ΑΠΟΨΕΙΣ

Κατακερματισμός και σύγκλιση στη Μέση Ανατολή

Η ​Αραβική Ανοιξη υπήρξε η τελευταία απόπειρα για εκσυγχρονισμό στις χώρες του Ισλάμ. Πέρασαν κιόλας πέντε χρόνια από τότε και τη θέση του εκσυγχρονισμού πήρε η επιστροφή στο αντιδραστικό θρήσκευμα.

Στην Αίγυπτο το καθεστώς του Μοχάμεντ Μόρσι, το πρώτο δημοκρατικό που γνώρισε η Αίγυπτος, ανέτρεψε η στρατιωτική δικτατορία του στρατηγού Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Στη Λιβύη μετά την άγρια δολοφονία του Καντάφι, επικράτησε χάος ανάλογο με εκείνο στη φατριαστική Υεμένη.

Η Συρία έχει ακόμα το μόνο καθεστώς από την εποχή που το δυτικοπρεπές Μπάαθ προσπαθούσε να φέρει τους Σύρους πιο κοντά στην Ευρώπη. Με 250.000 νεκρούς και 5.000.000 πρόσφυγες, οι οποίοι διαρκώς αυξάνονται, η χώρα αυτή διατρέχει τον κίνδυνο να πέσει στα χέρια της πιο σκοτεινής θρησκευτικής οργάνωσης που είδε ο σημερινός κόσμος.

Η ανακοίνωση του ισλαμικού Χαλιφάτου τον Ιούνιο 2014 από τον Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι μεταμόρφωσε μια ακραία μυστική οργάνωση σε ορατό κράτος, το οποίο διαχειρίζεται τις τύχες εκατομμυρίων σουνιτών. Πρόκειται για οργανωμένο σύστημα με όλα τα γνωρίσματα της κοσμικής εξουσίας, με εκπαίδευση, πειθαναγκασμό, ακρότητες και όλες τις υποσχέσεις της μεταθανάτιας αμοιβής.

Η έννοια του Τζιχάντ προκάλεσε για πρώτη φορά μετά την εποχή δημιουργίας εθνών-κρατών τη σύγκλιση διεθνών ταξιαρχιών που αποτελούνται από θρησκόληπτους πολεμιστές. Αποστολή τους είναι να ελευθερώσουν τις μουσουλμανικές χώρες, από την Ινδονησία ώς τη Βόρειο Αφρική, από την επίδραση του δυτικού πολιτισμού. Φαίνεται όμως ότι πέτυχαν το αντίθετο. Αντί της ενότητας, τον κατακερματισμό. Ο ισλαμικός κόσμος μετά την Αραβική Ανοιξη έχει να επιδείξει μόνον αποτυχημένα κράτη, τα οποία δεν παρέχουν πλέον τη στοιχειώδη υπηρεσία τους που είναι η ασφάλεια στους πολίτες.

Το μόνο έθνος της Μέσης Ανατολής που τείνει στη σύγκλιση αντί στον κατακερματισμό είναι οι Κούρδοι. Ρωσία, ΗΠΑ και Ισραήλ ενισχύουν την κουρδική συνεισφορά στον πόλεμο κατά του Χαλιφάτου.

Επιχειρώντας αντίθετα από τα συμφέροντα όλων των παραπάνω, οι Τούρκοι προσπαθούν να διαλύσουν τους Σύρους Κούρδους για να αποφύγουν τη δημιουργία ενός ενωμένου Κουρδιστάν στα πλευρά τους.

Είναι πιθανό ότι η προσπάθεια της Τουρκίας να πλήξει προληπτικά τους Σύρους Κούρδους θα την παγιδεύσει σε νέα σειρά λαθών στη Μέση Ανατολή.

Στο μεταξύ ο στρατός του Ασαντ με ιρανική και ρωσική (αεροπορική) κάλυψη σημειώνει πρόοδο στο πεδίο. Ηδη οι εχθροί του Ασαντ και το ISIS εγκαταλείπουν το Χαλέπι και άλλες κοντινές σ’ αυτό περιοχές, ενώ εδραιώνεται η ρωσική ναυτική παρουσία στα παράλια της Συρίας.

Η Φεντερίκα Μογκερίνι, επίτροπος υπεύθυνη για την εξωτερική πολιτική της Ε.Ε., υπενθύμισε στην Τουρκία ότι είχε συμφωνήσει στον τερματισμό των εχθροπραξιών επί συριακού εδάφους και αέρος. Οι σημερινές ενέργειες της Τουρκίας θέτουν τη συμφωνία αυτή σε κίνδυνο.

Αν η Τουρκία πραγματοποιήσει τον στόχο του κατακερματισμού των Σύρων Κούρδων, τότε ίσως το καλοκαίρι δεχθούμε νέο κύμα προσφύγων από τη Συρία, αυτή τη φορά Κούρδων.

Η τάση κρατών της Μέσης Ανατολής και μάλιστα από την πλευρά των Σούνι-Αράβων, είναι να βαίνουν ταχύτατα προς κατακερματισμό και τη δημιουργία ομόσπονδων οντοτήτων. Το Ιράκ, η Συρία, η Λιβύη και η Υεμένη προς το παρόν βρίσκονται στη δίνη του πολιτικού κατακερματισμού. Τα κριτήρια δεν είναι εθνικά (οι Κούρδοι ίσως αποτελούν εξαίρεση), αλλά όπως και τα οθωμανικά μιλλέτ, τα οποία υπήρξαν θρησκευτικές κοινότητες, είναι σήμερα συγκεντρωμένα σε σιίτες (Αλεβίτες) και στις διάφορες κατηγορίες Σούνι, περισσότερο ή λιγότερο φανατικών (Σαλαφιστές, Ουαχάμπι και Αδελφοί Μουσουλμάνοι, αφενός και περισσότερο φιλελεύθεροι αφετέρου).

Το πρόβλημα των κοινωνιών αυτών είναι η σύγκρουση ανάμεσα στο Ιράν και τη Σαουδική Αραβία (Υεμένη, Συρία, Λίβανος), οι ατελέσφορες δυτικές αστοχίες στο Ιράκ, τη Λιβύη τον Λίβανο και τη Συρία, η εκκρεμότητα της Αιγύπτου (Στρατιωτικοί εναντίον Αδελφών Μουσουλμάνων, που αποτελεί παλιά έριδα) και τέλος η Τουρκία η οποία υπό τους μουσουλμάνους ηγέτες της προσπάθησε κάποια στιγμή να ενώσει τους Τούρκους υπηκόους με τη μουσουλμανική ιδιότητα, αλλά σήμερα επανέρχεται ταχύτατα στον κεμαλικό εθνικισμό. Ο κατακερματισμός ελλοχεύει και εδώ. Εμείς θα υποδεχθούμε τα θύματα.

* Ο κ. Θάνος Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ.