ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Σιοκάουα, ο «θεράπων» ιατρός της Ιαπωνίας

Κάποιες φορές είναι δύσκολο να πει κανείς ποιος πραγματικά ασκεί την εξουσία στην Ιαπωνία. Αν και ο δημοφιλής μεταρρυθμιστής πρωθυπουργός Γιουνιτσίρο Κοϊζούμι κυριαρχεί στους πρωτοσέλιδους τίτλους, ο υπουργός Οικονομικών Μασαχούρο Σιοκάουα συχνά είναι εκείνος που «γράφει» το θέμα.

Ο 79χρονος, άγνωστος εκτός Ιαπωνίας, κ. Σιοκάουα είναι ήδη επί σειρά ετών ο στενότερος σύμβουλος του σημερινού πρωθυπουργού. Η τοποθέτησή του στο υπουργείο Οικονομικών τον καθιστά πλέον υπεύθυνο για τη μετατροπή της ριζοσπαστικής ρητορικής της νέας κυβέρνησης σε συγκεκριμένο σχεδιασμό. Για τους επενδυτές που αναζητούν ενδείξεις της ικανότητας της «επανάστασης Κοϊζούμι» ν’ αναβιώσει την Ιαπωνία, ο κ. Σιοκάουα είναι ο άνθρωπος στον οποίο θα πρέπει να έχουν στραμμένο το βλέμμα.

«Εχω πράγματι συνεισφέρει σε πολλές από τις ιδέες του πρωθυπουργού σε ό,τι αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις», ομολογεί με χαμόγελο ο κ. Σιοκάουα, στην πρώτη του συνέντευξη σε δυτικό μέσο ενημέρωσης. «Η πολιτική μας μπορεί να συγκριθεί με εκείνη της Μάργκαρετ Θάτσερ στις αρχές της δεκαετίας του ’80, στη Βρετανία. Η κοινή γνώμη πιστεύει ότι η κ. Θάτσερ θεράπευσε τη βρετανική ασθένεια. Ελπίζω να κάνω το ίδιο με την ιαπωνική ασθένεια», προσθέτει.

Αναγκαιότητα

διαρθρωτικών αλλαγών

Ο κ. Σιοκάουα δεν έχει αυταπάτες σχετικά με την αναγκαιότητα διαρθρωτικών αλλαγών. «Δεν μπορούμε να ελπίζουμε σε αυτοσυντηρούμενη ανάκαμψη, αν δεν προβούμε πρώτα σε απορρύθμιση», υποστηρίζει χαρακτηριστικά. «Χρειαζόμαστε μηχανισμούς αγοράς, οι οποίοι θα διεισδύουν σε κάθε τομέα της οικονομίας. Η απορρύθμιση και οι διαρθρωτικές αλλαγές είναι αναγκαίες» τονίζει και διευκρινίζει «τη δεκαετία του ’40 δημιουργήσαμε ένα σύστημα αυτοκινητοπομπής, ένα σύστημα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό, σχεδιασμένο για εποχή υψηλής οικονομικής ανάπτυξης. Το σύστημα αυτό κατέστησε, όμως, την οικονομία υπερβολικά άκαμπτη. Ο κρατικός μας προϋπολογισμός είναι σχεδιασμένος με τέτοιο τρόπο, ώστε ο κάθε υπουργός να είναι αναγκασμένος να διεξάγει μάχη για να λάβει ένα μέρος των κρατικών κονδυλίων. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δαπανήσει πάνω από 135 τρισ. γιεν (1,12 τρισ. δολάρια) σε συμπληρωματικά πακέτα, τα οποία αποδείχθηκαν εν τέλει αναποτελεσματικά».

Ο μεταπολεμικός του ρόλος

Οι δηλώσεις αυτές προκαλούν αίσθηση, δεδομένου του κορυφαίου ρόλου τον οποίο έπαιξε ο κ. Σιοκάουα στη δημιουργία του μεταπολεμικού οικονομικού συστήματος που προσπαθεί σήμερα να διαλύσει. Πιστό στέλεχος του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος επί 36 συναπτά έτη, έχει αναλάβει και στο παρελθόν υπουργικές θέσεις, όπως αυτή του υπουργού Συγκοινωνιών. Η ετοιμότητά του στην αντιμετώπιση δυσεπίλυτων προβλημάτων προκαλεί ικανοποίηση στους κόλπους των εμπορικών εταίρων της Ιαπωνίας, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, χώρα η οποία έχει ζητήσει επανειλημμένως από το Τόκιο τη λήψη δραστικών μέτρων με στόχο την τόνωση της στάσιμης οικονομίας. Τουλάχιστον δύο στοιχεία του πολιτικού προγράμματος του κ. Σιοκάουα, όμως, εγείρουν ανησυχίες.

