ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Οι μαθητές δεν προλαβαίνουν να… κάνουν σκανδαλιές

Η εποχή της βέργας στα σχολεία μπορεί να πέρασε ανεπιστρεπτί, μαζί της όμως έσβησαν και οι εφηβικές αταξίες,τα χαριτωμένα αστεία που συνήθιζαν να σχεδιάζουν οι μαθητές, διοχετεύοντας τη ζωντάνια και τη φαντασία τους στις σχολικές αίθουσες. Η γενιά του 21ου αιώνα είναι αγχωμένη, κουρασμένη από τον εξεταστικό μαραθώνιο και δεν έχει κέφι για… καζούρα. Κυνηγά το χαμένο, ελεύθερο χρόνο και δεν προλαβαίνει να κάνει σκανδαλιές.

Η νέα γενιά είναι περισσότερο υπάκουη από τις προηγούμενες. Αυτό προκύπτει από σχετική έρευνα του ΕΚΚΕ (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών), που ολοκληρώθηκε πρόσφατα και επιχειρεί να αποτιμήσει τη σύγχρονη σχολική πραγματικότητα σε σχέση με το ισχύον σύστημα ποινών – τιμωριών και κυρώσεων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Το δείγμα της έρευνας (συμμετείχαν οι επιστήμονες κ.κ. Δημήτρης Χαραλάμπης, Ιωάννα Τσίγγανου, Παναγιώτα Παπαδοπούλου, Ευανθία Τσακίρη, Δήμητρα Τσαμπαρλή και Καλλιρρόη Δασκαλάκη) αποτέλεσαν 1.057 καθηγητές γυμνασίων και λυκείων, 2.474 μαθητές της Γ’ γυμνασίου και 2. 493 της Β’ λυκείου.

Αν ο μικρόκοσμος του σχολείου αποτελεί το καθρέπτισμα του αξιακού συστήματος της κοινωνίας και το κλειδί της κοινωνικοποίησης των νέων, τότε οι μαθητές του 2000 φανερώνουν εντυπωσιακή ευελιξία και προσαρμοστικότητα στο σύγχρονο κατεστημένο. Σύμφωνα με την έρευνα, το 75% των μαθητών παραδέχονται ότι τηρούν τον κανονισμό του σχολείου, αν και οι περισσότεροι δηλώνουν ότι δεν συμφωνούν με τη σκοπιμότητά του. Επίσης καταγράφεται μια συντηρητική άποψη απέναντι στις κυρώσεις που επιβάλλονται στους ταραξίες, γεγονός που εκφράζεται με το είδος των ποινών, που οι ίδιοι οι μαθητές προτείνουν ανάλογα με τη βαρύτητα του παραπτώματος.

«Παρατηρούμε ότι αποδοκιμάζονται από την πλειοψηφία των μαθητών στάσεις και συμπεριφορές όπως η διατάραξη της ησυχίας του μαθήματος, οι κοπάνες, οι τσακωμοί μέσα στην τάξη, η χειροδικία μεταξύ συμμαθητών, η περιφρόνηση προς τους καθηγητές. Σε γενικές γραμμές, οι μαθητές εμφανίζονται ως εν δυνάμει νομοταγείς πολίτες, εκφράζουν εν τούτοις μια έντονη αμφισβήτηση όσον αφορά στην ομοιόμορφη εφαρμογή του τυπικού συστήματος διακανονισμού της σχολικής ζωής και υπερτονίζουν τις άδικες όψεις αυτής της μεταχείρισης.

Υπέρ της κατάργησης των τιμωριών τάσσεται το 35% των μαθητών. Επιπλέον, καταγράφεται μια ενισχυμένη συναίνεση της μαθητικής κοινότητας στην αυστηρή αντιμετώπιση παραβατικών συμπεριφορών, ενώ στις περιπτώσεις που απλώς θίγεται η σχολική ευταξία και οι κανονισμοί από τους συμμαθητές τους επιδεικνύουν ανεκτικότητα και ελαστικότητα.

Οι καθηγητές

Μερικές φορές χρειάζεται τέχνη και μαεστρία για να κυλήσουν ομαλά τα 45 λεπτά του μαθήματος. Ιδιαίτερα δε όταν οι μαθητές δεν κρύβουν όχι μόνο την αδιαφορία τους αλλά και τη δυσφορία τους κάνοντας θόρυβο. Περίπου το 30% του δείγματος των μαθητών αναφέρει ότι οι καθηγητές αδυνατούν να επιβληθούν στην τάξη.

Ενα άλλο είδος απειθαρχίας είναι η αντιγραφή στα διαγωνίσματα, οι επιθέσεις και η χρήση λεκτικής βίας εναντίον των εκπαιδευτικών, συμπεριφορές που εμφανίζονται σε μεγαλύτερο ποσοστό στο γυμνάσιο.

Οι ερευνητές εξετάζοντας προσεκτικά τα κριτήρια επιλογής των ποινών, προτείνουν την αναθεώρηση του συστήματος κατόπιν διαλόγου και συμφωνίας όσων εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία και τη θέσπιση ενός επιεικέστερου τρόπου κυρώσεων, το οποίο θα περιλαμβάνει μεγαλύτερη κλίμακα τιμωριών και αυστηρά οριζόμενες προϋποθέσεις εφαρμογής τους, που θα αφήνουν ελάχιστα περιθώρια αυθαιρεσίας. Ειδικότερα, υποστηρίζουν ότι θα έπρεπε να επανεξετασθεί η αποβολή, η οποία αποτελεί ένα οξύμωρο σχήμα δεδομένου ότι το σχολείο προϋποθέτει την παρουσία του μαθητή.

