ΑΠΟΨΕΙΣ

ΣΤΑΣΕΙΣ

Οποια μορφή κι όποιο όνομα κι αν λάβει η «Εκθεση Ιδεών» στα σχολεία, θα παραμένει ένα μάθημα που ελάχιστη σχέση θα έχει με τις αυθεντικές ιδέες του εξεταζόμενου μαθητή. Αν ο έφηβος θέλει να προκόψει βαθμολογικά, είναι υποχρεωμένος να μην αραδιάσει στο χαρτί ό,τι πιστεύει κατά βάθος (έστω παρορμητικό και «αχτένιστο») αλλά να υποθέσει τι προσδοκούν οι εξεταστές του να γράψει ώστε να τον επιδοκιμάσουν. Αν π.χ. οι μαθητές καλούνταν να εκθέσουν τις ιδέες τους για την Ολυμπιάδα, για να αριστεύσουν θα όφειλαν να συντάξουν έναν λυρικοφανή ύμνο στο «εθνικό όραμα» αποφεύγοντας οποιαδήποτε επιφύλαξη θα όφειλαν δηλαδή να υιοθετήσουν τα στερεότυπα της «εθνικής ορθότητας» και να λογοκρίνουν την αυθόρμητη, ιδιαίτερη σκέψη τους.

Χθες, οι μαθητές της τρίτης Λυκείου εκλήθησαν να πουν τη γνώμη τους (ή πιθανότατα τη γνώμη των φροντιστών τους) για τους διανοούμενους και το «πώς θα μπορούσαν να βοηθήσουν τη νεολαία». Είναι βέβαιο ότι αν το ίδιο ερώτημα ετίθετο στα μέλη της επιτροπής που το επέλεξε, θα χρειάζονταν ώρες και ώρες αντιδικίας ώσπου να συμφωνήσουν (αν θα συμφωνούσαν) στο στοιχειώδες, το προκαταρκτικό: τι ακριβώς σημαίνει «διανοούμενος», πόσο αντιστοιχούν στην πραγματικότητα οι λεξικογραφικοί (ή κοινωνιολογικοί) ορισμοί της κρίσιμης λέξης και, κυρίως, αν αυτό το «λόγιο σώμα» είναι αξιοκατάκριτο (διότι «καθεύδει», όπως ισχυρίζονται οι μισοί) ή επαινετέο (διότι αντιστέκεται στο ρεύμα και πρωτοπορεί εμψυχώνοντας το πλατωνικό πρότυπο, όπως διατείνονται οι άλλοι μισοί). Κατά την επικρατούσα σύμβαση, διανοούμενοι είναι οι άνθρωποι των Γραμμάτων, των Τεχνών και των Επιστημών (οπότε έτσι κηρύσσονται «μη διανοούμενοι», τουτέστιν μη σκεπτόμενοι, μη στοχαζόμενοι, οι εννιά στους δέκα…). Και λοιπόν; Είναι πράγματι «διανοούμενοι» όλοι οι «άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών»; Και ποιος είναι αυθεντικά παρεμβατικός, ο καλλιτέχνης που ξημεροβραδιάζεται στην τηλεόραση, γίνεται πασίγνωστος και ασκεί τεράστια επιρροή ή ο στοχαστής που ασκητεύει και δύσκολα βρίσκουμε έστω και μία φωτογραφία του; Χονδρικά, ένας μαθητής που καλείται να απαντήσει για το ρόλο του διανοουμένου, ποιο μοντέλο του είναι πιθανότερο να έχει κατά νουν, τον Λάκη Λαζόπουλο, ας πούμε, και τον Αντώνη Καφετζόπουλο (ανεξαρτήτως του τι λένε) ή τον Παναγιώτη Κονδύλη;

Ερώτημα στο ερώτημα: Αν κάποιος μαθητής διενοείτο να γράψει ότι οι «επίσημοι» διανοούμενοι δεν έχουν πολλά να προσφέρουν στη νεολαία (επειδή αδιαφορούν ή αδυνατούν), αν δηλαδή δεν υιοθετούσε την απάντηση που του υπαγορεύει το ίδιο το θέμα κι έγραφε για τους «διανοούμενους που σκαρφαλώνουν στο ίδιο τους το κεφάλι», πώς θα κρινόταν; Σαν αρνητής και κατεδαφιστής μήπως; Αλλά, τότε, γιατί το μάθημα να μη μετονομαστεί σε «έκθεση κοινοτοπιών»;

Υπάρχει όμως διαφορά στο ποιος, με ποιο τρόπο και γιατί «παραοικονομεί». Αλλο να υποκρύπτει ένας χαμηλά αμειβόμενος το εισόδημα που κερδίζει δουλεύοντας τις ώρες που θα ‘πρεπε να ξεκουράζεται, να μαζεύει τις ελιές του, ν’ ασχολείται με τα παιδιά του ή έστω να παίζει χαρτιά στο καφενείο. Κι άλλο να κλέβει το κράτος εκείνος που ήδη κερδίζει πάρα πολλά καταπατώντας νόμους κι εκμεταλλευόμενος δημόσια πράγματα. Η υψηλή κοινωνία της φοροδιαφυγής είναι αυτή που «χρηματοδοτεί τη διαφθορά».