χωρών της Ε.Ε. όπως η Δανία, η Σουηδία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Φιλανδία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν. Αξιοσημείωτο είναι ότι κάποιες από τις συγκεκριμένες χώρες παρουσιάζουν ομοιότητες με τη χώρα μας όχι μόνο πληθυσμιακά αλλά και σε επίπεδο ανάπτυξης και δημόσιας διοίκησης.

– Επαναχρησιμοποίηση εγχώριας τεχνογνωσίας: Το παρατηρητήριο διαδικτυακών υπηρεσιών της Ε.Ε. αναφέρει ότι η χώρα μας έχει επιδείξει σημαντική πρόοδο στις διαδικτυακές υπηρεσίες υποβολής φορολογίας εισοδήματος, ΦΠΑ κ.ά. ενώ έχουν ξεκινήσει να παρέχονται και κάποιες βασικές διαδικτυακές υπηρεσίες του ΙΚΑ. Η πρόοδος αυτή οφείλεται πρωτίστως στην ολοκλήρωση του TAXIS και του ΟΠΣ ΙΚΑ. Οι ομάδες εργασίας της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και του ΙΚΑ έχουν πλέον την τεχνογνωσία να διαχειρισθούν μεγάλα έργα ανάπτυξης ΟΠΣ και τη σχέση με τους αναδόχους που τα υλοποιούν. Η τεχνογνωσία διαχείρισης και ανάπτυξης ΟΠΣ και διαδικτυακών υπηρεσιών των ομάδων αυτών καθώς και οι βάσεις δεδομένων που έχουν αναπτυχθεί μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν και στα αντίστοιχα έργα άλλων υπουργείων.

– Δημιουργία Εθνικού Συντονιστικού Οργάνου και Παρατηρητηρίου για Θέματα eGovernment: Οι διασυνδέσεις των ΟΠΣ των υπουργείων και κατ’ επέκτασιν των διαδικτυακών υπηρεσιών τους είναι το θέμα που απασχολεί τις προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Για τον σκοπό αυτό κάποιες έχουν συστήσει ειδικό συντονιστικό όργανο. Ισως θα πρέπει να εξετασθεί η άμεση ίδρυση ενός τέτοιου οργάνου και στη χώρα μας. Ο προγραμματισμός διασυνδέσεων των ΟΠΣ βρίσκεται στα επιχειρησιακά σχέδια ορισμένων υπουργείων όπως η διασύνδεση του υπουργείου Υγείας με αυτό των Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Τον ρόλο αυτό διαδραματίζει μέχρι σήμερα η ΚτΠ και σε κάποιο επίπεδο το υπουργείο Εσωτερικών, αλλά ο συντονισμός όπως προαναφέρθηκε είναι ιδιαίτερα προβληματικός.

Πέρα από την υλοποίηση όλων των ανωτέρω είναι επιτακτική πλέον η ανάγκη συντονισμού των δράσεων όλων των επιχειρησιακών σχεδίων των υπουργείων που σχετίζονται με τα έργα αυτά τα οποία πρέπει να παρακολουθηθούν στενά για να ολοκληρωθούν μέσα στα χρονικά περιθώρια του Γ΄ ΚΠΣ.

(1) O δρ Μιχαήλ Γλύκας είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου.