ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Greek statistics από το 1823

Ο Βρετανός συγγραφέας Charles Dickens, του οποίου η οικογένεια υπέφερε τα μέγιστα λόγω αδυναμίας αποπληρωμής των ανεξέλεγκτων χρεών της, έγραψε τον 19ο αιώνα στο περίφημο μυθιστόρημα «David Copperfield» τα ακόλουθα: «Ετήσια έσοδα 20 στερλίνες, ετήσια έξοδα 19 στερλίνες, αποτέλεσμα: ευτυχία. Ετήσια έσοδα 20 στερλίνες, ετήσια έξοδα 21 στερλίνες, αποτέλεσμα: μιζέρια». Την παραπάνω αρχή μάλλον αγνόησαν (και αγνοούν) συστηματικά οι Ελληνες. Πράγματι, εκ της γενέσεώς του, το ελληνικό κράτος αντιμετώπισε ανυπέρβλητες δημοσιονομικές δυσκολίες. Ο πρώτος προϋπολογισμός τού υπό σύσταση ελληνικού κράτους, ο οποίος κατατέθηκε το 1823 στο Αστρος, κατά τη Β΄ Εθνοσυνέλευση, προέβλεπε έσοδα τα οποία κάλυπταν μόλις το 33% των εξόδων, δημιουργώντας έλλειμμα ύψους 23 εκατ. γροσίων (το 1 γρόσι ισοδυναμούσε με 60 λεπτά). Ο προϋπολογισμός αυτός εισήγαγε για πρώτη φορά στα χρονικά της ιστορίας την περιβόητη έννοια των «Greek statistics» καθώς κρίθηκε ως τυπικό παράδειγμα ασάφειας και γενικολογίας.

Τότε λοιπόν άρχισε να αμφισβητείται η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας μας. Αυτή η αμφισβήτηση συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ελληνικού κράτους. Αναφέρουμε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Παράδειγμα πρώτον: Η ανεξέλεκτη αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους, σε συνδυασμό με τον πανικό που προκάλεσε στις διεθνείς αγορές η πτώχευση της Πορτογαλίας το 1892, οδήγησε το ελληνικό κράτος σε αδυναμία περαιτέρω εξωτερικού δανεισμού με συνέπεια τη μονομερή αναστολή εξυπηρέτησης του εξωτερικού χρέους το 1893 (επί Χαριλάου Τρικούπη). Η επιτυχής επαναδιαπραγμάτευση του χρέους κατέστη δυνατή μετά την απαίτηση των διεθνών επενδυτών για την παρουσία ξένων εμπειρογνωμόνων στην Ελλάδα με στόχο τον έλεγχο της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής. Στην περίπτωση αυτή, χρειάστηκε περίοδος 10ετούς δημοσιονομικής προσαρμογής προτού να αποκατασταθεί η φερεγγυότητα της ελληνικής οικονομίας. Παράδειγμα δεύτερον: Ο κλονισμός της αξιοπιστίας του ελληνικού κράτους την επομένη της Μικρασιατικής καταστροφής εκτόξευσε, σύμφωνα με στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, τη διαφορά απόδοσης (spread) μεταξύ των ελληνικών ομολόγων και των αντίστοιχων διεθνών ομολόγων στις 1.700 τιμές βάσης. Στην περίπτωση αυτή, παρήλθε περίοδος 5 ετών προτού να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην ελληνική οικονομία.

Η Ελλάδα καλείται και σήμερα να ανακτήσει, για άλλη μία φορά, τη φερεγγυότητά της στις διεθνείς αγορές. Η οικονομική αβεβαιότητα αντανακλάται στα αυξημένα spreads και στον υποτονικό ρυθμό αύξησης των ακαθάριστων πραγματικών επενδύσεων παγίου κεφαλαίου. Πράγματι, οι πραγματικές επενδύσεις στην Ευρωζώνη θα αυξηθούν το 2011 κατά 2,2%, τέσσερις φορές λιγότερο από τον αντίστοιχο ρυθμό αύξησης στις ΗΠΑ. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 1,5% στην Ευρωζώνη την τριετία 2011-2013, την ίδια περίοδο κατά την οποία, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Αμερικής, οι ΗΠΑ θα επιτύχουν μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 2,8%. Η παραπάνω απόκλιση οδηγεί στην εκτίμηση ότι, ενώ η ανεργία στις ΗΠΑ θα υποχωρήσει σημαντικά από το σημερινό 9,6% στο 7,9%, η ανεργία στην Ευρωζώνη μόλις και «μετά βίας» θα μειωθεί από το 10% στο 9,6%. Οι προτάσεις για αυστηρή παρακολούθηση από την Κομισιόν και την ΕΚΤ μιας σειράς δεικτών στα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης (ταμειακό έλλειμμα, εθνικολογιστικές προσαρμογές, εξέλιξη ανταγωνιστικότητας κ. λπ.) είναι ικανές να ενισχύσουν την οικονομική σταθερότητα στην Ευρώπη, με συνέπεια την υποχώρηση των spreads, την προσέλκυση αυξημένων επενδύσεων και την επίτευξη υψηλότερων ρυθμών ανάπτυξης.

* Καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο University of Keele (Μεγάλη Βρετανία)