ΑΠΟΨΕΙΣ

Η φωλιά του δράκου (του πληθωρισμού)

Ο Λάρι Σάμερς ήταν η πρώτη επιλογή του Μπαράκ Ομπάμα για τη διαδοχή
του απερχόμενου Μπεν Μπερνάνκι στο τιμόνι της Fed, της
ομοσπονδιακής τράπεζας που παράγει δολάρια. Αμφότεροι δεν τα
κατάφεραν:

Το διαφιλονικούμενο ιστορικό θέσεων και η προσωπικότητα του Σάμερς
έκαναν την υποψηφιότητά του λιγότερο ασφαλή επιλογή από αυτή της
Τζάνετ Γέλεν, έτσι δεν πέρασε από το Κογκρέσο. Ο Σάμερς έχασε – και
παραμένει επίτιμος πρόεδρος του Χάρβαρντ.

Δεν «χάθηκε στο ηλιοβασίλεμα» όμως, «κάνει θόρυβο»: Με μια ομιλία
του σε συνέδριο του IMF, η οποία χαιρετίστηκε (από οικονομολόγους
όπως ο Κρούγκμαν) ως η πιο συνολική περιγραφή του οικονομικού
προβλήματος που αντιμετωπίζει η αμερικανική –και όχι μόνο–
οικονομία μετά την κρίση, έβαλε υποψηφιότητα για τη θέση του
«Νέστορα» της οικονομίας, φέρνοντας σε δύσκολη θέση τη νικήτρια
Γέλεν: «Μαρτύρησε», πολύ περιγραφικά, τόσο την τρύπα όσο και το
φίδι που θα πρέπει να βγάλει από αυτή η επόμενη επικεφαλής της Fed.
Και τι φίδι: σχεδόν δράκος!

Ο Σάμερς, μιλώντας στις 8 Νοεμβρίου, εξήγησε ότι το πρόβλημα είναι
πως στη σημερινή φάση της οικονομίας, που μια κεντρική τράπεζα έχει
χάσει τη δυνατότητα να ενισχύει την επενδυτική συμπεριφορά
μειώνοντας το επιτόκιο, η συνεχής τόνωση της οικονομίας με νέο
χρήμα μοιάζει μονόδρομος.

Σε μια μελλοντική κρίση, δε, με το επιτόκιο στο μηδέν ή κάτω από
αυτό, πολύ λίγα πράγματα μπορεί να κάνει μια κεντρική τράπεζα για
να αντιδράσει. (Είναι το επιχείρημα που διατύπωσε και ο Μάριο
Ντράγκι την Πέμπτη προσπαθώντας να σβήσει τη φωτιά που άναψε στην
Ευρώπη η φημολογία περί αρνητικού επιτοκίου.) Το «φυσικό επιτόκιο»,
αυτό δηλαδή που εξισορροπεί τις αποταμιεύσεις με τις επενδύσεις σε
επίπεδο πλήρους απασχόλησης, είναι σήμερα αρνητικό.

Με λιγότερο τεχνικούς όρους, το θέμα έχει ως εξής. Οι κεντρικές
τράπεζες έχουν κυκλοφορήσει πολύ χρήμα. Αλλά κίνητρο για επενδύσεις
δεν υπάρχει. Η επιστροφή στην ισορροπία θα προϋπέθετε ένα «κούρεμα»
στην αξία των νομισμάτων. Κάτι τέτοιο όμως δεν γίνεται εύκολα
αποδεκτό, καθώς η έννοια «βάζω στην τράπεζα 100 ευρώ φέτος και
περιμένω να έχω 95 του χρόνου» είναι ανεφάρμοστη.

Πάει κόντρα σε αυτό που μάθανε γενιές: ότι η φυσική εξέλιξη της
οικονομίας είναι η μεγέθυνση. Οτι ο αποταμιευτής πληρώνεται για να
καταθέσει τα χρήματά του. Οτι ο επενδυτής πληρώνει για να
δανειστεί. Οτι η επένδυσή του παράγει κέρδος. Σήμερα αυτά έχουν
ανατραπεί.

Αλλά η έννοια του αρνητικού επιτοκίου δεν είναι εφαρμόσιμη και για
έναν πρακτικό λόγο. Σε έναν τέτοιο κόσμο, κάποιος θα προτιμούσε να
κρατήσει το εκατόευρω στην τσέπη του από το να το αποταμιεύσει.
Μόλις ο γενικός πληθυσμός καταλάβει ότι η φυσική τάση για τις
αποταμιεύσεις του είναι να μειώνονται διαχρονικά, θα προτιμήσει να
τις κρύψει, να τις αποσύρει από το σύστημα.

Ο Σάμερς είπε πως υπάρχουν δύο τρόποι για να παρακαμφθεί αυτό το
πρόβλημα. Ο ένας είναι η κεντρική τράπεζα να αφήσει να δημιουργηθεί
πληθωρισμός.

Καθώς θα διαβρώνει την αξία του νομίσματος και οι τιμές θα
ανεβαίνουν, οι άνθρωποι θα έχουν το κίνητρο να ξοδέψουν «τώρα», όχι
αύριο.

Ο άλλος τρόπος για να αποτραπεί ο αποθησαυρισμός είναι η μετακίνηση
σε μια οικονομία χωρίς μετρητά: όταν το χρήμα είναι ηλεκτρονικό,
είναι αδύνατο να το κρύψεις κάτω από το στρώμα. Σε αυτή τη
περίπτωση μια κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να ρίξει τα ονομαστικά
επιτόκια και κάτω από το μηδέν, μην αφήνοντας στους αποταμιευτές
άλλη άμυνα από το να ξοδέψουν στο παρόν.

Αυτό που περιγράφει ο Σάμερς είναι εκρηκτικό. Πίσω από τους
τεχνικούς όρους κρύβεται μία επικίνδυνη αλήθεια. Οτι σε έναν κόσμο
«απομόχλευσης», αποεπένδυσης και διαρκών ενέσεων ρευστότητας, ακόμα
και τα «ισχυρότερα» νομίσματα του πλανήτη πρέπει να κάνουν
δίαιτα.

Οι επιλογές είναι: ή βάζεις το «σκληρό» σου νόμισμα σε λογαριασμό
με αρνητικό επιτόκιο ή θα έχεις «μαλακό» νόμισμα που
πληθωρίζεται.

Ισως η μεγαλύτερη «συνεισφορά» της ομιλίας Σάμερς είναι η αποκάλυψη
των «παρακάτω επεισοδίων»: παρέχει το θεωρητικό υπόβαθρο που θα
στηρίξει, αργά ή γρήγορα, μια πληθωριστική επιχειρηματολογία. Η
παγίδα των μηδενικών/αρνητικών επιτοκίων αποτελεί μεγαλύτερη απειλή
για το σύστημα από ό,τι ο πληθωρισμός και πρέπει να αποφευχθεί πάση
θυσία, σύμφωνα με τους κεντρικούς τραπεζίτες.

Για τους υπόλοιπους, δεν θα είναι η πρώτη φορά που ο λογαριασμός θα
έρθει με πληθωρισμό.