ΑΠΟΨΕΙΣ

Γραμματα Αναγνωστων

Περί Πλάτωνος

Κύριε διευθυντά

Στο άρθρο με κύριο θέμα την εξουσία και υπό τον εντυπωσιακό τίτλο «Οταν κυβερνούν οι αντι-εξουσιαστές φιλόσοφοι» («Καθημερινή», 27 Φεβρουαρίου) υπάρχει και αναφορά στην πολιτική φιλοσοφία του Πλάτωνος. Εμφανίζεται ο ύπατος φιλόσοφος να διδάσκει ότι πρέπει να κυβερνούν οι «φιλόσοφοι βασιλιάδες» και τονίζεται γι’ αυτούς, ότι «εν δυνάμει είναι επικίνδυνοι κυβερνήτες»· εξάλλου προβάλλεται και η γνώμη του Καρλ Πόπερ, ότι ο Πλάτων έθεσε «το λάθος πρόβλημα, ποιος πρέπει να κυβερνά», ενώ το πραγματικό ερώτημα είναι «πώς να ελαχιστοποιήσουμε την κακή διακυβέρνηση».

Με το δικαίωμα των πρεσβείων της ηλικίας, αλλά και ως μελετητής από τα εφηβικά μου χρόνια έργων του Πλάτωνος στο πρωτότυπο, επισημαίνω τα εξής: Εάν ο αρθρογράφος είχε αναγνώσει το βιβλίο μου «Πολιτική Φιλοσοφία του Πλάτωνος» (1957) ή το βιβλίο μου «Φιλοσοφία του Πλάτωνος» (1997) ή και το κεφάλαιο «Πλάτων και Πόπερ» στο βιβλίο μου «Φιλοσοφία» (2007), θα είχε αποφύγει και την επίκληση του Πόπερ ως οιονεί αυθεντίας και τις όποιες αστοχίες της αναφοράς στον Πλάτωνα.

Δεν υπάρχουν «φιλόσοφοι-βασιλιάδες» στην κατά Πλάτωνα υποδειγματική πολιτεία. Οι κυβερνήτες σ’ αυτήν, άνδρες είτε γυναίκες, ονομάζονται «φύλακες νόμων τε και πόλεως» και είναι δύο βαθμίδων: «τέλεοι φύλακες» ηλικίας 50 έως 70 ετών, «επίκουροι φύλακες», ηλικίας 35 έως 50 ετών. Δεν ελάθεψε ο Πλάτων, όταν καθόρισε με άκραν αυστηρότητα, ποιοι θα έπρεπε να κυβερνούν για να λειτουργεί άριστα η πολιτική εξουσία.

Και ιδού τι θεσπίζει γι’ αυτούς: Εχουν ανατραφεί έως την ηλιία των 18 ετών, σε περιβάλλον με ηθικά εύκρατη ατμόσφαιρα πολιτισμού. Σε ηλικία 19 έως 20 ετών ασκούνται και δοκιμάζονται για ψυχικο-σωματική αντοχή και ηθική πειθαρχία. Υστερα, σε ηλικία 20 έως 30 ετών σπουδάζουν αριθμητική, γεωμετρία, θεωρία της αρμονίας, αστρονομία. Και όσοι διακριθούν και στις δεκάχρονες αυτές σπουδές, αλλά και δεν έχουν τυχόν εριστικό χαρακτήρα, σπουδάζουν επί μία πενταετία διαλετική, δηλαδή φιλοσοφία. Και ύστερα μόνο από αυτά όλα, όσοι έχουν προκριθεί, σε ηλικία ετών 35, υπερκαλλιεργημένοι πνευματικά με τη σπουδή των επιστημών και της διαλεκτικής, γίνονται ήδη «επίκουροι φύλακες», για να θητεύσουν επί δεκαπέντε χρόνια ως βοηθοί των αρχόντων, ώστε να αποκτήσουν και πρακτική εμπειρία στην κυβερνητική δράση, αλλά και να δοκιμασθούν ως προς τις κυβερνητικές ικανότητες. Ορισμένοι από αυτούς σε ηλικία ήδη 50 ετών θα επιλεχθούν για να εισέλθουν στην ομάδα των «τελέων φυλάκων». Αλλά και οι «τέλεοι φύλακες», οι ώριμοι αυτοί σε ηλικία 50 έως 70 ετών και πολλαπλά εκπαιδευμένοι και δοκιμασμένοι για την άσκηση της πολιτικής εξουσίας, επιτελούν το ύπατο αυτό λειτούργημα όχι αδιάκοπα, επί χρόνια είκοσι, αλλά εκ περιτροπής και όχι ατομικά ποτέ, αλλά συλλογικά μόνο· ώστε να αποφεύγεται η αυθαιρεσία τυχόν της μονοκρατορίας και η φθορά τυχόν από την αδιάκοπη άσκηση της εξουσίας.

Και αυτά, έστω κι αν υπάρχει κατοχύρωση θεσμική αντίκρυ στον κίνδυνο της διαφθοράς ή της παρεκτροπής, καθώς δεν επιτρέπεται οι ταγμένοι αυτοί ως «φύλακες νόμων τε και πόλεως» να έχουν ούτε ιδιοκτησία ούτε οικογένεια. Επιπλέον οι έξοχοι αυτοί άρχοντες δεν είναι υπεράνω ελέγχου, αλλά και υπέχουν έκπτωση από το αξίωμά των σε πρώτη παρεκτροπή τυχόν.

Δεν είναι, λοιπόν, «βασιλιάδες» όσοι κυβερνούν στην ιδεατή πολιτεία και ούτε είναι φιλόσοφοι τύπου σημερινού καθηγητού φιλοσοφίας, αλλά είναι γνήσιοι φιλόσοφοι, άρα και σε ηθική εγρήγορση, αλλά και ειδικά επιπλέον εκπαιδευμένοι για την εύστοχη και άψογη άσκηση της πολιτικής εξουσίας, εκ περιτροπής άλλωστε και συλλογικά πάντοτε. Εξάλλου, ο Πλάτων έχει επίγνωση της μεγάλης δυσχέρειας να πραγματωθεί το σχέδιο της αρίστης πολιτείας του, αλλά επιμένει στην προβολή του ως ειδικού προτύπου, υποκινητικού και προς ορθή πολιτική δράση, έστω κατά προσέγγισή του. Αυτά, πολύ συνοπτικά, για την πολιτειολογία του Πλάτωνος, την εκφρασμένη στο κορυφαίο έργο του «Πολιτεία». Σε μεταγενέστερο έργο με τίτλο «Πολιτικός», όπου εξαίρεται η νομοκρατία, έχει την ευκαιρία ο Πλάτων να δηλώσει, ότι προτιμότερη από τις γνώριμες στην ιστορική πραγματικότητα πολιτείες είναι η δημοκρατία.

Στο έργο «Νόμοι», συγγραμμένο με τη νηφαλιότητα και τη συσσωρευμένη εμπειρία της γεροντικής ηλικίας, απογοητευμένος ο Πλάτων από την αδυναμία των συγχρόνων του να πραγματώσουν την «άριστην πολιτείαν» (κάτι, «μείζον ή κατά την νυν γένεσιν και τροφήν και παιδείαν») παρουσιάζει σχέδιο πολιτείας δεύτερο σε αξία, την «δευτέρως τιμίαν πολιτείαν», όπως την αποκαλεί, κατά προσαρμογή κάπως στις υπάρχουσες τότε δυνατότητες να πραγματωθεί· και ως υπέρτατες αξίες της επισημαίνει τρεις: «ελευθέραν τε είναι δει και έμφρονα και εαυτή φίλην», δηλαδή ελευθερία, φρόνηση και ηθική σύμπνοια των πολιτών, αλλά και προσθέτει, ότι ηθική σύμπνοια των πολιτών δεν εμπεδώνεται δίχως ισότητα μεταξύ των· διακρίνει όμως δύο ισότητες, μία ομόλογη προς την αξία του καθενός των πολιτών, και άλλη αδιαφόριστη για όλους, με αγνόηση της προσωπικής αξίας του καθενός· και διακαθορίζει σε ποιες σχέσεις των πολιτών και για ποια λειτουργήματα είναι τηρητέα η μία και σε ποιες και για ποια η άλλη. Το τριαδικό έμβλημα, λοιπόν, της Γαλλικής Δημοκρατίας «ελευθερία, ισότης, αδελφότης», ιστορικά βαρυσήμαντο, προεξαγγέλλεται ήδη με το σύστημα των κορυφαίων αξιών της «δευτέρως τιμίας» πολιτείας του Πλάτωνος. Ο Αριστοτέλης, μαθητής επί χρόνια είκοσι του Πλάτωνος, ανέπτυξε την πολιτειολογία με τρόπο απαράμιλλο και αυτός. Οι διάσημοι στους Νεώτερους Χρόνους πολιτειολόγοι είναι μαθητές μακρινοί του Αριστοτέλους και του Πλάτωνος.

Κ. Ι. Δεσποτοπουλος

Ακτοπλοϊκές γραμμές

Κύριε διευθυντά

Θα ήθελα με την επιστολή μου αυτή, να υποβάλω το ερώτημα στα αξιότιμα μέλη της Επιτροπής των ακτοπλοϊκών γραμμών, αν έχουν υπόψη τους τα πολλά και σοβαρά προβλήματα, που δημιουργήθηκαν στο νησί της Σαμοθράκης, μετά τη διακοπή της ακτοπλοϊκής σύνδεσης του νησιού μας με τη νότια Ελλάδα, ήτοι με το λιμάνι του Λαυρίου. Διακοπή, που έγινε με την εισήγηση τής εν λόγω Επιτροπής.

Εισήγηση πρόχειρη, επιπόλαιη, ανεύθυνη και καταστρεπτική για το νησί μας. H Σαμοθράκη, το απομακρυσμένο αυτό νησί, βρίσκεται εδώ και δύο χρόνια για πρώτη φορά από την απελευθέρωσή της, αποκλεισμένη από το λεκανοπέδιο της Αττικής, τα νησιά του B. Αιγαίου (Λήμνο, Μυτιλήνη κ.λπ.) και το λιμάνι της Καβάλας. H οικονομική κατάσταση των κατοίκων, που προσπαθούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες από τον τουρισμό, έγινε οδυνηρή εξαιτίας του αποκλεισμού αυτού, δεδομένου ότι το ήμισυ και πλέον των τουριστών, που επισκέπτονται το νησί μας κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, προέρχονται από το λεκανοπέδιο της Αττικής.

Πώς είναι δυνατό να διακινδυνεύσει κανείς και μάλιστα όταν πρόκειται για οικογενειάρχη, που επιθυμεί να επισκεφθεί τη Σαμοθράκη, να υποστεί την οδική οδύσσεια των χιλίων περίπου χιλιομέτρων Αθήνα – Αλεξανδρούπολη και στη συνέχεια το θαλάσσιο ταξίδι Αλεξανδρούπολη – Σαμοθράκη δύο και πλέον ωρών; Είναι γνωστό ότι από το λιμάνι το Λαυρίου εκτελούνται τρία δρομολόγια την εβδομάδα, προς Αγ. Ευστράτιο – Λήμνο – Καβάλα. Ανέκαθεν το ένα εξ αυτών κατέληγε στο λιμάνι της Καβάλας μέσω Σαμοθράκης. Ετσι άνοιγε η επικοινωνία του νησιού με το λεκανοπέδιο της Αττικής, τα νησιά Λήμνο – Μυτιλήνη και με την Καβάλα. Αυτή την παράκαμψη βρήκε η αξιότιμη Επιτροπή των ακτοπλοϊκών γραμμών, να ακυρώσει. Οι κάτοικοι είναι αγανακτισμένοι και έχουν χάσει την υπομονή τους. Θεωρούμε απαραίτητη την παρέμβαση του υπουργού κ. Διαμαντίδη Ιωάννη για την άρση αυτού του άδικου αποκλεισμού και την άμεση αποκατάσταση της σύνδεσης Λαυρίου – Λήμνου – Σαμοθράκης – Καβάλας και αντίστροφα ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των φτωχών κατοίκων του νησιού.

