ΑΠΟΨΕΙΣ

Για μία μαντίλα…

Ηταν ένας μάλλον ευπρόσδεκτος περισπασμός η συζήτηση για τη μαντίλα. Οχι τόσο ανώδυνος όσο τα μίνι των μαθητριών, αυτό θα ήταν υπερβολικά ελαφρύ θέμα δεδομένων των περιστάσεων. Αλλωστε το ζήτημα έχει λυθεί – τα μίνι όχι μόνο επιτρέπονται, αλλά και επικροτούνται από τον κοινωνικό περίγυρο. Το γεγονός ότι η παραστάτρια με τη μαντίλα παρήλασε λίγο μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του Βελγίου προσέδωσε στο περιστατικό έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, πέραν της επικαιρότητας της συζήτησης για την ενσωμάτωση των μεταναστών.

Από το να μην έχει γίνει καθόλου, χίλιες φορές καλύτερα που υπήρξε μια αφορμή για να ξεκινήσει η συζήτηση. Μέσα στον ωκεανό των προβλημάτων των Ελλήνων, είναι ένα πολιτισμικό ζήτημα που άπτεται της παιδείας αλλά και της ίδιας της εθνικής ταυτότητας. Τα μεγάλα ζητήματα της διαπραγμάτευσης του χρέους, της διαχείρισης της προσφυγικής κρίσης, της πολιτικής για την έξοδο από την οικονομική κρίση είναι απομακρυσμένα από την καθημερινότητα. Ομως η κοινωνία χρειάζεται να δώσει απαντήσεις σε πρακτικά ζητήματα ενσωμάτωσης των μεταναστών στις γειτονιές και συνύπαρξης διαφορετικών φυλών στα σχολεία.

Αρθρογράφοι και σχολιαστές έχουν θέσει μια σειρά από θέματα: τη λογική και την αισθητική των σχολικών παρελάσεων, τη συνεισφορά της παιδείας στη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης, την πολυπολιτισμικότητα και την ανεξιθρησκία. Είναι ενθαρρυντικό που εκφράζονται διαφορετικές απόψεις, ότι η επιλογή της μαθήτριας (άλλοι σημείωσαν της οικογένειάς της) και η αποδοχή του σχολείου της να παρελάσει με τη μαντίλα δεν είχε μόνο επικριτές αλλά εισέπραξε και «μπράβο».

Μπορεί μια κόρη Αιγύπτιων μεταναστών να έχει ελληνική εθνική συνείδηση; Αν το σχολείο και το κράτος κάνουν καλά τη δουλειά τους, ναι. Μπορεί μια μουσουλμάνα να έχει ελληνική συνείδηση; Η απάντηση είναι η ίδια, και δεν είναι καινούργια. Το ζήτημα είναι μάλιστα εθνικό, με δεδομένη τη μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη. Μπορεί λοιπόν μια μουσουλμάνα να παρελαύνει στην εθνική εορτή; Και μπορεί να φοράει μαντίλα; Από τη στιγμή που το ελληνικό κράτος δεν απαγορεύει τις μαντίλες στα σχολεία, ναι.

Σε μια ξεκάθαρα κοσμική πολιτειακή οργάνωση όπως η γαλλική, η νομοθεσία απαγορεύει τις μαντίλες στο σχολείο, όπως άλλωστε και τα εβραϊκά καπελάκια και τους εμφανείς σταυρούς. Η λογική είναι ότι το σχολικό περιβάλλον, μη απολογητικά κοσμικό, προστατεύει τα παιδιά από θρησκευτικές επιρροές που θεωρεί ότι είναι πολύ μικρά για να υιοθετήσουν αυτοβούλως. Πρόκειται ίσως για την επιδίωξη μιας ουτοπίας – στον βαθμό που πιστεύει κανείς ότι το σχολείο μπορεί να υπερνικήσει την οικογενειακή επιρροή. Ακόμη και στη Γαλλία, άλλωστε, η νομοθεσία αυτή δεν έχει αποτρέψει τα προβλήματα ενσωμάτωσης των μεταναστών – μάλιστα κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα έχει μεγαλώσει, καθιστώντας τη δημόσια εκπαίδευση απαγορευτική για τις πλέον θρησκευόμενες οικογένειες.

Στην Ελλάδα, βέβαια, απέχουμε πολύ από το γαλλικό μοντέλο. Δεν έχουμε ακόμη διαχωρίσει το κράτος από την Εκκλησία, και αν μείνει κανείς στα φαινόμενα, έχει μια λογική ο Σάμουελ Χάντινγκτον όταν θέτει την Ορθόδοξη Εκκλησία απέναντι στη Δύση και μαζί με το Ισλάμ, στο βιβλίο του «Η σύγκρουση των πολιτισμών». Αυτό που ίσως αγνοούσε ο Χάντινγκτον είναι ότι οι τύποι στην Ελλάδα δεν έχουν την ουσία που έχουν στον ισλαμικό κόσμο.

Παράλληλα, αγνόησε τα φαινόμενα θρησκοληψίας στις ΗΠΑ, ενώ δεν πρόλαβε την αναζωπύρωση της μισαλλοδοξίας στην Ευρώπη. Είναι χαρακτηριστικές οι αντιδράσεις μικρών και απομακρυσμένων κοινοτήτων στην εγκατάσταση προσφύγων στην περιοχή τους. Σε μια προσπάθεια να διαχωρίσει την τρομοκρατία από το Ισλάμ, η υποψήφια για το χρίσμα των Δημοκρατικών Χίλαρι Κλίντον αποποιείται τον όρο ισλαμική τρομοκρατία και υιοθετεί το «ριζοσπαστική τζιχάντ». Βεβαίως, ο βασικός αντίπαλός της στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει τέτοιες ευαισθησίες. Θεωρεί όλους τους μουσουλμάνους ύποπτους, αν όχι και ανεπιθύμητους. Αυτή δεν είναι μόνο μια σύγκρουση μεταξύ πολιτισμών: η Δύση, κατ’ αντιστοιχία και η Ελλάδα, συγκρούεται και με τον ανεκτικό, ανοιχτό πολιτισμικό χαρακτήρα της.