ΑΠΟΨΕΙΣ

Πολιτισμός II

Σε κάθε χώρα ο πολιτισμός έρχεται από το παρελθόν με όλα και ποικίλα ίχνη που άφησε στη διαδρομή του, ακόμα και εκείνα που σήμερα αξιολογούνται ως ασήμαντα, αλλά δεν ξέρουμε πώς θα τα αξιολογήσουν οι επόμενες γενιές. Γι’ αυτό, τίποτα δεν είναι ασήμαντο και τίποτα δεν καταστρέφεται. Στη χώρα μας αυτός ο πολιτισμός έρχεται από το πολύ μακρινό και τόσο πλούσιο παρελθόν.

Η πολιτική για τον πολιτισμό αρχίζει από τη συντήρηση, την οργάνωση, τη μελέτη και την ανάδειξη αυτών των καταλοίπων του πολιτισμού που είναι διάσπαρτα σε όλη την ιστορική διαδρομή, από την προϊστορική περίοδο έως τις μέρες μας και σε όλη την επικράτεια. Οταν ακούμε ανάδειξη εννοούμε συνήθως προσέλκυση τουριστών. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Τα πολιτισμικά κατάλοιπα είναι κέντρο της δικής μας παιδείας.

Δύο μεγάλα κενά προκαλούν τα τελευταία χρόνια πολλές και ζωηρές συζητήσεις: ο αρχαιολογικός νόμος και η στελέχωση των αρμοδίων υπηρεσιών. O αρχαιολογικός νόμος του Ελευθερίου Βενιζέλου, που ίσχυσε μέχρι πρόσφατα, ορθώς θεωρήθηκε παρωχημένος. Αντικαταστάθηκε από τον αρχαιολογικό νόμο του νεώτερου Ευ. Βενιζέλου, που προκάλεσε πολλές συζητήσεις και αντιρρήσεις. Δεν θα μπούμε στην ουσία αυτών των αντιρρήσεων. Είναι αναγκαίο ο σχετικός φάκελος να ξανανοίξει και να μελετηθεί από την αρχή. Υπάρχουν οι κατάλληλοι άνθρωποι με γνώση και εμπειρία (αρχαιολόγοι, ιστορικοί, νομικοί κ.ά.) για να μελετήσουν τον σχετικό φάκελο και να γνωμοδοτήσουν. H απόφαση θα είναι της νέας κυβέρνησης.

Ως προς τη στελέχωση: οργάνωση, συντήρηση, μελέτη και ανάδειξη των πολιτισμικών καταλοίπων δεν γίνεται χωρίς το κατάλληλο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό. Υπάρχουν μεγάλα κενά στην αρχαιολογική υπηρεσία, τεράστιος όγκος ευρημάτων που χρόνια περιμένουν τον μελετητή και συντηρητή, αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικά τοπία που καταπατούνται, ιστορικά κτίρια που καταρρέουν, ανασκαφικές εργασίες μένουν στη μέση, μουσεία υπολειτουργούν από έλλειψη προσωπικού και ταυτόχρονα χιλιάδες αρχαιολόγοι, μουσειολόγοι και συντηρητές είναι άνεργοι ή απασχολούνται αλλού. Επειτα είναι η μεγάλη ανάγκη για την οργάνωση σύγχρονων μουσείων.

Ολα αυτά είναι έργα μεγάλου κόστους και είναι αμφίβολο αν επαρκεί το μερίδιο του πολιτισμού στους προϋπολογισμούς μιας τετραετίας. Κάποτε όμως πρέπει να γίνει η αρχή με την προοπτική ενός συνολικού σχεδίου. Μέχρι τώρα οι πρωτοποριακές αρχαιολογικές έρευνες, οφείλονταν περισσότερο σε πρωτοβουλίες και στο πείσμα μεμονωμένων αρχαιολόγων, π.χ. του Ανδρόνικου στη Βεργίνα, του Ντούμα στο Ακρωτήρι Θήρας, του Παντερμαλή στο Δίον, του Σακελλαράκη και άλλων, που εξαντλούσαν τον χρόνο και τη δραστηρότητά τους στην προσπάθεια να εξασφαλίσουν τα απαιτούμενα κονδύλια. Ελειπε το συνολικό σχέδιο, η ιεράρχηση και ο προγραμματισμός εργασιών και πόρων.

Ο πολιτισμός έρχεται από το παρελθόν, αλλά δεν είναι μόνο παρελθόν. Και όταν ακόμα έχει τη σφραγίδα ένδοξου παρελθόντος, αν δεν εισχωρήσει ως ουσιαστικό στοιχείο παιδείας στη σύγχρονη ζωή απ’ όλους τους πόρους της, καταντάει ψυχρό μουσειακό είδος, κατάλληλο για να ικανοποιεί την περιέργεια ή την εγκυκλοπαιδική φιλομάθεια των τουριστών.

Σε κάθε χώρα υπάρχουν τα θεσμικά κέντρα σύγχρονου πολιτισμού μέσα από τα οποία, συνήθως, οι κυβερνήσεις διοχετεύουν την πολιτική τους για τον πολιτισμό. Είναι και σε μας τα εθνικά θέατρα, η άστεγη Εθνική Λυρική Σκηνή, τα ωδεία, οι κρατικές ορχήστρες, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (υπάγονται στο υπουργείο Παιδείας), το Κέντρο Κινηματογράφου, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, τα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και άλλα. Σε κάθε χώρα (και σε μας) τα κέντρα αυτά έχουν πάντοτε την τάση να εξελιχθούν σε κομφορμιστικές «ακαδημίες» ή να περιπέσουν σε γραφειοκρατική νωθρότητα. Οι δαπάνες τους είναι πολύ μεγαλύτερες από τα έσοδά τους και εξαρτώνται από το κράτος, το οποίο καλύπτει με επιχορηγήσεις, τακτικές και έκτακτες, τα ελλείμματα. Ισως γι’ αυτό σπάνια αναλαμβάνουν τον κίνδυνο της πρωτοπορίας που σε μεγάλο βαθμό παραμένει ιδιωτική υπόθεση.

Παρά ταύτα, το καθένα στον τομέα του, δημιουργεί ισχυρή παράδοση και λειτουργεί ως κέντρο παιδείας. Θα χρειασθεί, όμως, να συνεχίσουμε και αύριο. O νέος πρωθυπουργός, ο Κώστας Καραμανλής, κράτησε ο ίδιος την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού για να δείξει ασφαλώς πόση σημασία αποδίδει…