Μιχαηλ Σαμαρας / Σαμοθράκη

Οι κάμπιες αφανίζουν τα πεύκα

Κύριε διευθυντά

Στο Ψυχικό, τα πεύκα καταστρέφονται από τις κάμπιες, αφού δεν έγινε προσπάθεια να καταπολεμηθούν, όπως τα προηγούμενα χρόνια. Σε μερικά πάρκα έχει ήδη ξεραθεί μεγάλος αριθμός πεύκων, όπως στο πάρκο της οδού Νυμφών. Αναζήτησα τον αρμόδιο αντιδήμαρχο και μου είπε ότι το θέμα προέκυψε από τη γένεση του νέου δήμου. Ο δήμος Ψυχικού συνενώθηκε με τους δήμους νέου Ψυχικού και Φιλοθέης και έγινε ο δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού.

Ο νέος δήμος δεν έχει προϋπολογισμό και δαπανά σύμφωνα με τα λεγόμενα δωδεκατημόρια οπότε, για το επίμαχο διάστημα που οι κάμπιες κατατρώγουν τα πεύκα, ο δήμος είχε κονδύλι για την καταπολέμησή τους μόνο 1500 ευρώ και για τους τρεις πρώην δήμους και τα διέθεσε για τα πεύκα στα σχολεία. Δηλαδή, η δαπάνη για κάθε κατηγορία (κωδικό) έχει κατανεμηθεί στους 12 μήνες. Δεδομένου ότι οι τρεις δήμοι, ιδιαίτερα οι δύο, έχουν πολλά πεύκα, το ποσό είναι εντελώς ανεπαρκές, αλλά δεν μπορούν να εκταμιεύσουν μεγαλύτερο ποσό. Χαρακτηριστικά μου είπε ότι πέρυσι για τον ίδιο σκοπό και μόνο για τον δήμο Ψυχικού δαπανήθηκαν δέκα πέντε χιλιάδες ευρώ και τα πεύκα σώθηκαν. Θα πρέπει να περιμένουν τους επόμενους μήνες να εκταμιεύσουν δωδεκατημόρια, αλλά οι κάμπιες έχουν ένα κακό, δεν περιμένουν! Η έλλειψη προβλέψεων δεν έχει όρια. Ο αντιδήμαρχος μου είπε ότι και για το πετρέλαιο θέρμανσης ισχύει η ίδια τακτική με τα δωδεκατημόρια, δηλαδή το ίδιο ποσό μπορεί να εκταμιευθεί για τον Ιανουάριο και τον Αύγουστο. Θα παρακαλούσα, όποιος είναι αρμόδιος και υπεύθυνος: δήμος, δασαρχείο, περιφέρεια, υπουργείο να δώσει λύση για τις κάμπιες σήμερα, όχι αύριο, για να περισωθεί ό,τι είναι δυνατό.

Παυλος Κ. Βλαχος – Επ. Καθηγητής Παιδιατρικής / Ψυχικό

Πολέμος και ειρήνη στην Ελλάδα

Κύριε διευθυντά

Πώς αντιλαμβάνεται ο πρωθυπουργός μας θέματα τόσο σοβαρά όσο ο πόλεμος και η ειρήνη:

1. Παρακαλάς να πας κι εσύ σε μια διεθνή διάσκεψη που αρχικά δεν σε κάλεσαν 2. Δημοσιοποιείς με ακρίβεια αεροσκάφους τη συμμετοχή της χώρας 3. Μπαίνεις στη φωτογραφία και πίνεις καφέ στα Ηλύσια Πεδία (trŽs chic) 4. Τα παίρνεις όλα πίσω με το επιχείρημα της «ισορροπίας» (εξόχως πειστικό σε όλες τις καθυστερημένες κοινωνίες που δεν θέλουν να μπουν στον κόπο να λαμβάνουν αποφάσεις). Για ακόμα μια φορά μετά την αντίστοιχη περίπτωση με την Αίγυπτο, η (μάλλον ψυχολογική) ανάγκη του πρωθυπουργού να ταξιδεύει και να συναντά σημαντικούς ανθρώπους εκθέτει τη χώρα διεθνώς.

Μιχαλης Ιωαννιδης