ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

«Επιστημονικές παγίδες» στην αγορά εργασίας

Η κατανόηση των τάσεων της αγοράς (από πλευράς προσφοράς και ζήτησης) είναι χρήσιμη όχι μόνον για τους εργαζόμενους (παρόντες και μελλοντικούς) και τις επιχειρήσεις, αλλά και για τους φορείς που παρέχουν παιδεία, εκπαίδευση, κατάρτιση, τους συμβούλους, τους φορείς σχεδιασμού πολιτικής (Παιδείας, Εργασίας, Εθνικής Οικονομίας, Ανάπτυξης, κ.ά.) αλλά και τη λεγόμενη «Κοινή Γνώμη».

Θα πρέπει όμως να τονισθεί ότι η προσπάθεια κατανόησης των τάσεων της αγοράς έχει πολλές παγίδες.

Κατ’ αρχάς, η αγορά έχει πολλά επιμέρους τμήματα (segments). Ο τρόπος τμηματοποίησης της αγοράς έχει σαφή αντίκτυπο στη χρησιμότητα των αποτελεσμάτων μίας έρευνας αγοράς. Η τμηματοποίηση της αγοράς ανά ειδικότητα είναι μία προσφιλής μέθοδος. Ομως π.χ. έχουν σημαντικές διαφορές η τμηματοποίηση βάσει σπουδών και η τμηματοποίηση βάσει τίτλου θέσεων ή περιγραφής θέσης (π.χ. το Marketing ως σπουδές και το Marketing ως περιγραφή θέσης ή τίτλος, π.χ. «Product Manager»). Επίσης, η ομαδοποίηση για τις ανάγκες μιας έρευνας μπορεί να έχει σαφή αντίκτυπο στα αποτελέσματά της (π.χ. η ομαδοποίηση του Marketing με τις Πωλήσεις).

Η μονοδιάστατη τμηματοποίηση μπορεί επίσης να επηρεάσει τα αποτελέσματα. Κατ’ ουσίαν, κάθε θέση εργασίας είναι διαφορετική και κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικά προσόντα και γενικότερα επαγγελματικό προφίλ. Συνεπώς, μία έρευνα εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να καταγράψει τον πλουραλισμό και την πολυπλοκότητα της κατάστασης στην αγορά. Οσο πιο μεγάλη και οργανωμένη είναι μία επιχείρηση, τόσο πιο «ορίσιμες» είναι συνήθως οι θέσεις εργασίας. Π.χ. μία μεγάλη βιομηχανική επιχείρηση μπορεί να έχει τη δυνατότητα να απασχολήσει στο 100% του χρόνου του έναν λογιστή με θεωρητικές γνώσεις αλλά και προϋπηρεσία στην κοστολόγηση (cost accounting) ή έναν management accountant.

Γενικότερα, μία επιχείρηση έχει ανάγκες «δεξιοτήτων-τεχνογνωσίας» αλλά και «παραγωγής έργου» (σε Πωλήσεις, Marketing, Επικοινωνία, Οικονομική Διοίκηση, Επικοινωνία, Διαχείριση Ανθρωπίνων Πόρων, Συστημάτων Πληροφορίας, Παραγωγής, Logistics, «διοικητικής υποστήριξης» όλων των ειδών ασφαλείας, κ.λπ. αλλά και Γενικής Διεύθυνσης, Στρατηγικής, κ.ά.).

Το πώς καταμερίζονται όμως αυτές οι ανάγκες σε διευθύνσεις, τμήματα, θέσεις, το αν καλύπτονται ενδοεπιχειρησιακά ή μέσω εξωτερικών «προμηθευτών δεξιοτήτων/τεχνογνωσίας ή έργου» εναπόκειται στην κάθε επιχείρηση και μεταβάλλεται ενδεχομένως σύμφωνα με την κατάσταση στην αγορά (π.χ. τη δομή της προσφοράς) και την εκάστοτε φιλοσοφία management ή τάση στο Management γενικά (βλέπε π.χ. τη διεθνή γενική τάση για Outsourcing), στη Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων, στην Οικονομική διαχείριση (π.χ. τα όρια της γραμμής προϋπολογισμού για «μισθοδοσία»), κ.ά.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ύπαρξη ασυμμετρίας μεταξύ προσφοράς ζήτησης για ένα «τομέα τεχνογνωσίας ή έργου» μπορεί να οδηγήσει στην ικανοποίηση αυτής της ζήτησης με διάφορους εναλλακτικούς τρόπους («υποκατάστατες»/«substitute» υπηρεσίες) μέσω των μηχανισμών της αγοράς.

Αδόκιμες επιλογές

Συνεπώς, οι γενικές προτροπές για «εξειδίκευση» μπορεί να οδηγήσουν έναν νέο σε επιλογές σπουδών ή κατεύθυνση καριέρας που ενδέχεται να μην ζητούνται (τουλάχιστον με τον ίδιο τρόπο, π.χ. εξαρτημένη απασχόληση) στο μέσο είτε μακροπρόθεσμο μέλλον (π.χ. 10, 15 χρόνια). Αλλωστε δεν είναι σαφές π.χ. αν η κατοχή δεξιοτήτων «Marketing» συνιστά «ειδικότητα» ή «εξειδίκευση». Ακόμη περισσότερο αυτό ισχύει για τη «Διοίκηση Επιχειρήσεων».

Εξάλλου, δεν είναι καθόλου προφανές το αν η τμηματοποίηση της ζήτησης των επιχειρήσεων σε κατηγορίες ειδικοτήτων βάσει και του «επιπέδου σπουδών» θα οδηγήσει έναν νέο σε δόκιμες επιλογές σπουδών σε σχέση με τις ανάγκες της πλευράς της ζήτησης στο μέλλον.

Σε τελική ανάλυση εξάλλου, το τι ζητούν οι επιχειρήσεις (δηλαδή οργανισμοί στους οποίους οι αποφάσεις καθορίζονται από ομάδες και όχι άτομα) και τι πιστεύουν ότι θα έχουν ανάγκη σε 5 χρόνια δεν είναι απόλυτο, στον βαθμό που και ένας καταναλωτής καλείται να προβλέψει τι θα χρειάζεται σε 5 χρόνια. Αλλωστε, ο πλουραλισμός από πλευράς προσφοράς και ζήτησης δεν είναι κακό πράγμα, αρκεί αυτός που είναι μέσα στην αγορά να έχει ευελιξία προσαρμογής σε νέες τάσεις και δεδομένα.