ΑΠΟΨΕΙΣ

Οι νομικές ευθύνες της Ελλάδος για την Ειδομένη

Το ελληνικό κράτος έχει συμβάλει αιτιωδώς στη δραματική κατάσταση των ανθρώπων που ζουν στη λάσπη της Ειδομένης διά πράξεων και παραλείψεων, οι οποίες συνιστούν παραβιάσεις κανόνων του Συντάγματος, της ΕΣΔΑ και του ν.3907/2011.

Από τον μακρύ κατάλογο επισημαίνω εντελώς ενδεικτικά:

1. Το ελληνικό κράτος παραβιάζει το άρθρο 25§1βΣυντ., το οποίο υποχρεώνει τα κρατικά όργανα να διασφαλίζουν την ακώλυτη άσκηση των ατομικών δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων που βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια, είτε μέσα σε δομές, είτε κάτω από τον ουρανό, ασκεπείς. Υπό αυτή την έννοια παραβιάζει ιδίως το άρθρο 2§1 (σεβασμός και προστασία της αξίας του ανθρώπου) και θέτει υπό δυσανάλογη διακινδύνευση τα δικαιώματα του άρθρου 5§2 (απόλυτη προστασία ζωής, τιμής και ελευθερίας).

2. Η Ελλάς παραβιάζει για μια ακόμη φορά, μαζικά πλέον, το άρθρο 3 ΕΣΔΑ και όλα τα κριτήρια που έθεσε η απόφαση του δικαστηρίου του Στρασβούργου, όταν καταδίκασε το κράτος μας στην υπόθεση MSS κατά Ελλάδος και Βελγίου, στις 21.1.2011. Διά της παθητικότητας, αναβλητικότητας και γενικής αβελτηρίας ως προς την έγκαιρη λήψη των αναγκαίων υλικών και νομικών μέτρων η Ελλάς έχει καταστήσει τους πρόσφυγες και μετανάστες της Ειδομένης «θύματα ταπεινωτικής μεταχειρίσεως, η οποία δείχνει έλλειψη σεβασμού στην αξιοπρέπειά τους, δημιουργώντας τους εύλογα αισθήματα φόβου, άγχους και κατωτερότητας, ικανά να τους οδηγήσουν στην απελπισία» (σκέψη 263 της αποφάσεως). Το άρθρο 3 ΕΣΔΑ ισχύει για κάθε άνθρωπο εκτός «δομής», κάτω από τον ήλιο, τον αέρα και τη βροχή.

3. Η Ελλάς παραβιάζει το άρθρο 3 ΕΣΔΑ διότι οι δομές που διαθέτει για την υποδοχή των μεταναστών είναι ανεπαρκείς και δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της νομολογίας του ΕΣΔΑ και του ν.3907/2011, λόγω υπερπληθυσμού, προδήλων ελλείψεων υγιεινής και ιατρικής φροντίδας, καθώς και απουσίας κάθε ειδικής μέριμνας για ευάλωτες ομάδες (παιδιά-γυναίκες-ανάπηροι).

Κατ’ ακολουθίαν το επιχείρημα ότι οι άνθρωποι παραμένουν οικειοθελώς στην Ειδομένη είναι υποκριτικό και έωλο.

4. Το ελληνικό κράτος παραβιάζει τις απορρέουσες από την ΕΣΔΑ υποχρεώσεις του για πλήρη, έγκαιρη και συνεπή πληροφόρηση των μεταναστών ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Αντιθέτως, επιτρέπει την ανεξέλεγκτη παραπληροφόρησή τους από ποικίλους σκοτεινούς κύκλους, που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή και τη σωματική τους ακεραιότητα.

5. Το ελληνικό κράτος επέτρεψε επί μακρόν σε οποιονδήποτε να εισέρχεται ελεύθερα σε αυτό και συνεχίζει να παραβιάζει την υποχρέωσή του (άρθρο 13§1ν.3907/2011) να οδηγεί αμέσως όσους εισέρχονται παράνομα σε Κέντρο ή Μονάδα Πρώτης Υποδοχής. Αδυνατεί επιπροσθέτως να διακρίνει μεταξύ προσφύγων και μεταναστών, παραλείποντας από άγνοια, αδυναμία και ανευθυνότητα να ενεργοποιήσει τις σχετικές διαδικασίες. Ελλείπουν άνθρωποι, όργανα, βαθμοί δικαιοδοσίας και ιδίως γνώση και βούληση. Αδυνατεί τέλος να διακρίνει για τους ίδιους λόγους μεταξύ ΚΕΠΥ, κινητής μονάδας πρώτης φιλοξενίας και δομής φιλοξενίας κατά παράβαση του άρθρου 8§1ν.3907/2011.

6. Το κράτος δεν εποπτεύει τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον χώρο. Δεν έχει συνάψει συμβάσεις με αυτές, αλλά και αν το έχει κάνει, ουδείς γνωρίζει τους αντισυμβαλλομένους και το περιεχόμενο των συμβάσεων, κατά παράβαση του ν.3907/2011.

7. Η Ελλάς γενικώς συνεχίζει να μην εφαρμόζει τον ν.3907/2011 σχεδόν στο σύνολό του και παραλείπει να εκδώσει τα π.δ. που ενεργοποιούν τις διατάξεις του.
Ας τονισθεί εν κατακλείδι:

1) Το γεγονός ότι ευθύνη για την Ειδομένη έχουν και η Ε.Ε., η Τουρκία, οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή ή οτιδήποτε άλλο, δεν μειώνει τις αυτοτελείς ευθύνες της Ελλάδος, οι οποίες έχουν τον χαρακτήρα συναυτουργίας και καταλογίζονται εις ολόκληρον.

2) Τυχόν θάνατος ή βαριά σωματική βλάβη προερχομένη αιτιωδώς από τις ανωτέρω παραβάσεις θα δημιουργήσει σοβαρές ποινικές ευθύνες. Το ποινικό αδίκημα της εκθέσεως (306§1 ΠΚ) συντελείται ήδη με ενδεχόμενο δόλο.

3) Το κράτος ευθύνεται προς αποζημίωση κάθε παρανόμως βλαπτομένου Ελληνα ή μετανάστη κατ’ άρθρο 105 ΕισΝΑΚ.

4) Το «έγκλημα» της Ειδομένης έχει αυτουργούς. Με όνομα και επώνυμο.

* Ο κ. Πάνος Λαζαράτος είναι Καθηγητής Διοικητικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.