ΚΟΣΜΟΣ

Τα ίχνη του νερού δεν αποδεικνύουν και ύπαρξη ζωής

Οι επιστήμονες που παρακολουθούν τον Αρη θα πρέπει να έχουν βαρεθεί να φωνάζουν «Νερό!» τόσο συχνά. Την περασμένη εβδομάδα, η επιστημονική ομάδα του εξερευνητικού οχήματος «Spirit» ζητωκραύγασε με τη σειρά της, με αφορμή τις νέες ενδείξεις ύπαρξης ύδατος στην επιφάνεια του Κόκκινου Πλανήτη. Ηδη από το 2002, το διαστημόπλοιο «Οδύσσεια» της NASA είχε εξασφαλίσει εικόνες πάγου στον Νότιο Πόλο του πλανήτη. Πριν από δύο μήνες, η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA) είχε ανακοινώσει και αυτή την ύπαρξη νερού στον Αρη.

Η αναζήτηση νερού στον πλανήτη βασίζεται στην υπόθεση ότι ο Αρης, που μοιάζει με την Ανταρκτική χωρίς ατμόσφαιρα, υπήρξε θερμός και υγρός στις απαρχές του, ευνοώντας την ανάπτυξη ζωής. Οι ανακαλύψεις των αποστολών «Οδύσσεια» και «Mars Express», όμως, αφορούσαν πάγο και όχι νερό σε υγρή μορφή. Οι ανακαλύψεις αυτές δείχνουν μεν ότι ο Αρης διαθέτει πολύ νερό, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι στον πλανήτη αναπτύχθηκε ποτέ ζωή. Για πρώτη φορά, παρατηρήσεις του εξερευνητικού οχήματος «Opportunity» διαπίστωσαν την ύπαρξη μετάλλων, τα οποία απαιτούν την παρουσία άφθονου νερού σε υγρή μορφή για να αναπτυχθούν.

Εδώ και 30 χρόνια

Την περασμένη εβδομάδα, η επιστημονική ομάδα της NASA ανακοίνωσε ότι το «Spirit» ανακάλυψε και αυτό ίχνη ύδατος σε ηφαιστειογενή βράχο. Παρά τις πολυάριθμες ενδείξεις, όμως, πολλοί αστρονόμοι αρνούνται τη θεωρία ότι ο Αρης υπήρξε κάποτε φιλόξενο μέρος. Με τη βοήθεια τηλεσκοπίων, οι επιστήμονες γνώριζαν για την ύπαρξη νερού στον Αρη εδώ και τρεις δεκαετίες. Αν και η ποσότητα ύδατος στην ατμόσφαιρα του πλανήτη είναι απειροελάχιστη, η ύπαρξή του της δίνει ιδιαίτερο χρώμα.

Τα αμερικανικά διαστημόπλοια «Viking», που τέθηκαν σε τροχιά γύρω από τον Αρη τη δεκαετία του 1970, μετέδωσαν εικόνες πάγου από τον Βόρειο Πόλο. Φωτογραφίες έδειξαν ολόκληρες πεδιάδες, που έμοιαζαν να δημιουργήθηκαν από αρχαίες λίμνες και ποτάμια. Οι παρατηρήσεις αυτές οδήγησαν σε θεωρίες που ήθελαν τα ηφαίστεια του Αρη να εκπέμπουν παχύ νέφος διοξειδίου του άνθρακα, προκαλώντας φαινόμενο θερμοκηπίου, που με τη σειρά του οδήγησε τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη πάνω από το μηδέν. Αρχικές προσομοιώσεις με τη βοήθεια υπολογιστών έδειξαν ότι η θέρμανση του πλανήτη ήταν εφικτή. Νέες μελέτες, όμως, απέδειξαν ότι μεγάλες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα δημιουργούν νέφη, τα οποία αντανακλούν το ηλιακό φως και ψυχραίνουν την ατμόσφαιρα, ενώ ο ήλιος κατά τη δημιουργία του ηλιακού συστήματος ήταν κατά 30% λιγότερο φωτεινός από ό,τι σήμερα.

Ούτε ασβεστολιθικά πετρώματα

Αλλες πρόσφατες παρατηρήσεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο Αρης δεν θα μπορούσε να έχει πολλά νερά, καθώς το μέταλλο ολιβίνη, το οποίο βρίσκεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις στον πλανήτη, διασπάται σε συνθήκες ζέστης και υγρασίας. Παράλληλα, τα διαστημόπλοια σε τροχιά δεν ανακάλυψαν πουθενά στην επιφάνεια ασβεστολιθικά πετρώματα, που σχηματίζονται στον πυθμένα θαλασσών και λιμνών. Τα δεδομένα αυτά οδήγησαν στη νέα θεωρία του υγρού και ψυχρού Αρη. Οι μεγάλες δυνάμεις της βαρύτητας μεταξύ Αρη, Δία και Ηλίου προκάλεσαν περιοδική μετατόπιση του άξονα περιστροφής του Αρη. Οταν ο πλανήτης βρισκόταν σε τροχιά 60 μοιρών, ο Ηλιος έλιωνε τους πάγους στους Πόλους, προκαλώντας βροχές στον ισημερινό. Οι κοιλάδες και οι κοίτες ποταμών μπορεί έτσι να σχηματίσθηκαν από πάγους που έλιωσαν κατά την περιοδική μετατόπιση της τροχιάς.

Η πορεία προς τον Αρη

Ο Κόκκινος Πλανήτης απασχολεί εδώ και τέσσερις δεκαετίες επιστήμονες από τις δύο όχθες του Ατλαντικού.

1965: Το αμερικανικό διαστημόπλοιο «Mariner 4» αποστέλλει τις πρώτες κοντινές φωτογραφίες του Αρη κατά τη διέλευσή του.

1969: Τα αμερικανικά διαστημόπλοια «Mariner» 6 και 7 εξασφαλίζουν πάνω από 100 φωτογραφίες των Πόλων του πλανήτη. Δύο αποτυχημένες εκτοξεύσεις εξερευνητικών διαστημοπλοίων από τους Σοβιετικούς.

1971-72: Το αμερικανικό «Mariner 8» πέφτει στον Ατλαντικό λίγα λεπτά μετά την απογείωσή του. Πρώτες διελεύσεις σοβιετικών διαστημοπλοίων «Mars» 2 και 3 γύρω από τον Αρη.

1976: Πρώτη επιτυχημένη προσεδάφιση από τα αμερικανικά «Viking» 1 και 2.

1988: Δύο σοβιετικές αποστολές στον Αρη. Τα διαστημόπλοια «Φόβος» 1 και 2 στέλνουν φωτογραφίες, αλλά δεν μπορούν να επιτύχουν προσεδάφιση.

1993: Το αμερικανικό διαστημόπλοιο «Mars Observer» τίθεται σε τροχιά γύρω από τον Αρη, αλλά δεν καταφέρνει να επικοινωνήσει με τη Γη.

1996: Το «Mars Global Surveyor» της NASA χαρτογραφεί τον Αρη από τροχιά.

1997: Δεύτερη αμερικανική προσεδάφιση στον Αρη με το «Mars Pathfinder». H ρωσική αποστολή «Mars 96» αποτυγχάνει, ενώ το διαστημόπλοιο πέφτει στον Ειρηνικό λίγο μετά την απογείωση.

1999: Αποτυχημένη αμερικανική κλιματολογική αποστολή «Mars Climate Orbiter».

2003: Αποτυχημένη ευρωπαϊκή αποστολή στον Αρη με το «Beagle 2».