Η μακάβρια φάρσα και τέσσερις αποβολές

Ενα… κηδειόχαρτο σατιρικού περιεχομένου, που τοιχοκόλλησαν οι μαθητές Λυκείου της Αθήνας σε βάρος του μαθηματικού τους στάθηκε η αιτία για να αποβληθούν από το σχολείο τέσσερα άτομα. «Ηταν ομολογουμένως μια κακόγουστη φάρσα με πολύ δυσάρεστες συνέπειες. Από τότε έχουμε ηρεμήσει και αποφεύγουμε τις πλάκες», αναφέρει ο 17χρονος Γ.Π. τελοιόφοιτος της Γ’ Λυκείου.

Υπάρχουν, βέβαια, και καζούρες λιγότερο επικίνδυνες, οι οποίες δεν οδηγούν σε αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος αλλά σε επίπληξη ή μια ωριαία απομάκρυνση.

«Μια χαρακτηριστική πλάκα, που οργανώνουν κάθε Πρωταπριλιά οι μαθητές του Γυμνασίου και του Λυκείου είναι να αλλάζουν αίθουσες. Ωστόσο, έχει συμβεί τόσες φορές που, πλέον, δεν γελάμε», λέει στην «K» ο βιολόγος κ. Παντελής Κετέν, ο οποίος θυμάται την εποχή που οι συμμαθητές του στα τελευταία θρανία έστηναν ταβέρνα μέσα στο μάθημα, δημιουργώντας πανδαιμόνιο. «Εφερναν μπριζόλες από το σπίτι και τις ξεκοκκάλιζαν μπροστά στα έκπληκτα μάτια του καθηγητή. Σήμερα, τα παιδιά το πολύ – πολύ να ανταλλάσσουν μηνύματα με τα κινητά τους τηλέφωνα και αυτό πάλι διακριτικά».

Ηταν πιο αντιδραστικά και δημιουργικά σε επίπεδο παιχνιδιού τα μαθητικά πνεύματα πριν από δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια; «Σίγουρα ναι», απαντά χωρίς περιστροφές το μέλος του Δ.Σ. της Ε’ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης κ. Δημήτρης Πιτσιάβας και συνεχίζει: «Στο τέλος της χρονιάς, το παραδοσιακό μπουγέλο δεν περιοριζόταν μεταξύ μας. Οι σακούλες με τα νερά εκσφενδονίζονταν και προσγειώνονταν στους καθηγητές μας, ιδίως αυτούς που θεωρούσαμε ότι μας είχαν αδικήσει».

Τα ευρηματικά καψόνια της δεκαετίας του ’80 αναπολεί ο 32χρονος φιλόλογος κ. Δημήτρης Παπαϊωάννου. «Ηταν η τελευταία ώρα και είχαμε Αρχαία. Σχεδόν κανείς μας δεν συμπαθούσε την στρυφνή φιλόλογο, η οποία για ψύλλου πήδημα μας έστελνε στο γραφείο του γυμνασιάρχη. Αποφασίσαμε να την τρελάνουμε. Τοποθετήσαμε στην ψευδοροφή ένα κασετοφωνάκι, που έπαιζε συνέχεια τον Εθνικό Υμνο, ώστε να μην μπορεί να το ανακαλύψει σε κάποιον συμμαθητή μας και την πληρώσει αυτός για όλη την τάξη. Είχαμε σηκωθεί σε στάση προσοχής και ψέλναμε τον Υμνο. Κάποια στιγμή απηύδησε και μας έδιωξε. Την επομένη εισπράξαμε μια ημερήσια αποβολή»…

Γεφυρώθηκε το χάσμα καθηγητή – μαθητή

Το καθεστώς της σχολικής «ανταρσίας» και της εφηβικής σκανδαλιάς έχει αλλάξει άρδην. Τα παιδιά εξεγείρονται ολοένα και πιο σπάνια και αποφεύγουν συνειδητά να σαμποτάρουν το μάθημα. Μοναδική σταθερή και… διαχρονική αξία απειθαρχίας η «κοπάνα».

Εχει υποχωρήσει, βέβαια, και το αυστηρό προσωπείο των καθηγητών, όπως εξαλείφθηκαν και οι σκληρές τιμωρίες, οι προσβλητικοί και απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί σε βάρος των μαθητών. Επήλθε μεγαλύτερη ανεκτικότητα και επικράτησε μια περισσότερο δημοκρατική αντίληψη για τη σχέση δασκάλου – μαθητή, καθώς έχει κατοχυρωθεί ο παιδαγωγικός χαρακτήρας της διδασκαλίας. Τους πρόλαβε και τους έπνιξε ο ανταγωνισμός και η βαθμοθηρία μέσα σ’ ένα ασφυκτικό ωράριο μελέτης. Αν, φυσικά, θέλουν να… προκόψουν.

Υπάρχει και μια άλλη εξήγηση. «Τα νόστιμα πειράγματα έχουν εκλείψει διότι έχει γεφυρωθεί σε σημαντικό βαθμό το χάσμα μεταξύ δασκάλου και μαθητή και τα παιδιά δεν νιώθουν την ανάγκη να μας παιδεύουν», αποφαίνεται ο κ. Παντελής Κετέν, καθηγητής Βιολογίας.