ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Τα δέκα «καυτά» σημεία στη μάχη για τον αιγιαλό

Τα δέκα «καυτά» σημεία στη μάχη για τον αιγιαλό

Από το ξεκίνημα της κρίσης, πολλές αλλαγές έχουν γίνει (και) στην περιβαλλοντική νομοθεσία, με στόχο τον «θεσμικό εξορθολογισμό» των περιορισμών και την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Καμία όμως μέχρι σήμερα δεν έχει προκαλέσει τον «θόρυβο» του σχεδίου νόμου του υπουργείου Οικονομικών για τον αιγιαλό και την παραλία. Οι περισσότερες από 100.000 ηλεκτρονικές υπογραφές που συγκεντρώθηκαν σε διάστημα «ούτε ενός μηνός», αλλά και η δημόσια παρέμβαση περιβαλλοντικών οργανώσεων, επιστημονικών φορέων, ακόμη και βουλευτών της κυβέρνησης, κατατείνουν στην ανάγκη επανεξέτασης του πλαισίου και προς την εξής κατεύθυνση: της ενίσχυσης της προστασίας του σημαντικότερου «κοινόχρηστου αγαθού» της χώρας.

Η «Κ» φωτίζει τις βασικές αλλαγές και τα κύρια σημεία της –εν εξελίξει– δημόσιας συζήτησης.

1. Τι είναι από νομικής απόψεως ο αιγιαλός και η παραλία;

Ο αιγιαλός περιγράφεται στον Ν. 2971/2001 ως το ανώτατο σημείο στην ξηρά, που βρέχεται τον χειμώνα από το κύμα. Η παραλία είναι η ζώνη της ξηράς που εξυπηρετεί την πρόσβαση στη θάλασσα και έχει πλάτος μέχρι 50 μέτρα.

2. Τι ισχύει για τον αιγιαλό και την παραλία;

Θεωρούνται κοινόχρηστα και ανήκουν κατά κυριότητα στο Δημόσιο, το οποίο έχει την υποχρέωση να τα προστατεύει. Σύμφωνα με τον αστικό κώδικα (άρθρο 966), ως κοινόχρηστα κείνται εκτός συναλλαγής.

3. Τι είναι η παράκτια ζώνη και η κρίσιμη παράκτια ζώνη;

Ο νόμος 3937/2011 για την προστασία της βιοποικιλότητας έδωσε ένα διαφορετικό ορισμό, με περιβαλλοντικά κριτήρια. Ονόμασε παράκτια ζώνη τα χερσαία και υδάτινα τμήματα εκατέρωθεν της ακτογραμμής, στα οποία υπάρχει αλληλεπίδραση με τη μορφή πολύπλοκων συστημάτων οικολογικών στοιχείων και πόρων και κρίσιμη ζώνη το πιο ευαίσθητο κομμάτι αυτής. Ο ορισμός αυτός έρχεται σε συνέχεια της νομολογίας του ΣτΕ, που όρισε ότι τα παράκτια οικοσυστήματα πρέπει να θεωρούνται ευπαθή (ΣτΕ 978/2005), χρήζουν αυξημένης προστασίας (ΣτΕ 1500/2000) και είναι δεκτικά μόνον ηπίας διαχειρίσεως και αναπτύξεως, η οποία και μόνο τυγχάνει βιώσιμη (ΣτΕ 1790/1999, 1129/1999, 3344/1999).

4. Εχει αλλάξει η νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία τα τελευταία χρόνια;

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές αλλαγές. Για παράδειγμα, με τους Ν. 3986/11 και 4179/13 επετράπη η απευθείας παραχώρηση της χρήσης αιγιαλού και παραλίας, αλλά και η κατασκευή ή επέκταση λιμενικών έργων και οι προσχώσεις στις περιοχές όπου πραγματοποιούνται ειδικά σχέδια χωρικής ανάπτυξης δημοσίων ή ιδιωτικών στρατηγικών επενδύσεων (ΕΣΧΑΣΕ και ΕΣΧΑΔΑ). Ο Ν. 3982/11 έδωσε το ίδιο δικαίωμα σε εταιρείες ανάπτυξης επιχειρηματικών πάρκων. Ο Ν. 4254/14 νομιμοποίησε αυθαίρετα σε τουριστικούς λιμένες που έχουν περιέλθει στο ΤΑΙΠΕΔ. Ο 4002/2011 επέτρεψε την εκτέλεση προσωρινών ή μόνιμων έργων σε αιγιαλό και παραλία που έχουν χαρακτηριστεί «τουριστικά δημόσια κτήματα». Ενώ ο Ν. 4179/13 μείωσε από τα 100 μέτρα στα 50 μ. την ελάχιστη απόσταση των κτιρίων από τον αιγιαλό στα «τουριστικά χωριά».

