ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Αποψη: Η χώρα χρειάζεται σύνθεση και εξέλιξη αντί στερεοτύπων

Αποψη: Η χώρα χρειάζεται σύνθεση και εξέλιξη αντί στερεοτύπων

Η επίλυση της πλειονότητας των σημαντικών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων της χώρας παρουσιάζει μεγάλη πολυπλοκότητα. Χρησιμοποιώντας την ορολογία της διοικητικής επιστήμης, αυτά τα προβλήματα χαρακτηρίζονται από πλήθος δυναμικών και τυχαίων μεταβλητών, όπως η ανθρώπινη ψυχολογία, ο βαθμός αντίστασης σε προτεινόμενες αλλαγές, η προσδοκία, γι’ αυτό και κατηγοριοποιούνται ανάμεσα στα ιδιαιτέρως δύσκολα προβλήματα για τη λήψη αποφάσεων. Ως εκ τούτου, τα κυβερνητικά στελέχη που ασχολούνται με την επίλυση των συγκεκριμένων προβλημάτων οφείλουν να διαθέτουν τις κατάλληλες διεπιστημονικές γνώσεις προκειμένου να ανταποκριθούν στην αποστολή τους. Επιπρόσθετα, κρίνεται απολύτως αναγκαίο να μη χαρακτηρίζονται από οποιασδήποτε φύσης στερεότυπα, τα οποία σκοτώνουν κάθε ενδεχόμενη διάθεσή τους για δημιουργικότητα και καινοτομία στη διατύπωση λύσεων.

Χρησιμοποίησα τη λέξη «αναγκαίο» για να τονίσω ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την παραγωγή λύσεων στα δύσκολα αυτά προβλήματα, που δυστυχώς δεν επιλύονται αποκλειστικά με την επινόηση κάποιων μαθηματικών εξισώσεων, είναι η ύπαρξη δημιουργικής και καινοτόμου σκέψης. Ακούγεται εκ πρώτης γενικό και αρκετά θεωρητικό, αντίθετα όμως, η έννοια της δημιουργικότητας και της καινοτομίας έχει πολύ συγκεκριμένες εκφράσεις στη λήψη αποφάσεων. Η παραδοσιακότερη λοιπόν αυτών των εκφράσεων είναι η εξελικτική λογική, δηλαδή η επαναληπτική διαδικασία καθορισμού, από τον αποφασίζοντα, του καταλληλότερου τρόπου σύνθεσης ενός πλήθους λύσεων, με σκοπό την παραγωγή μιας νέας, εξελιγμένης (δηλαδή καλύτερης) λύσης. Εχει μάλιστα αποδειχθεί στην πράξη ότι όσο διαφορετικότερες είναι οι αρχικές λύσεις που συνδυάζονται μεταξύ τους τόσο πληρέστερη είναι η ανάλυση και η επεξεργασία που πραγματοποιείται ώστε να προκύψει η νέα εξελιγμένη λύση. Η εξελικτική λογική έχει εφαρμοσθεί με ιδιαίτερη επιτυχία για την επίλυση δύσκολων προβλημάτων σε ποικίλους επιστημονικούς τομείς, όπως της οικονομίας, της διοίκησης, της μηχανικής, της βιολογίας και της πληροφορικής. Ως εκ τούτου, είναι λογικό και ασφαλές να αξιοποιηθεί και στον χώρο της πολιτικής, να επιδιώκεται δηλαδή η καταλληλότερη σύνθεση διαφοροποιημένων ιδεών, με την έννοια της διαφορετικής ιδεολογικής προέλευσης, με σκοπό την παραγωγή μιας νέας εξελιγμένης ιδέας που θα μας λύσει το υπό εξέταση πρόβλημα. Προαπαιτούμενο συνεπώς είναι ο απεγκλωβισμός της σκέψης των πολιτικών από τα ιδεολογικά στερεότυπα του τύπου «ο αριστερός δεν μπορεί να συνεργαστεί με τον δεξιό», «δεν είναι δυνατό να συνθέσεις μια φιλελεύθερη ιδέα με μια αριστερής λογικής πρόταση για τη δημιουργία μιας νέας καλύτερης ιδέας». Ναι, όσο απλό και αν ακούγεται -μόνο απλό βέβαια δεν είναι να διαμορφωθεί μια διαφορετική κουλτούρα πολιτικής σκέψης- αυτός είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους που εδώ και τέσσερα χρόνια η χώρα μας έχει βυθιστεί στην κρίση και αδυνατεί να βγει από αυτή.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και όταν τα πρώτα ξεκάθαρα σημάδια της μεγάλης κρίσης εμφανίσθηκαν στις αρχές του 2009, κανένα από τα κόμματα εξουσίας, καθοδηγούμενα για ακόμα μία φορά από τα ιδεολογικά στερεότυπά τους, δεν πρότεινε τη δημιουργία μιας οικουμενικής κυβέρνησης σωτηρίας που θα διατύπωνε ένα εθνικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση της κρίσης. Η απροθυμία των κομμάτων για ουσιαστική συνεργασία συνεχίστηκε και το φθινόπωρο του 2009, χάνοντας η χώρα και την τελευταία της ελπίδα για τον σχηματισμό μιας πολυκομματικής κυβέρνησης ευρείας αποδοχής που θα προωθούσε άμεσα τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, δίνοντας παράλληλα και το μήνυμα της πολιτικής ομοψυχίας σε όλο τον κόσμο. Η ίδια νοοτροπία συνεχίστηκε ακόμα και κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης συνεργασίας του 2012, όπου τα τρία κόμματα δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν ούτε και στην ψήφιση ενός αντιρατσιστικού νομοσχεδίου κοινής αποδοχής.

Οι συνέπειες της ύπαρξης των ιδεολογικών στερεότυπων στη διατύπωση αποτελεσματικών λύσεων είναι αναρίθμητες, στην οικονομία, στην υγεία, στην παιδεία, στη δημόσια διοίκηση, καθώς επίσης και στα θέματα που αφορούν την επίτευξη κοινωνικής δικαιοσύνης και τη δημιουργία κράτους δικαίου. Είναι σκόπιμο λοιπόν τα πολιτικά κόμματα να υιοθετήσουν μια διαφορετική κουλτούρα πολιτικής σκέψης και να αναζητήσουν άμεσα ουσιαστικές συνεργασίες με κόμματα και δημιουργικές προσωπικότητες, οι απόψεις των οποίων δεν εντάσσονται στα όρια των ιδεολογικών κουτιών τους.

*Καθηγητής Διοικητικής Επιστήμης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών