ΑΠΟΨΕΙΣ

ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ

Σε πρόσφατη τηλεοπτική εκπομπή («Φάκελοι») του δημοσιογράφου κ. Αλέξη Παπαχελά, θέμα ήταν η τουρκική εισβολή στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974.

Ο κ. Παπαχελάς επιχείρησε να φωτίσει τα γεγονότα των τραγικών εκείνων ημερών με μαρτυρίες ανθρώπων που κατείχαν υπεύθυνες θέσεις στο τότε καθεστώς δικτατορίας του ταξίαρχου Ιωαννίδη. Ολοι βεβαίωσαν ότι τόσο η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων την περίοδο εκείνη όσο και η διορισμένη από τη δικτατορία κυβέρνηση είχαν έγκαιρη πληροφόρηση για το εγχείρημα που σχεδίαζαν οι Τούρκοι. Ομως ο δικτάτορας, στον οποίο και μεταβίβαζαν τις πληροφορίες, ήταν απόλυτα πεπεισμένος ότι τουρκική εισβολή δεν θα υπάρξει στη μεγαλόνησο. Ακόμη και όταν τα αποβατικά σκάφη των Τούρκων έπλεαν προς την Κύπρο, ο δικτάτορας βεβαίωνε τους συνεργάτες του ότι πρόκειται για άσκηση και όχι για πολεμική ενέργεια.

Αφέλεια; Στενόμυαλη ευπιστία; Ηλιθιότητα; Ωμή προδοσία; Η σημαντικότερη, κατά τη γνώμη μου, «είδηση» της εκπομπής ήταν η απάντηση που κατόρθωσε να αποσπάσει ο κ. Παπαχελάς, σήμερα πια και έμμεσα (μέσω έμπιστου στον Ιωαννίδη ανθρώπου), από τον φυλακισμένο δικτάτορα: «Ποιον εμπιστευθήκατε τότε, ήταν το ερώτημα, ποιος σας εγγυόταν ότι οι Τούρκοι δεν θα εισβάλουν στην Κύπρο;». Και ο ισοβίτης σήμερα διαμήνυσε στον δημοσιογράφο πως δεν απαντάει, γιατί αν απαντήσει όλοι οι Ελληνες θα γίνουν κομμουνιστές, θα αποστραφούν τον δυτικό κόσμο και τις αξίες του!

Αν ο αναγνώστης μελετήσει προσεκτικά κάθε περίπτωση όπου η νεώτερη κρατική Ελλάδα γνώρισε μια καταστροφική αποτυχία (με συνέπειες ανήκεστες για το μέλλον του Ελληνισμού), θα πιστοποιήσει νομίζω πίσω από τα γεγονότα μια πελώρια πάντοτε ελληνική ηλιθιότητα: Ηλίθια ευπιστία, ηλίθια φοβία, ηλίθια κρίση και επιλογή, ηλίθιος σχεδιασμός; Δεν έχει σημασία το πώς εκφράστηκε η ηλιθιότητα, υπήρχε όμως σε κάθε περίπτωση:

Υπήρχε πίσω από τον πόλεμο του 1897. Πίσω από την αποπομπή του Βενιζέλου το 1915 από την πρωθυπουργία. Πίσω από τις «πρωτοβουλίες» που οδήγησαν στη μικρασιατική καταστροφή. Πίσω από τα καίρια εναύσματα του μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο εμφυλίου. Πίσω από τον εκπατρισμό των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης – Ιμβρου – Τενέδου. Πίσω από τα «Ιουλιανά» του ’65. Πίσω από τα προσχήματα της δικτατορίας του ’67 – ’74. Πίσω από την απώλεια της μισής Κύπρου. Πίσω από την καθιέρωση της μονοτονικής γραφής. Πίσω από τον αφελληνισμό της Βόρειας Ηπείρου. Πίσω από τη νύχτα στα Υμια.

Μήπως είναι απλώς αποτέλεσμα συγκυριών, προϊόν τυχαιότητας αυτή η αλυσιδωτή διαδοχή ηλίθιων λαθών, η κατά συρροήν ηλιθιότητα; Αλλά γιατί τέτοιες συγκυρίες να αποτελούν νεοελληνική αποκλειστικότητα, γιατί ανάλογα φαινόμενα δεν συγκροτούν την ιστορία και άλλων χωρών – δηλαδή ενός επαρκούς στατιστικού δείγματος; Γιατί στη νεοελληνική ιστορία η διαδοχή των καταστροφικών λαθών να είναι ο κανόνας και το ευφυές κατόρθωμα εξαίρεση;

Η λογική των ερωτημάτων οριοθετεί τον μονολεκτικό εντοπισμό των αιτίων – παραπέμπει απευθείας στη λέξη παρακμή: Παρακμή ακριβώς σημαίνει την αδιαφορία μιας κοινωνίας για κριτικές λειτουργίες, αξιοκρατικές επιλογές, ανιδιοτελείς προτεραιότητες στη διαχείριση των κοινών. Σε μια κοινωνία που παρακμάζει, κυριαρχούν φυγόκεντρες διαλυτικές τάσεις εξατομίκευσης, ακοινωνησίας των αναγκών, άμβλυνσης των κριτηρίων και απαιτήσεων ποιότητας. Τα κοινά κρίνονται με το πρίσμα του εγωκεντρικού συμφέροντος, δεν λειτουργούν κριτήρια κοινωνικών αξιολογήσεων, επομένως φίλτρα που να εμποδίζουν την πρόσβαση στα κέντρα λήψης των αποφάσεων του ενδεχομένως ανίκανου, ανώριμου ή φαύλου.

