ΑΠΟΨΕΙΣ

Εξετάσεις ή διαγωνισμός επιλογής

Ολα τα κόμματα θέτουν στο προεκλογικό τραπέζι κατά προτεραιότητα τα προβλήματα της «παιδείας» και φυσικά εννοούν της δημόσιας εκπαίδευσης. Τα δύο μεγάλα με τη βεβαιότητα ότι ένα από τα δύο θα ασκήσει κυβερνητική εξουσία και άρα με την ευθύνη ότι θα κληθεί να λάβει συγκεκριμένα μέτρα. Δεν είναι λιγότερο χρήσιμες οι προτάσεις των «μικρών», ιδιαίτερα της Αριστεράς, η οποία από παράδοση έφερνε στη δημόσια εκπαίδευση την κοινωνικότητα και τη νεωτερικότητα.

Κατά την άποψη όλων, η δημόσια εκπαίδευση θέλει αναμόρφωση από το νηπιαγωγείο ώς το πανεπιστήμιο. Ποιο, όμως, είναι το κεντρικό και κρίσιμο σημείο, όπου μια αποφασιστική μεταβολή θα μπορούσε να δράσει ως καταλύτης, ώστε τα διάφορα προγράμματα να μην είναι απλώς βελτιωτικά ή να μην εξουδετερωθούν από αδράνειες ή παρενέργειες; H μεταρρύθμιση του Γεράσιμου Αρσένη τελικά απέτυχε, γιατί έθεσε πολλούς παράλληλους ή παράταιρους στόχους. H μεταρρύθμιση του Ελευθέριου Βενιζέλου, που επεξεργάσθηκε ο Δ. Γληνός, αποτέλεσε μεγάλο εκπαιδευτικό και πολιτισμικό γεγονός, αν και ουσιαστικά είχε ένα μόνο και μετριόφρονα στόχο: Τη διδασκαλία της δημοτικής γλώσσας στο δημοτικό σχολείο!

Εδώ και σαράντα χρόνια όλες οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες και παρεμβάσεις στην Εκπαίδευση έχουν ένα και μοναδικό επίκεντρο: τον τρόπο εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτές είναι που συζητούνται ευρύτερα και αυτές, πολύ περισσότερο, γίνονται αισθητές από την κοινωνία. Κάθε χρόνο οι «πανελλήνιες εξετάσεις», τα θέματά τους, τα αποτελέσματα, οι «δέσμες» και οι «βάσεις», τα ποσοστά «επιτυχίας» και «αποτυχίας» καταλαμβάνουν επί μέρες τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, κατά διεθνή πρωτοτυπία. Πολλές κυβερνήσεις, πρωθυπουργοί και υπουργοί Παιδείας άλλαξαν, πολλές υπήρξαν οι πρωτοβουλίες και οι παρεμβάσεις, το πρόβλημα όμως παραμένει και δεν έπαψε να συγκινεί την κοινή γνώμη και να απασχολεί τους ειδικούς.

Η εμμονή αυτή επί τόσα χρόνια όλων των κυβερνήσεων, του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος και κυρίως της κοινής γνώμης σε ένα μόνο σημείο σημαίνει ότι όλα τα προβλήματα της Εκπαίδευσης, από το νηπιαγωγείο έως το πανεπιστήμιο, συσσωρεύονται ή «σουρώνουν» και εκδηλώνονται σε αυτήν τη στενή δίοδο μετάβασης από τη δευτεροβάθμια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κάθε χρόνο σε αυτό το κεντρικό σημείο εκδηλώνεται η εκπαιδευτική κρίση. H κρίση ήταν η ίδια και όταν είχαμε δύο πανεπιστήμια και τώρα που έχουμε… δώδεκα. Από αυτό ακριβώς το σημείο αναπήδησε και η ιδέα «των μη κρατικών πανεπιστημίων», όπου κανένας δεν ξέρει τι ακριβώς έχουμε στο μυαλό μας (ποιο ξένο πρότυπο έστω), αλλά το βέβαιον είναι ότι καραδοκούν όλα τα «εργαστήρια ελευθέρων σπουδών» και άντε μετά να τα συμμαζέψεις ή να διακρίνεις ποια είναι καλά και ποια όχι.

Από παλαιότερα διατυπώθηκε η πρόταση να καταργηθούν οι εξετάσεις. Πρώτον, γιατί είναι λογικό: H μετάβαση στην ανώτερη βαθμίδα είναι λογικό να βασίζεται και να αρκείται στους τίτλους σπουδών της προηγούμενης. Είναι και λογικό και δημοκρατικό, γιατί διευρύνει τις ευκαιρίες. Δεύτερον, γιατί οι «εξετάσεις» είναι στην ουσία διαγωνισμοί με κλειστό νούμερο. Γίνονται δεκτοί όχι εκείνοι που, κατόπιν εξετάσεων, διαπιστώνεται ότι είναι σε θέση να παρακολουθήσουν μαθήματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά εκείνοι που κατά ένα δυσδιάκριτο κλάσμα προηγούνται του άλλου! Είναι δηλαδή σύστημα επιλογής. Και τρίτον, γιατί με το σύστημα αυτό υπάρχει πάντοτε το ποσοστό των «αποτυχημένων» που δίνει και το μέτρο της υπερβάλλουσας ζήτησης, που δεν ξέρουμε πόσο πραγματική είναι.

Το μέτρο θα φέρει βέβαια μεγάλη αναστάτωση στα πανεπιστήμια, θα προκαλέσει αληθινή κρίση όχι τόσο από τη μαζική είσοδο σπουδαστών (δεν θα είναι πολύ μεγαλύτερη από τη σημερινή), αλλά από την κατανομή τους στις σχολές και τα τμήματα, όπου θα παρατηρηθεί μεγάλη ανισομέρεια. Είναι όμως το μόνο μέτρο που μπορεί να δράσει ως καταλύτης για την αναμόρφωση και αναδιοργάνωση τόσο της δευτεροβάθμιας, όσο και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε η κάθε βαθμίδα να έχει αυτοτελείς εκπαιδευτικούς σκοπούς και οι τίτλοι σπουδών να αποκτήσουν κάποιο βάρος. Σήμερα το απολυτήριο Λυκείου δίνει στον κάτοχό του το δικαίωμα να πάρει μέρος στον «διαγωνισμό». Αλλη αξία δεν έχει.

Θα μπορούσε να είναι το πρώτο μέτρο του νέου πρωθυπουργού για την Εκπαίδευση. Δεν έχει παρά να αφαιρέσει από τις εξετάσεις τον χαρακτήρα του διαγωνισμού επιλογής…