5. Τι προβλέπει το σχέδιο νόμου του υπουργείου Οικονομικών για την παραχώρηση της χρήσης του αιγιαλού και της παραλίας;

Δύο είναι τα κύρια σημεία που αλλάζουν. Κατ’ αρχάς, αφαιρούνται όλοι οι περιορισμοί στην έκταση που μπορεί να παραχωρηθεί σε απλή χρήση (λ.χ. ξαπλώστρες, αναψυκτήρια). Στην ισχύουσα νομοθεσία απαγορεύεται η παραχώρηση έκτασης μεγαλύτερης των 500 τ.μ., ενώ υπάρχει υποχρέωση δημιουργίας ελευθέρων «ζωνών» 100 μέτρων. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, οι όροι θα εξειδικευθούν αργότερα, με απόφαση υπουργού. Επίσης, αφαιρούνται όλες οι αναφορές της νομοθεσίας στην υποχρέωση ελεύθερης και απρόσκοπτης πρόσβασης στον αιγιαλό, καθώς και η απαγόρευση της παραχώρησης της αποκλειστικής χρήσης αιγιαλού και παραλίας. Οπως αναφέρεται, στις παραχωρήσεις πρέπει «να περιλαμβάνονται όροι χρήσης που να διασφαλίζουν την πρόσβαση του κοινού, ύστερα από αιτιολογημένη στάθμιση των συμφερόντων που εξυπηρετούνται ή βλάπτονται».

6. Τι αλλάζει στην πραγματοποίηση έργων επάνω στον αιγιαλό και στην παραλία;

Σήμερα, τα έργα επιτρέπονται με απόφαση υπουργού Οικονομικών για σημαντικές οικονομικές δραστηριότητες, λ.χ. ΑΠΕ, βιομηχανικούς, λιμενικούς σκοπούς κ.λπ. Υπάρχει επίσης ένα «παραθυράκι» για έργα που εξυπηρετούν «άλλου είδους σκοπούς». Με το σχέδιο νόμου διευκολύνεται περαιτέρω η δημιουργία μόνιμων κατασκευών από ιδιώτες για οιονδήποτε επιχειρηματικό σκοπό (ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, ταβέρνες, καφετέριες κ.λπ.). Οπως αναφέρεται, μόνη προϋπόθεση είναι η παραχώρηση «να κρίνεται απολύτως απαραίτητη για την επίτευξη του [επιχειρηματικού] σκοπού» από τον γενικό γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.

7. Τι προτείνεται για τα αυθαίρετα;

Κάθε αυθαίρετο που χρησιμοποιείται για επιχειρηματικούς σκοπούς (ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, ταβέρνες, καφετέριες κ.λπ.) μπορεί με τη νέα νομοθεσία να νομιμοποιηθεί, μετά την καταβολή προστίμου. Εξαιρείται σαφώς μόνο η κατοικία. Απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση ή μια έκθεση για το πώς το αυθαίρετο τσιμέντωμα του αιγιαλού προκαλεί οχλήσεις στο περιβάλλον και πώς μπορεί αυτές να περιοριστούν.

8. Τι άλλες δυνατότητες προτείνει το σχέδιο νόμου να δοθούν;

Επιτρέπεται η επιχωμάτωση (μπάζωμα) του θαλάσσιου χώρου για την εξυπηρέτηση στρατηγικών τουριστικών επενδύσεων (ΕΣΧΑΣΕ και ΕΣΧΑΔΑ), κατά 5 τετραγωνικά ανά κλίνη. Δίνεται η δυνατότητα παραχώρησης νησίδων, υφάλων και σκοπέλων και του συνεχόμενου αιγιαλού και παραλίας μεταξύ άλλων για τουριστικούς και εν γένει επιχειρηματικούς σκοπούς.

9. Αλλάζει το καθεστώς της δόμησης κοντά στη θάλασσα;

Με διάφορες ρυθμίσεις διευκολύνεται η δόμηση σε μικρά οικόπεδα δίπλα στην παραλία. Για παράδειγμα, οικόπεδα που βρίσκονται και μέσα στη ζώνη της παραλίας και χάνουν την αρτιότητά τους από τον καθορισμό της παραλίας «θεωρούνται κατά παρέκκλιση άρτια αν το εμβαδόν του απομένοντος υπερβαίνει το 80% του απαιτούμενου από τον νόμο. Η διάταξη, μάλιστα, έχει αναδρομική ισχύ.

10. Ποια θα είναι η τύχη του σχεδίου νόμου;

Η κυβέρνηση εξήγγειλε το «πάγωμα» του σχεδίου νόμου για μετά τις ευρωεκλογές, ενώ το υπουργείο Οικονομικών προανήγγειλε τροποποιήσεις. Πάντως, δεν πρέπει να θεωρείται απίθανη η απόσυρση του σχεδίου νόμου, παρότι η πρόθεση για κάτι τέτοιο δεν είναι ακόμη σαφής.