ΚΟΣΜΟΣ

Τελετή μνήμης και γεωπολιτικής

s21_090619_d-day

Την 75η επέτειο της απόβασης στη Νορμανδία τίμησαν την Πέμπτη οι ηγέτες της Ευρώπης και ο Αμερικανός πρόεδρος, με τις τελετές να εστιάζονται στους υπερήλικες εναπομείναντες βετεράνους της μεγαλύτερης αποβατικής επιχείρησης στην Ιστορία. Μέχρι και ο γνωστός για τα ανεξέλεγκτα ξεσπάσματά του και για την αδιαφορία του για τις διπλωματικές συμβάσεις Ντόναλντ Τραμπ τήρησε ευλαβικά το πρωτόκολλο απαγγέλλοντας την προσευχή του προέδρου Ρούζβελτ, για τους στρατιώτες που ετοιμάζονταν να αποβιβαστούν στις ακτές της Νορμανδίας για να απελευθερώσουν την Ευρώπη από τον ναζιστικό ζυγό.

Στην τελετή που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη σε ένα από τα λιμάνια επιβίβασης για την απόβαση, το Πόρτσμουθ, η Βρετανίδα πρωθυπουργός Τερέζα Μέι διάβασε επιστολή που βρέθηκε στην τσέπη του λοχαγού Νόρμαν Σκίνερ, ο οποίος σκοτώθηκε λίγες ώρες αφότου αποβιβάστηκε στην ακτή Σορντ. Στην επιστολή προς τη σύζυγό του, ο Σκίνερ δηλώνει την παντοτινή του αγάπη και θυμάται σκηνές οικογενειακής θαλπωρής, για να αποκαλύψει ωστόσο το αίσθημα ευθύνης που τον διακατέχει και την υπερηφάνειά του που συμμετέχει στην ιστορική επιχείρηση.

Ο 16χρονος Φερέ

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επέλεξε να διαβάσει επιστολή του 16χρονου αντιστασιακού Ανρί Φερέ, που γράφτηκε λίγες ώρες πριν ο νεαρός εκτελεστεί από τον γερμανικό στρατό κατοχής την ημέρα της απόβασης. Ο Φερέ και 80 κρατούμενοι αντιστασιακοί εκτελέστηκαν από την Γκεστάπο στην Καν, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Νύχτα και Καταχνιά», σύμφωνα με την οποία ύποπτοι για αντιστασιακή δράση έπρεπε να εκτελούνται με συνοπτικές διαδικασίες, αφού είχαν υποβληθεί σε βασανιστήρια για να αποκαλύψουν όσες πληροφορίες διέθεταν. Στο γράμμα προς τη μητέρα του, ο Φερέ καθησυχάζει την οικογένειά του υπενθυμίζοντάς τους ότι η απελευθέρωση της Γαλλίας και η ευημερία του γαλλικού λαού υπερτερούν ακόμη και της ανθρώπινης ζωής. Ο Καναδός πρωθυπουργός Τζάστιν Τριντό επέλεξε να διαβάσει απόσπασμα από την έκθεση παρασημοφόρησης με τον Σταυρό της Βικτωρίας του αντισυνταγματάρχη Σίσιλ Μέριτ, ο οποίος, αγνοώντας τον κίνδυνο, κάτω από καταιγιστικά πυρά πολυβόλων και πυροβόλων, ηγήθηκε τεσσάρων αντεπιθέσεων στη γέφυρα της Πουρβίλ καταστρέφοντας δύο οχυρωμένα πολυβολεία, παρότι είχε ήδη τραυματιστεί δύο φορές.

Παρούσα στις τελετές ήταν η καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ, ενώ την Τετάρτη ο Γερμανός πρεσβευτής στη Γαλλία Νικολάους Μάγερ-Λάντρουτ επισκέφθηκε το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο της Λα Καμπ, όπου έχουν ταφεί 21.000 συμπατριώτες του, καθώς και 1.500 μέλη των μισητών Βάφεν Ες Ες της μεραρχίας Ντας Ράιχ, υπευθύνων για τη σφαγή στο χωριό Οραντούρ-σιρ-Γκλαν ένα μήνα μετά την απόβαση. Στην ομιλία του, ο Γερμανός πρέσβης μίλησε με θερμά λόγια για τη συμμαχική επιχείρηση στη Νορμανδία, λέγοντας ότι αυτή έδωσε το πρώτο αποφασιστικό χτύπημα στον ναζισμό. Παρότι δεν είναι η πρώτη φορά που Γερμανός καγκελάριος παρευρίσκεται σε επέτειο για την απόβαση στη Νορμανδία, η απόφαση των Βρετανών και των Γάλλων διοργανωτών να μην προσκαλέσουν τις ηγεσίες συμμαχικών χωρών, όπως ήταν η τότε ΕΣΣΔ, αλλά και η Κίνα, σχολιάστηκε δυσμενώς. Απόντες ήταν επίσης και εκπρόσωποι «αποικιακών» στρατευμάτων, που αν και πολέμησαν γενναία στα μέτωπα της Δυτικής Ευρώπης κάτω από τις σημαίες της Γαλλίας και της Βρετανίας, αρκέστηκαν σε ρόλο κομπάρσου στις τελετές της περασμένης εβδομάδας.

