ΑΠΟΨΕΙΣ

ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ

Οι δημοσκοπήσεις του τελευταίου καιρού δίνουν στην αξιωματική αντιπολίτευση προβάδισμα έναντι του κυβερνώντος σήμερα κόμματος. Αν οι τωρινές προθέσεις των ψηφοφόρων διατηρηθούν ώς τη μέρα των επόμενων βουλευτικών εκλογών, θα έχουμε εναλλαγή κομματικών σχημάτων στην εξουσία. Θα πρόκειται και για πολιτική αλλαγή;

Είναι μάλλον φανερό ότι η πολιτική αλλαγή δεν εξαρτάται από την εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία, αλλά από τα περιθώρια αλλαγών που επιτρέπει η πραγματικότητα της ελλαδικής κοινωνίας. Ο δικομματισμός στη σημερινή Ελλάδα δεν είναι τυχαίος. Εκφράζει και συγκεκριμενοποιεί τις δύο αντίρροπες δυνάμεις που συγκροτούν την ελλαδική κοινωνική πραγματικότητα: Τις δυνάμεις της παρακμής και τις δυνάμεις της αδράνειας.

Μιλάμε για «δυνάμεις», επειδή τόσο η παρακμή όσο και η αδράνεια έχουν τη δική της η καθεμιά κοινωνική δυναμική: Υπάρχει μια δυναμική που επιταχύνει και επιτείνει την παρακμιακή διαδικασία ή πρακτική. Οπως υπάρχει και η «ιδιότροπη» δυναμική της αδράνειας, που καταφάσκει την παρακμή επαγγελλόμενη απλώς την «καλύτερη» διαχείρισή της. Δεν ξέρουν οι δυνάμεις της αδράνειας ούτε να εντοπίσουν την παρακμή, ούτε να ενεργοποιήσουν αντίσταση, ούτε να αντιτάξουν αντιπρόταση. Δείχνουν να αντιπολιτεύονται τις δυνάμεις που διαχειρίζονται την παρακμή, μόνο επειδή θα ήθελαν να καρπώνονται για δικό τους όφελος τα επίχειρα της κοινωνικής αποσύνθεσης. Και επειδή δεν το μπορούν καταγγέλλουν τις διαδικασίες.

Δεν λείπουν από την ελλαδική κοινωνία σήμερα και δυνάμεις ανανεωτικές-δημιουργικές, αλλά είναι σαφώς περιθωριοποιημένες, αυτο-αποκλεισμένες από το πολιτικό μάρκετινγκ, δηλαδή από τον πολιτικό στίβο. Ετσι μονοπωλούν την πολιτική εκπροσώπηση οι δυνάμεις της παρακμής και οι αντίπαλες της αδράνειας, επενδυμένες σε διαφορετικά κομματικά σχήματα, αλλά και αλληλοπεριχωρούμενες κατά περίσταση.

Δεν παράγονται από δεσμούς ή από ιδεολογίες οι δυνάμεις της παρακμής και της αδράνειας. Δεν είναι οι αριστερές ιδέες που επιτείνουν την παρακμή, ούτε οι φιλελεύθερες που δημιουργούν ανικανότητα εντοπισμού της. Η ίδια η κοινωνική μας πραγματικότητα, για συγκεκριμένους λόγους βλασταίνει τόσο τη δυναμική της παρακμής όσο και τη δυναμική της αδράνειας. Το ιδεολογικό ένδυμα προστίθεται ανάλογα με τις συγκυρίες και σχηματοποιείται η κάθε δυναμική σε θεσμούς (κομματικούς, συνδικαλιστικούς, «επικοινωνιακούς»).

Τη δυναμική της παρακμής ενσάρκωναν οι μεγάλες λαϊκές μάζες που, στα χρόνια της δικτατορίας, κατέκλυζαν πλατείες και στάδια για να χειροκροτήσουν τους «εθνοσωτήρες», δηλαδή τις παροχές άφθονου χρήματος από τα κρατικά ταμεία. Οι ίδιες αυτές μάζες (ή μήπως κάποιες άλλες από τον πλανήτη Αρη;), στις ίδιες πλατείες, αποθέωναν αμέσως μετά τον παπανδρεϊσμό, που υποσχόταν «να τα δώσει όλα» στους «μη προνομιούχους». Ταχύτατα οι δυνάμεις της παρακμής ενδύθηκαν τη σοσιαλιστική λεοντή, έστησαν καινούργιο («προοδευτικό») κομματικό κράτος, επιδόθηκαν σε όργιο παροχών, διορισμών, τιμητικών συντάξεων, δήθεν δανείων, προνομιακών εργολαβιών. Πισωδρόμησαν την ελλαδική κοινωνία στη συνθηματολογία και στα πάθη του εμφύλιου διχασμού, σε αντίπαλα καφενεία «μπλε» και «πράσινα» μόνο για να έχουν ρομαντικό ιδεολογικό άλλοθι οι καινούργιοι λυμεώνες του κοινωνικού προϊόντος.

