ΚΟΣΜΟΣ

Σε δύσκολη θέση ο δημοφιλής αλλά λαϊκιστής Τσάβες

Στις συνοικίες της υψηλής κοινωνίας του Καράκας, ένα είναι το κυρίαρχο σύνθημα από την περασμένη εβδομάδα: «Σήμερα ο Αριστίντ, αύριο ο Τσάβες», φωνάζουν ή μονολογούν οι οπαδοί της αντιπολίτευσης. Γι’ αυτούς, αλλά και για σημαντική μερίδα των μεσαίων στρωμάτων της Βενεζουέλας, η πτώση του προέδρου Ούγκο Τσάβες θα είναι φυσική συνέπεια «της πολιτικής δικτατορίας και της οικονομικής αποτυχίας» του. Και θα γίνει «κατά τα πρότυπα της Αϊτής». Για πολλούς άλλους, όμως, η διακυβέρνηση Τσάβες αποτελεί σωτήρια εγγύηση για τη συνέχιση φιλόδοξων κοινωνικών προγραμμάτων κυρίως στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης. H κοινωνία της Βενεζουέλας είναι σαφές ότι έχει χωριστεί στα δύο.

Οι διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης

Δυστυχώς, η πρόσφατη κρίση στην Αϊτή, που οδήγησε μέσα σε λίγα 24ωρα στην πτώση του προέδρου Αριστίντ, έρχεται να πυροδοτήσει στη γειτονική χώρα μια νέα και εξίσου σοβαρή σύγκρουση, που ήδη έχει προκαλέσει πέντε νεκρούς.

Οι διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης -οργανωμένης από το παλαιό και εδραιωμένο κρατικό κατεστημένο, που προϋπήρχε της πανηγυρικής εκλογής του Τσάβες στην προεδρία το 1998- άρχισαν στις 27 Φεβρουαρίου, με αφορμή τις καθυστερήσεις του Εθνικού Εκλογικού Συμβουλίου, το οποίο εκλήθη να εγκρίνει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος με το φλέγον ερώτημα: Να παραμείνει ή όχι ο Ούγκο Τσάβες στην εξουσία; Επιχειρώντας ίσως να κατευνάσει τα πνεύματα, κι ενώ οι αρχές είχαν ήδη αρχίσει να συλλαμβάνουν διαδηλωτές «προκειμένου να διασφαλιστεί η τάξη», το εκλογικό συμβούλιο απεφάνθη τη Δευτέρα ότι οι υπογραφές που συγκέντρωσαν οι αντίπαλοι του Τσάβες για να στηρίξουν το δημοψήφισμα δεν ήταν αρκετές. Μόλις 1,8 εκατομμύρια, από τις συνολικά 3,4 εκατομμύρια υπογραφές που συγκεντρώθηκαν, αποδείχθηκαν έγκυρες, ανακοίνωσε ο πρόεδρος του συμβουλίου, Φραντσίσκο Καρασκέρο. O ίδιος, ωστόσο, διευκρίνισε ότι περίπου 900.000 υπογραφές θα επανελεγχθούν κατά τη διάρκεια μιας «περιόδου αναθεώρησης» εντός του Μαρτίου και σε περίπτωση που υπάρξουν αρκετές έγκυρες, το δημοψήφισμα τελικά θα γίνει. Παρά την προοπτική ικανοποίησης του αιτήματός τους, οι ηγέτες της αντιπολίτευσης αντέδρασαν με οργή στην απόφαση και απέρριψαν την «περίοδο αναθεώρησης». Κάλεσαν δε την Οργάνωση Αμερικανικών Κρατών να μεσολαβήσει στην κρίση της και να αναγκάσει τα μέλη του εκλογικού συμβουλίου να επανεξετάσουν την απόφασή τους.

Ουδείς φαίνεται διατεθειμένος να υποχωρήσει. Οι αντικυβερνητικοί διαδηλωτές κατακλύζουν τους δρόμους καίγοντας λάστιχα, η κυβέρνηση απαντά με δακρυγόνα και υποστηρίζει ότι η σύλληψη «ορισμένων ταραχοποιών στοιχείων είναι αναγκαία»? ο «πόλεμος», κατά τα φαινόμενα, μόλις αρχίζει. O ίδιος ο Ούγκο Τσάβες δείχνει αποφασισμένος για όλα, αν κρίνουμε από τη σφοδρή φραστική επίθεσή του κατά του Τζορτζ Μπους, τον οποίον κατήγγειλε ευθέως ότι υποστήριξε την απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του, τον Απρίλιο του 2002. «Θα πρέπει να θυμίσω σε εκείνους που ελπίζουν να επιβάλουν στη Βενεζουέλα τη συνταγή της Αϊτής, ότι η Βενεζουέλα δεν είναι Αϊτή και ο Αριστίντ δεν είναι Τσάβες, ούτε ο Τσάβες Αριστίντ», δήλωσε ο Ούγκο Τσάβες στις 29 Φεβρουαρίου. Απευθυνόταν σε χιλιάδες οπαδούς του, που διαδήλωναν κατά του αμερικανικού ιμπεριαλισμού». Δεν δίστασε, μάλιστα, να προκαλέσει ανοιχτά τον Αμερικανό πρόεδρο: «O κ. Μπους πρέπει να γνωρίζει ότι σε περίπτωση που του έρθει στο μυαλό η ανόητη ιδέα να επιβάλει εμπάργκο στη Βενεζουέλα, ή ακόμη χειρότερα, να εισβάλει σ’ αυτήν, δεν θα του ξαναστείλουμε ούτε μία σταγόνα πετρέλαιο».

Ογδοη κατά σειράν στον παγκόσμιο κατάλογο παραγωγών μαύρου χρυσού, η Βενεζουέλα είναι ένας από τους τρεις βασικούς προμηθευτές των ΗΠΑ, όπου εξάγει περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα. Οι αναλυτές, ωστόσο, σημειώνουν ότι σε ό,τι αφορά το πετρέλαιο, «η Βενεζουέλα έχει ανάγκη τις ΗΠΑ, όσο την έχουν ανάγκη και οι Αμερικανοί».

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ούγκο Τσάβες αντιμετωπίζει τις ογκώδεις διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης. Επί της ουσίας, η Βενεζουέλα έχει διαιρεθεί σε δύο στρατόπεδα: Εκείνους που καταγγέλλουν τον Τσάβες για αυταρχισμό και εκείνους που βλέπουν στο πρόσωπό του τον υπερασπιστή των φτωχών. Μετά τις γιγαντιαίες διαδηλώσεις της αντιπολίτευσης το 2002 και την απόπειρα πραξικοπήματος του Απριλίου του ίδιου έτους, ο Τσάβες εξήλθε σώος από μια απεργία 62 ημερών, που παράλυσε σχεδόν ολοκληρωτικά τη διαδικασία των πετρελαϊκών συναλλαγών. Οπως εξηγεί η γαλλική εφημερίδα Le Monde, ο Τσάβες έχει πολλά μεγάλα ατού. Κατ’ αρχάς είναι «η σταθερή λαϊκή υποστήριξη που απολαμβάνει, ενισχυμένη από την προώθηση φιλόδοξων κοινωνικών προγραμμάτων στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης». Δεύτερον, είναι «τα λάθη της αντιπολίτευσης η οποία δεν έχει να παρουσιάσει ούτε συμπαγή εξουσία ούτε σαφή σχέδια για την κοινωνία».