Εξ άλλου τα ηλίθια λάθη δεν γίνονται από ανθρώπους οπωσδήποτε μικρονοϊκούς, υπάρχουν και ευφυείς άνθρωποι που συμβαίνει να είναι συμπλεγματικοί, άφρονες, φανατικοί ανώριμοι ή ανίκανοι να διαχειριστούν τα κοινά. Σε μια παρακμιακή κοινωνία αυτή η διάκριση ευφυΐας και ακαταλληλότητας για τα κοινά δεν συνειδητοποιείται. Γι’ αυτό και μοιάζει να λειτουργούν κάποιες αδήριτες νομοτέλειες που «φέρνουν έτσι τα πράγματα», ώστε πάντοτε στις κρίσιμες στιγμές τις κρίσιμες αποφάσεις να τις παίρνουν ακατάλληλοι άνθρωποι. Δεν πρόκειται για κάποια μεταφυσική ειμαρμένη, κακή μοίρα ή «απόλυτο προορισμό». Πρόκειται για κοινωνική παρακμή και τα όσα η λέξη επισημαίνει.

Στη νεώτερη Ελλάδα πολλοί πιστοποιούν την παρακμή και πολλοί μοιρολατρικά την καταγγέλλουν: «Δεν παίρνει διόρθωση το ρωμαίκο – δεν αλλάζει η ψωροκώσταινα». Ούτε και διανοούνται πως η αλλαγή θα μπορούσε ίσως να ξεκινάει από τη δική τους ψήφο, από την αφύπνιση αμερόληπτης κριτικής σκέψης και πολιτικής ανιδιοτέλειας σε αυτούς τους ίδιους τους απελπισμένους. Αν έστω και το ένα τρίτο των ψηφοφόρων αποδέσμευε την ψήφο του από ψυχολογικές, πριν από όλα εγκυστώσεις, το πολιτικό σκηνικό θα άλλαζε άρδην σε ελάχιστο χρόνο.

Δεύτερο γνώρισμα προσωπικής αφύπνισης σε ενεργό αντίσταση στην παρακμή θα ήταν: να ψηφίζει ο πολίτης το κόμμα που τεκμηριωμένα επαγγέλλεται καλύτερη παιδεία, όχι καλύτερη οικονομία. Μόνο μια ριζοσπαστική εκ βάθρων εκπαιδευτική μεταρρύθμιση μπορεί να ανακόψει την ακάθεκτη παρακμιακή συρρίκνωση του Ελληνισμού (συρρίκνωση εδαφική, γλωσσική, πληθυσμική). Μόνο ο πολιτικός στόχος ανόδου της κατά κεφαλήν καλλιέργειας μπορεί να συγκροτήσει και πάλι κοινωνικές λειτουργίες κριτικών αποτιμήσεων, αξιοκρατικών επιλογών, ανιδιοτελών προτεραιοτήτων στην ανάδειξη των ηγετικών στελεχών. Και μόνο τότε μπορεί να ελπίσει κανείς σε θραύση της αλυσιδωτής αλληλουχίας ηλίθιων λαθών, σε ανάσχεση της κατά συρροήν ηλιθιότητας που συγκροτεί την πορεία του ελλαδικού κράτους.

Κατά τη γνώμη μου, η ανθρώπινη «μαγιά» που θα μπορούσε τουλάχιστον να ξεκινήσει την εκ βάθρων εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, υπάρχει ακόμη. Πολιτική νοημοσύνη δεν φαίνεται να υπάρχει, ούτε λαϊκή βούληση.

Η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας λύσης θα κριθεί στην περίπτωση που υπάρξει κρίση σε περιοχή που αγγίζει τα ζωτικά συμφέροντα τόσο της Ελλάδας όσο και της Τουρκίας, καθώς η Ουάσιγκτον θα βρεθεί μπροστά σε ένα σοβαρό δίλημμα: να παρενοχλήσει μια ενδεχόμενη ευρωπαϊκή επέμβαση, ικανοποιώντας έτσι την Τουρκία, ή να αφήσει την Ε.Ε. να χαράξει ανεμπόδιστα την πολιτική της προκαλώντας την αντίδραση της στρατηγικής της συμμάχου.