Είκοσι χρόνια τώρα, η δυναμική της παρακμής μοιάζει με ίλιγγο μέθης από τους πακτωλούς των χρημάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Ελλάδα είχε στους πόρους, αλλά δεν απόκτησε ούτε νοσοκομεία, ούτε σχολειά, ούτε λιμάνια, ούτε τρένα, ούτε επαρκές οδικό δίκτυο, ούτε αστικές συγκοινωνίες. Γέμισαν όμως τα «αριστοκρατικά» προάστια της πρωτεύουσας και της συμπρωτεύουσας με μυθώδεις βίλες και οι μαρίνες με αναρίθμητα κότερα. Η οικονομία φενακίζει και φενακίζεται με τεχνητά βελτιωμένους δείκτες, ενώ η παραγωγικότητα της χώρας φθίνει δραματικά, η αποβιομηχάνιση και η ανεργία είναι κοινωνική λοιμική.

Τι μπορεί λοιπόν να αλλάξει, αν στις επόμενες εκλογές το κομματικό σχήμα όπου επενδύθηκαν επί είκοσι χρόνια οι δυνάμεις της παρακμής, παραχωρήσει την εξουσία στο σχήμα των δυνάμεων της αδράνειας; Θα μειωθεί, ασφαλώς, η έπαρση, η αυθάδεια, ο αυταρχισμός των συγκεκριμένων διαχειριστών του παρακμιακού ξεσαλώματος. Αλλά για λίγα, για ελάχιστα χρόνια. Οι δυνάμεις της αδράνειας είναι αυτό που είναι, δεν γίνεται να μεταμορφωθούν μαγικά σε δυνάμεις ανανέωσης και δημιουργίας.

Εξάλλου, τη δυναμική της παρακμής φιλοδοξούν και αυτοί να διαχειρστούν, δεν λένε τίποτε καινούργιο. Εχουν αλλάξει έξι (6) αρχηγούς σε είκοσι χρόνια ψάχνοντας για πειστική φυσιογνωμία «καλύτερου» διαχειριστή της παρακμής, εξάντλησαν πια την ενεργητικότητα της κομματικής τους αδράνειας. Για δύο-τρία χρόνια (όπως και το ’90-’93) θα μιμηθούν τη δοκιμασμένη πρακτική των δυνάμεων της παρακμής και ύστερα θα επανακάμψουν οι γνήσιοι καταλύτες της αχαλίνωτης «προόδου», ανανεωμένοι μέσα από το δοκιμαστήριο των αναγκών της διεθνούς Νέας Τάξης.

Επομένως οι δημοσκοπήσεις, χωρίς να είναι αναξιόπιστες, δεν κομίζουν και ερείσματα ελπίδων για την ελλαδική κοινωνία, ελπίδων ανάκαμψης από την παρακμή. Εστω και με τις δυνάμεις της αδράνειας για λίγο καιρό στην εξουσία η κοινωνική δυναμική της παρακμής θα παραμείνει ακάθεκτη. Δεν παλεύεται με ημίμετρα η παρακμή, πρέπει να συμβούν θελημένες και ευτυχείς ή αθέλητες και άκρως οδυνηρές κοσμογονίες.

Να συμφωνήσουμε για το ποιες μπορεί να είναι οι θελημένες και ευτυχείς ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις, έχει αποδειχθεί αδύνατο. Δεν έχουμε παρά να ελπίσουμε σε αθέλητες και άκρως οδυνηρές γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Πάντως σημείο ανάκαμψης από την παρακμή θα είναι μόνο, αν ο Ελληνισμός ξαναρχίσει να παράγει πολιτισμό. Δική του πρόταση, όχι επιδόσεις σε μεταπρατισμό.

– Το 2003 θα είναι εκ των πραγμάτων κρίσιμο για την Ε.Ε., το μέλλον της και τη θέση της χώρας σε αυτήν. Η ελληνική προεδρία επομένως βρίσκεται μπροστά σε μια μοναδική πρόκληση, η ανταπόκριση στην οποία δεν μπορεί παρά να είναι μονόδρομος.