Πρώτον, η στιγμή μοιάζει πολύ κακή για την απόπειρα εφαρμογής θατσερικού τύπου οικονομικής επανάστασης στην Ιαπωνία. Παρότι ο υπόλοιπος κόσμος θεώρησε θετική εξέλιξη την πολιτική αναταραχή στο Τόκιο, η ιαπωνική οικονομία διολισθαίνει προς την ύφεση, και δη προτού ακόμη ο κ. Κοϊζούμι εφαρμόσει τις διαρθρωτικές αλλαγές που οραματίζεται. Το ΑΕΠ της χώρας σημείωσε συρρίκνωση της τάξης του 0,2%, το διάστημα μεταξύ του τελευταίου τριμήνου του 2000 και του πρώτου τριμήνου του τρέχοντος έτους, λόγω της μείωσης των εξαγωγών και της στάσιμης κατάστασης των καταναλωτικών δαπανών. Μία από τις προτάσεις του κ. Κοϊζούμι, ωστόσο, αφορά τη διατήρηση της έκδοσης νέων κρατικών ομολόγων σε επίπεδα κάτω των 30 τρισ. γιεν ετησίως από τον ερχόμενο Απρίλιο, μια κίνηση που αναμένεται ότι θα προκαλέσει υποχώρηση του ΑΕΠ τουλάχιστον κατά 0,6%. Στο μεταξύ, η πρωτοβουλία παραγραφής των ληξιπρόθεσμων δανείων του τραπεζικού τομέα ενέχει τον κίνδυνο να ωθήσει 500.000-1,5 εκατομμύριο εργαζομένους στην ανεργία, όπως φοβούνται πολλοί οικονομολόγοι.

Προειδοποίηση

για μεταρρυθμίσεις

Ο κ. Κοϊζούμι αποπειράθηκε να προετοιμάσει το εκλογικό σώμα, προειδοποιώντας για την οδυνηρή φύση των μεταρρυθμίσεων. Αμφίβολο παραμένει, όμως, κατά πόσον η κυβέρνηση έχει συνειδητοποιήσει το πιθανό εύρος ενδεχόμενης ύφεσης. «Η οικονομία θα παραμείνει υποτονική έως το ερχόμενο φθινόπωρο. Τα βασικά μεγέθη της, όμως, παραμένουν υγιή», υποστηρίζει ο κ. Σιοκάουα.

Ελάχιστα δείχνουν, επίσης, ότι η κυβέρνηση βρίσκεται στο στάδιο εκπόνησης συντονισμένου σχεδίου αξιοποίησης των μακροοικονομικών εργαλείων, με στόχο να ελαχιστοποιήσει την «οδύνη». Ο κ. Σιοκάουα δεν θεωρεί ότι έχει έλθει η ώρα για την κατάθεση συμπληρωματικού προϋπολογισμού. Ούτε, βέβαια, επιδιώκει σκόπιμα την αποδυνάμωση του γιεν: όπως τονίζει «η συναλλαγματική ισοτιμία πρέπει να αφεθεί στα χέρια των αγορών». Ο νέος υπουργός δεν ζητεί ούτε χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής από την κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας. Διευκρινίζει ότι «δεν με απασχολούν οι τάσεις αποπληθωρισμού, γιατί τα βασικά μεγέθη της οικονομίας είναι ικανοποιητικά».

Το δεύτερο ζήτημα που απασχολεί τους ξένους επενδυτές, είναι ο τραπεζικός τομέας. Οταν ο κ. Κοϊζούμι ανέλαβε την πρωθυπουργία, είχε ανακοινώσει ότι η αντιμετώπιση των ανενεργών πιστώσεων επρόκειτο ν’ αποτελέσει βασική προτεραιότητα της πολιτικής του. Εκτοτε, ο πρωθυπουργός αποφεύγει να αναφερθεί στο πρόβλημα, εστιάζοντας την προσοχή του στα σχέδιά του για δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις. Και ο κ. Σιοκάουα μοιάζει να συμφωνεί: όπως υποστηρίζει, τονίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις του τραπεζικού τομέα, τις οποίες εξήγγειλε η προηγούμενη κυβέρνηση, κατά πάσα πιθανότητα είναι αρκετές για την επίλυση του προβλήματος στα ερχόμενα δύο ώς τρία χρόνια.

