ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Πραγματική ανάπτυξη μέσω πραγματικής παραγωγής

Οι όροι οικονομική ανάπτυξη και οικονομική μεγέθυνση είναι δύο διαφορετικοί όροι οι οποίοι πολλές φορές προκαλούν σύγχυση, καθόσον διαφορετικοί συγγραφείς δίνουν διαφορετικές ερμηνείες.

Σύμφωνα με την εγκυκλοπαίδεια Βικιπαίδεια, ο όρος οικονομική ανάπτυξη αναφέρεται στην αύξηση της πραγματικής παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών σε μια οικονομία με την πάροδο του χρόνου. Η αύξηση αυτή θα πρέπει να εξασφαλίζει την αειφόρα-βιώσιμη ανάπτυξη της οικονομίας.

Ο όρος οικονομική μεγέθυνση αναφέρεται στην αύξηση του εισοδήματος σε χρηματικούς όρους με την πάροδο του χρόνου. Μετριέται με το κατά κεφαλήν εισόδημα. Η αύξηση των μισθών και της κατανάλωσης για παράδειγμα, επιφέρει οικονομική μεγέθυνση (αύξηση εισοδημάτων) αλλά δεν είναι σίγουρο ότι επιφέρει και οικονομική ανάπτυξη.

Στη χώρα μας κατά την περίοδο 2003-2008, με βάση τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής παρουσιάστηκε μια σωρευτική αύξηση του ΑΕΠ της τάξεως του 25%. Η αύξηση του ΑΕΠ προήλθε από ονομαστικές αυξήσεις στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, από δημόσια έργα υπερβολικού κόστους και αναμφίβολης αναγκαιότητας, σε συνδυασμό με την εξάπλωση του τραπεζικού δανεισμού, οι οποίες προκάλεσαν τεχνητή αύξηση της συνολικής ζήτησης με αποτέλεσμα να αυξηθεί η συνολική κατανάλωση. Τα χρήματα όμως για την αύξηση του ΑΕΠ δεν προήλθαν ως κέρδη από την πραγματική παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά από τον υπερβολικό δανεισμό της δεκαετίας 2000-2009 όπου το δημόσιο χρέος υπερ-διπλασιάστηκε από τα 140 δισ. στα 300 δισ.

Την περίοδο αυτή παρόλο που η ελληνική οικονομία γνώρισε μια μεγέθυνση του ΑΕΠ της, δεν παρουσίασε κάποια σημαντική πρόοδο στην πραγματική οικονομία όσον αφορά την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών και την αύξηση της απασχόλησης. Επίσης δεν παρατηρήθηκε κάποια βελτίωση στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στην πάταξη της φοροδιαφυγής, στο εκπαιδευτικό σύστημα, στο σύστημα υγείας και ασφάλισης, στη μείωση της γραφειοκρατίας και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Για αυτό τον λόγο, σε αρκετούς από τους παραπάνω δείκτες η χώρα μας κατέχει από τις χαμηλότερες θέσεις μεταξύ των χωρών της Ε.Ε.

Ουσιαστικά η οικονομική μεγέθυνση του 2003-2008 δημιουργήθηκε από υπερβολικό δανεισμό του κράτους και όχι από την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών που θα μπορούσαν να εξαχθούν ώστε να εισρεύσει πλούτος στη χώρα ή να μειώσουν τις εξαγωγές και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας. Είναι ενδεικτικό ότι το 2009 η χώρα μας εισήγαγε περίπου το 80% των προϊόντων που κατανάλωνε. Από το 2009 δεν μπόρεσε να εξασφαλιστεί περαιτέρω δανεισμός και ακολούθησε η ύφεση του 2009-2013 όπου η ελληνική οικονομία απώλεσε σχεδόν όλο το ποσοστό των θετικών ρυθμών ανάπτυξης της προηγούμενης περιόδου.

Οι καθαρές προσλήψεις μειώνονταν συνεχώς και το 2007 ήταν περισσότερες οι απολύσεις από τις προσλήψεις.

Η μη δημιουργία αντίστοιχων θέσεων απασχόλησης στην πραγματική οικονομία οφειλόταν στο ότι η οικονομική μεγέθυνση γινόταν με αύξηση δανεικών χρημάτων, δημιουργώντας τεχνητή ζήτηση, και όχι εξαιτίας της αύξησης της παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών που θα δημιουργούσε θέσεις απασχόλησης. Το 2008 η χώρα είχε περίπου 44 δισ. επιπλέον εισαγωγές από ό,τι εξαγωγές.

Σύμφωνα με τις καθαρές προσλήψεις του πρώτου οκταμήνου του 2013, για πρώτη φορά, μετά από 12 έτη, παρατηρείται σημαντική αύξηση των προσλήψεων έναντι απολύσεων κατά 72.000 περίπου. Η αύξηση αυτή δεν προέρχεται από τεχνητή ζήτηση με δανεικά χρήματα, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, αλλά από την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών. Αυτό επιβεβαιώνεται από τη μείωση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου στα 19,62 δισ. το 2012 (από 44 δισ. το 2008). Ισχυρότερη επιβεβαίωση δίνει η αύξηση των εξαγωγών το οκτάμηνο του 2013 κατά 4,7% και η μείωση των εισαγωγών κατά 5,7%. Επειτα από περιόδους βαθέων οικονομικών κρίσεων απαιτούνται συνήθως τρία σταδία για να έλθει η ανάπτυξη:

– Το πρώτο στάδιο είναι η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και η ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο κράτος (η αποφυγή χαοτικών καταστάσεων).

– Σε δεύτερο στάδιο η οικονομία δείχνει σημάδια σταθεροποίησης.

– Το τρίτο και σημαντικότερο στάδιο είναι αυτό της μετάβασης στην πραγματική (και όχι τεχνητή) οικονομική ανάπτυξη.

Σήμερα λοιπόν, βλέπουμε τα πρώτα σημάδια για το πώς από τη μακροχρόνια ύφεση θα μεταβούμε σε θετικούς αριθμούς οικονομικής ανάπτυξης με την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών από την πραγματική οικονομία, η οποία παραγωγή θα αυξήσει το κατά κεφαλήν εισόδημα με μόνιμο και σταθερό τρόπο. Και μόνο τότε θα είναι δυνατό να αυξηθεί η απασχόληση και να μειωθεί η ανεργία. Εν τω μεταξύ θα πρέπει τα έσοδα από τη σύλληψη της φοροδιαφυγής να διοχετευτούν στους ανέργους μέχρι να βρουν απασχόληση. Παράλληλα, περαιτέρω αύξηση του ΑΕΠ θα προέλθει από ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις όπως η οργάνωση του δημόσιου τομέα, του συστήματος υγείας, του εκπαιδευτικού συστήματος, ο επανασχεδιασμός του φορολογικού συστήματος, ο εκσυγχρονισμός της παραγωγής και η αξιοποίηση δανείων και ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη χρηματοδότηση έργων υποδομών, που θα αποτελούν τους βασικούς πυλώνες υγιούς, αειφόρας οικονομικής ανάπτυξης της χώρας (και όχι μεγέθυνσης μέσω τεχνικής ζήτησης με δανεισμό).

* Ο κ. Γ. Ατσαλάκης είναι λέκτορας στο Πολυτεχνείο Κρήτης

** Η κ. Ι. Ατσαλάκη είναι οικονομολόγος

*** Ο κ. Κ. Ζοπουνίδης είναι ακαδημαϊκός