Οι σημερινές γεωπολιτικές διενέξεις, η ρωσική επεκτατική πολιτική και η ενίσχυση της επιρροής του Πεκίνου στον κόσμο οδήγησαν τους διοργανωτές σε φαλκίδευση της Ιστορίας. Παρότι ισχυρίσθηκαν ότι ο Κόκκινος Στρατός και οι Κινέζοι του Τσανγκ Σάι Σεκ και του Μάο δεν συμμετείχαν στην απόβαση της Νορμανδίας, η προέλαση των Σοβιετικών μετά τη μάχη της Μόσχας και το Στάλινγκραντ και η ηρωική αντίσταση της Κίνας απέναντι στην ιαπωνική κυριαρχία είχαν ήδη εγγυηθεί την ήττα των δυνάμεων του Αξονα από τα τέλη του 1942. Η απόβαση στη Νορμανδία αποτέλεσε προϊόν εντατικού σχεδιασμού και υπήρξε θρίαμβος οργανωτικότητας. Οι Δυτικοί σύμμαχοι, όμως, ουδέποτε θα είχαν προχωρήσει στην επιχείρηση «Επικυρίαρχος» στη Νορμανδία χωρίς την ασφυκτική πίεση που ασκούσε από το 1942 ο Ιωσήφ Στάλιν, ο οποίος απαιτούσε τη δημιουργία δεύτερου μετώπου στη Δυτική Ευρώπη, ικανού να απασχολήσει τουλάχιστον 50 μεραρχίες του γερμανικού στρατού. Η γεωγραφική ιδιαιτερότητα της ιταλικής χερσονήσου, όπου οι Σύμμαχοι είχαν αποβιβαστεί ήδη από το 1943, και η απουσία αξιόπιστων μεταφορικών υποδομών επέτρεψαν στο γερμανικό επιτελείο να οργανώσει την άμυνα στην Ιταλία με ελάχιστα μέσα. Μια απόβαση στις γαλλικές ακτές θα άνοιγε τον δρόμο προς το Παρίσι, η απελευθέρωση του οποίου εθεωρείτο κρίσιμη για το ηθικό των Συμμάχων και των κατοίκων στις κατεχόμενες χώρες, φέρνοντας τους Συμμάχους στα σύνορα της Γερμανίας και στον ποταμό Ρήνο. Την ίδια ώρα, η απροσδόκητη ταχύτητα της σοβιετικής προέλασης προκαλούσε την ανησυχία των Δυτικών, που αντιμετώπιζαν με δέος την προοπτική ολοκληρωτικής και ταχείας νίκης του Κόκκινου Στρατού.

Η συνθηκολόγηση

Οι σύγχρονες ανησυχίες της Δύσης οδήγησαν τους ηγέτες ΗΠΑ, Βρετανίας και Γαλλίας να γιορτάσουν με λαμπρότητα την επέτειο της απόβασης στη Νορμανδία, υποβαθμίζοντας αυτήν της συνθηκολόγησης της Γερμανίας τον Μάιο του 1945. Η επέτειος αυτή των αρχών Μαΐου έχει «καταληφθεί» άλλωστε από το καθεστώς Πούτιν, που τη γιορτάζει με μεγάλη στρατιωτική παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία, τηρώντας απαράβατα το σταλινικό τελετουργικό. Η επέτειος της απόβασης στη Νορμανδία επιτρέπει, αντιθέτως, στους Δυτικούς να παραστήσουν ότι αυτοί μόνοι επικράτησαν στον Β΄ Παγκόσμιο, αγνοώντας τη συμβολή των «ενοχλητικών» συμμάχων. Η επιστροφή στα ψυχροπολεμικά πρότυπα δίνει την ευκαιρία στη βαθιά διαιρεμένη Δύση να εμφανιστεί ενωμένη. Η συμμετοχή των ηττημένων στις τελετές της Νορμανδίας υπενθυμίζει ότι οι σύγχρονες σκοπιμότητες είναι ικανές να αποσιωπήσουν και να μεταλλάξουν την Ιστορία.

Από τη μεριά της, η γερμανική κυβέρνηση επιλέγει για ακόμη μία φορά να μνημονεύσει τις ευθύνες της για τα ναζιστικά εγκλήματα, φροντίζοντας όμως να διαχωρίσει τη θέση της σύγχρονης Γερμανίας –και των «απλών Γερμανών πολιτών»– από το ναζιστικό καθεστώς. Οι συμβολικές αυτές πράξεις μεταμέλειας, παρά την αξία τους, ενισχύουν την αναθεωρητική τάση στη σύγχρονη ιστορία και αποσιωπούν τον ρόλο των απλών Γερμανών στρατιωτών –και πολιτών του Ράιχ– σε εγκλήματα πολέμου στα στρατόπεδα θανάτου του Ολοκαυτώματος και στα πεδία των μαχών της Ανατολικής και της Δυτικής Ευρώπης.