Οι ανενεργές πιστώσεις

Η επικέντρωση της προσοχής στις δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις είναι δικαιολογημένη. Οι ψηφοφόροι έχουν κουραστεί ν’ ακούν για το πρόβλημα των ανενεργών πιστώσεων, το οποίο διαρκεί ήδη μία 10ετία. Και ελάχιστη στήριξη λαμβάνει το σχέδιο αξιοποίησης χρημάτων φορολογουμένων για τη διάσωση των τραπεζών, εφόσον το κοινό επιρρίπτει την ευθύνη στις τράπεζες για τα δεινά που αντιμετωπίζει. Ωστόσο, οι δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις είναι δημοφιλείς στους κόλπους των ψηφοφόρων και ειδικότερα σ’ εκείνους των αστικών περιοχών, οι οποίοι θα επηρεασθούν λιγότερο από τις περικοπές δαπανών.

Επιπλέον, οι καταναλωτές εκφράζουν έντονη ανησυχία σε ό,τι αφορά το υψηλό επίπεδο χρέους της Ιαπωνίας, το οποίο σήμερα υπερβαίνει το 130% του ΑΕΠ. Το 50% των ιαπωνικών νοικοκυριών θεωρεί ότι το χρέος είναι ο βασικότερος λόγος της χαμηλότερης κατανάλωσής τους, τουλάχιστον σύμφωνα με τον πόρισμα έρευνας της κεντρικής τράπεζας της χώρας.

Παρότι, πάντως, η παραγραφή των τραπεζικών χρεών δεν είναι δημοφιλής, οι περισσότεροι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι κάτι τέτοιο είναι κρίσιμης σημασίας για την αποκατάσταση της υγείας της οικονομίας. «Αν η κυβέρνηση δεν ρυθμίσει τις ανενεργές πιστώσεις, αυτές απλώς θα συνεχίσουν να διογκώνονται», τονίζει χαρακτηριστικά ο Ρίτσαρντ Κατζ, οικονομόλογος ειδικευμένος σε ασιατικά ζητήματα.

Καθησυχαστικός

«παππούλης»

Ο πολιτικός παράγοντας ίσως, εν μέρει, να φέρει την ευθύνη: ο κ. Κοϊζούμι και ο κ. Σιοκάουα χρειάζονται κάποια ισχυρά επιχειρήματα στη διάθεσή τους εν όψει των εκλογών που θα διεξαχθούν τον ερχόμενο βήμα για την Ανω Βουλή. Ιδιαίτερα ο κ. Σιοκάουα παρουσιάζει εαυτόν ως καθησυχαστικό «παππούλη» που θα προστατεύσει την Ιαπωνία. Και η τακτική αυτή μοιάζει να έχει αποτέλεσμα: ιστοσελίδα που δημιουργήθηκε στο Διαδίκτυο από τους οπαδούς του τον χαρακτηρίζει ως «ισχυρότερο θεραπευτή υπουργό στην ιστορία».

Παρ’ όλα αυτά, όταν οι εκλογές θα αποτελούν πλέον παρελθόν, η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε πιο δραστικές μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με τον κ. Σιοκάουα. Οπως επισημαίνει ο Ιάπωνας υπουργός, «το μακρόπνοο σχέδιό μας έχει ήδη παρουσιαστεί. Οι λεπτομέρειες, όμως, θα δοθούν μετά τις εκλογές». Παρ’ όλους τους φόβους των πολιτικών αναλυτών σχετικά με ενδεχόμενη απομάκρυνση του κ. Κοϊζούμι, ύστερα από αντιδράσεις συντηρητικών κύκλων του LDP, ο κ. Σιοκάουα εκτιμά ότι ο σημερινός πρωθυπουργός της Ιαπωνίας δεν κινδυνεύει, καθώς είναι ιδιαίτερα δημοφιλής.

Ο κ. Σιοκάουα εκτοξεύθηκε στην κορυφή της σταδιοδρομίας του σε μεγάλη ηλικία. Οταν διορίσθηκε υπουργός Οικονομικών, προκάλεσε έκπληξη σε πολλούς δηλώνοντας ότι «δεν έχω πολλές γνώσεις οικονομικών. Διαθέτω, όμως, κοινή λογική». Και είναι αυτό ακριβώς που του χρειάζεται – σε συνδυασμό με μεγάλη δόση τύχης.