ΑΠΟΨΕΙΣ

H χαμένη αρμονία

«Φωσφόρος δαίμων» ο Απόλλωνας, θεός φωτοφόρος, όπως δοξάζεται στον Ορφικό Υμνο που αφιερώθηκε στη χάρη του, άκουσε την προσευχή της πρωθιέρειας και, μολονότι έκπτωτος πια από τα ουράνια, έστειλε τις ακτίνες του στην Ολυμπία κι άναψε η φλόγα. Και, στη λαμπρή σκέπη ενός θεού «μουσηγέτη» και «χοροποιού», ακούστηκαν οι μουσικές, κινήθηκε ο χορός και ξεκίνησε το ταξίδι μιας φλόγας που, όσες προσδοκίες κι αν τη συνοδεύουν, θα της σταθεί πολύ δύσκολο να σκορπίσει τα τόσα νέφη που έχουν συναχτεί πάνω από τον κόσμο όλο, και την Ελλάδα, και να επιβάλει το τίμιο πνεύμα της εκεχειρίας και της συναδέλφωσης. Υπάρχει ωστόσο μια όλως ενδιαφέρουσα απολλώνια λεπτομέρεια, που μπορεί τώρα πια να μην καταλαμβάνει πάνω από μια μικρή, μικρότατη υποσημείωση στα εντελώς εξειδικευμένα εγχειρίδια των ιστορικών, θα μπορούσε όμως να καλύπτει και κεφάλαια ολόκληρα, ακόμη και να είχε θέσει στην ανθρώπινη ιστορία μια εντελώς διαφορετική σφραγίδα από αυτήν που μας είναι οικεία σήμερα, σαν φυσική και αυτονόητη.

Το 312 μ.Χ. λοιπόν, όπως μαθαίνουμε από μικροί και στο σχολείο, ο Κωνσταντίνος, που αργότερα αποκλήθηκε μέγας και προκυνήθηκε σαν ισαπόστολος, είδε, την παραμονή της κρίσιμης μάχης εναντίον του Μαξεντίου, το όραμα του φωτεινού σταυρού με το «Εν τούτω νίκα» αναγραμμένο πάνω του, ενώ τη νύχτα οραματίστηκε τον Χριστό να τον οδηγεί. Και κάπως έτσι άρχισε η θρησκευτική μεταστροφή του, παρότι δεν εγκατέλειψε ποτέ τον ειδωλολατρικό τίτλο του ύπατου αρχιερέα. Δύο χρόνια νωρίτερα πάντως, το 310, κι ενώ βρισκόταν μέσα στο ναό του Απόλλωνα στη Γράνδη της Γαλλίας, είχε δει ένα άλλο όραμα, ειδωλολατρικό αυτή τη φορά? τη νίκη σ’ εκείνη την πρώτη ενόρασή του και τη μέλλουσα ένδοξη ηγεμονία τού την υποσχόταν ο Απόλλωνας, κι όχι ο Χριστός. Των θεών τα θεϊκά και των ανθρώπων τ’ ανθρώπινα, αλλά ακόμα και αυτό το ιστοριογραφικά υποβαθμισμένο πια επεισόδιο φανερώνει ότι η συνάρθρωση πολιτικής και θρησκείας δεν είναι επινόηση των «ποιμένων» της εποχής μας.

Στον ηττημένο ηλιακό Απόλλωνα στρεφόμαστε πάντως, όπως ορίζει το ολυμπιακό τελετουργικό, σε έναν θεό που υμνήθηκε ως «αρμονίη κεράσας την παγκόσμιον ανδράσιν μοίραν» – ρύθμισε δηλαδή εν αρμονία την παγκόσμια μοίρα των ανθρώπων. Κι όχι επειδή πάμε ανάποδα στο χρόνο ούτε από παγανιστικά αισθήματα, τα οποία άλλωστε δεν λείπουν από καμία εκδήλωση θρησκευτικού αισθήματος, όπου κι αν απευθύνεται. Αλλά επειδή, αναζητώντας τη χαμένη από καιρό αρμονία, φαίνεται πως έχουμε ανάγκη τέτοιες «σαγηνευτικές ψευδαισθήσεις», όπως χαρακτήρισε την τελετή και τα παρακολουθήματά της ένας από τους προχθεσινούς ομιλητές της Ολυμπίας. Κι ας το ξέρουμε πια πως οι ψευδαισθήσεις αυτές κρατούν όσο και μια φλόγα που τη σβήνει το ελάχιστο αεράκι.