ΑΠΟΨΕΙΣ

Παράξενοι καρποί

Τη δεκαετία του ’70 είχαν κάνει θραύση το βιβλίο «Ρίζες: το έπος μιας οικογένειας» και η ομότιτλη τηλεοπτική σειρά που ακολούθησε. Στο χιλίων σελίδων βιβλίο του, ο Αφροαμερικανός ερευνητικός ρεπόρτερ Αλεξ Χέιλι, έπειτα από σχολαστική έρευνα έως και την Αφρική, αναζήτησε τις οικογενειακές του ρίζες, εντοπίζοντας και τον πρώτο σκλάβο του οικογενειακού του δένδρου.

Η σειρά διάρκειας δώδεκα επεισοδίων προβάλλονταν κάθε Παρασκευή βράδυ από την τότε ΕΡΤ και υποψίασε πολλούς νέους, τότε, τηλεθεατές, και αναγνώστες σχετικά με μία από τις πιο σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης ιστορίας.

Θυμάμαι καλά το όνομα του μακρινού προγόνου του Χέιλι, ο οποίος έφτασε στη Τζεϊμστάουν της Βιρτζίνια ως σκλάβος τον 18ο αιώνα: Κούντα Κίντε. Απήχθη από τη σημερινή Γκάμπια και μεταφέρθηκε με τις γνωστές απάνθρωπες συνθήκες στις ΗΠΑ.

Ο Χέιλι δέχθηκε κριτική από ιστορικούς ως προς την ακρίβεια των ευρημάτων και των λεγομένων του. Ο ίδιος απέσυρε αρχικά τον χαρακτηρισμό «ιστορικό μυθιστόρημα» και τόνισε το αυτονόητο: ότι, αναπόφευκτα, τα περισσότερα από τα επεισόδια, μέσα από τα οποία ανασυστήνει την καθημερινή ζωή των σκλάβων, θεμελιώνονται πάνω στις αρχές και τα σχήματα της μυθοπλασίας.

Είναι στ’ αλήθεια δύσκολο να πιστέψει κάποιος ότι ο Χέιλι πέτυχε διάνα σε κάθε πτυχή μιας τόσο δύσκολης έρευνας. Η ουσία όμως είναι ότι οι «Ρίζες» έδωσαν σε πολύ κόσμο εκτός Αμερικής την ευκαιρία να πάρουν μια πρώτη, ελάχιστη γεύση από το βάθος και την ιστορία του ρατσισμού στην Αμερική.

Πολλοί ανακαλύψαμε τη διαβόητη Κου Κλουξ Κλαν μέσα από τις «Ρίζες». Αργότερα ανακαλύψαμε ότι ο πρώτος σκλάβος έφτασε στη Βιρτζίνια το 1619, ότι στις πρώτες της εμφανίσεις η Κου Κλουξ Κλαν τρομοκρατούσε τους αναλφάβητους, έντονα δεισιδαίμονες, πρώην σκλάβους, με τα μέλη της να υποδύονται φαντάσματα σκοτωμένων πολεμιστών του Νότου από τον Εμφύλιο. Στην αρχή, ο στόχος ήταν ο εκφοβισμός και ο διωγμός των μαύρων «από τα μέρη τους». Πολύ σύντομα όμως, ο φόνος και ο βασανισμός έγιναν κοινή πρακτική.

Η μεγάλη εποχή της Κου Κλουξ Κλαν ήταν η δεκαετία του ’20, όταν Αυτοκρατορικός Μάγος διατελούσε ένας τύπος ονόματι Εβανς (από το 1922 έως το 1939), την περίοδο κατά την οποία τα λιντσαρίσματα στον αμερικανικό Νότο φωτογραφίζονταν και οι φρικιαστικές φωτογραφίες διακινούνταν ως αναμνηστικές καρτ-ποστάλ. Ηταν η εποχή που ειδικά η Κλαν καταδίωκε, εκτός από μαύρους, και Εβραίους, Καθολικούς και μετανάστες (υπάρχουν ιστορίες με Ελληνες θύματα της Κλαν).

Οι βίαιοι θάνατοι Αφροαμερικανών, ειδικά από αστυνομικούς, είναι ένα πολύπλευρο θέμα που παρά την προφανή φρίκη του, πολύ δύσκολα μπορούμε εμείς να το κατανοήσουμε. Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβουμε τι έκανε κάποτε μια Μπίλι Χόλιντεϊ να τραγουδήσει εκείνη την τρομακτική τζαζ μπαλάντα «Strange Fruit» – παράξενος καρπός: οι κρεμασμένοι, φλεγόμενοι μαύροι από τα δένδρα…