ΚΟΣΜΟΣ

Διαρροή «εγκεφάλων» προς τις ΗΠΑ

Μόνο το 2000, περίπου 3.000 απόφοιτοι ανωτάτων γαλλικών σχολών, που εντάσσονται στον τομέα της επιστημονικής έρευνας, εγκατέλειψαν τη χώρα τους για να αναζητήσουν την τύχη τους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλοί άλλοι επιλέγουν τον Καναδά, την Ελβετία ή την Ιαπωνία. H καταγγελθείσα «αιμορραγία εγκεφάλων» αναμένεται να λάβει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα «υπέρ της διανόησης», όπως ζητούν οι περίπου 70.000 υπογράφοντες την περίφημη αίτηση«σώστε την έρευνα», που κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο.

Ο Ολιβιέ Μπλανκάρ, 54 ετών, καθηγητής της Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης, είναι ένας από τους «φυγάδες» και χρησιμοποιεί τα καλύτερα λόγια όταν αναφέρεται στο «επιστημονικό περιβάλλον» των ΗΠΑ: «Δεν έχει καμία σχέση με αυτό που επικρατεί στη Γαλλία. Διότι η καταγωγή ουδεμία σημασία έχει για τη σταδιοδρομία ενός επιστήμονα», σημειώνει. «O άνθρωπος που με διαδέχτηκε πέρυσι στη θέση του επικεφαλής του οικονομικού τμήματος είναι Φινλανδός».

Μαζική η φυγή

Μεγάλη απογοήτευση για τις συνθήκες προώθησης των επιστημονικών ερευνών στη Γαλλία εκφράζει και ο φυσικός, κάτοχος του βραβείου Νομπέλ, Πιερ-Ζιλ ντε Ζεν και προειδοποιεί: «Είναι η πρώτη φορά, μετά το 1945 που εκδηλώνεται αυτό το φαινόμενο της φυγής εγκεφάλων σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Το πρόβλημα θα επιδεινωθεί εάν δεν δημιουργήσουμε 2.000 έως 3.000 θέσεις ερευνητών, έαν δεν καθησυχάσουμε με κάποιο τρόπο τους νέους επιστήμονες, οι οποίοι μεταφέρονται τώρα στα αμερικανικά εργαστήρια».

Κάθε χρόνο αποφοιτούν από τα γαλλικά πανεπιστήμια, 11.000 νέοι ερευνητές, αλλά μόνο το 30% έως 40% απορροφώνται από τον δημόσιο τομέα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, περίπου 370.000 άτομα, από τα οποία οι 191.000 είναι ερευνητές, εργάζονται σήμερα στον τομέα της έρευνας, στα εθνικά εργαστήρια και ινστιτούτα, αλλά και σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Οι ερευνητές στο Δημόσιο είναι 104.784 και από αυτούς το 31% είναι γυναίκες. Οι πολέμιοι του ισχύοντος συστήματος θυμίζουν ότι «για πολλά προβλήματα ευθύνεται η φτωχή οργάνωση στον δημόσιο τομέα, οι ελλιπείς δεσμοί του με την ιδιωτική βιομηχανία, η γραφειοκρατία και το καθεστώς του δημοσίου υπαλλήλου για όλο το προσωπικό». Τα πράγματα, όμως, δεν είναι τόσο απλά. Οπως το θέτει ο Ολιβιέ Πουρκέ, 39 ετών, άλλοτε διευθυντής ερευνών στα γαλλικά εργαστήρια του CNRS, η Αμερική είναι δελεαστική διότι εκεί «η έρευνα αξιολογείται διαφορετικά, ωσάν να επρόκειτο για οικονομική στρατηγική»…

Πενταπλάσιος ο μισθός

Ο Ολιβιέ Πουρκέ, ένας από τους πιο επιφανείς Γάλλους επιστήμονες που εγκατέλειψαν την πατρίδα για μια καλύτερη τύχη στην αμερικανική γη της επαγγελίας, «στρατολογήθηκε» από το Ινστιτούτο Ιατρικών Ερευνών Στόουερς και σήμερα εργάζεται στο Μισούρι. H απώλειά του έχει στοιχίσει πολλά στη γαλλική επιστημονική κοινότητα, δεδομένου ότι ο Πουρκέ θεωρείται πρωτοπόρος στη γενετική μηχανική, ενώ το Ινστιτούτο Στόουερς υπόσχεται σωτήριες ανακαλύψεις για την αντιμετώπιση του καρκίνου, του διαβήτη και των καρδιαγγειακών παθήσεων. Το εν λόγω κέντρο ερευνών ιδρύθηκε το 1994 από τον πολυεκατομμυριούχο Τζιμ Στόουερς και τη σύζυγό του Βιρτζίνια και εκτός από Γάλλους επιστήμονες έχει στρατολογήσει Κινέζους, Αυστραλούς, Ρώσους και Βρετανούς. O Ολιβιέ Πουρκέ έφθασε στις ΗΠΑ το 2002. O μισθός του στη Γαλλία ήταν 2.500 ευρώ τον μήνα. Τώρα είναι πενταπλάσιος… Ερωτηθείς εάν σκοπεύει ποτέ να επιστρέψει στη Γαλλία, απάντησε: «Θα ήθελα κάποια μέρα να γυρίσω πίσω. Αλλά θα πρέπει να είμαι έτοιμος για θυσίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι η χώρα, όπου οι επιστήμονες τυγχάνουν της καλύτερης συμπεριφοράς».

«Αποκλείεται να γυρίσω πίσω»

Μια άλλη ιστορία, αυτήν του Λουκ Τζούλια, 37 ετών, είναι όπως περιγράφει το περιοδικό L’ Express, «από αυτές που σε κάνουν να φοβάσαι το χειρότερο για το μέλλον της έρευνας στη Γαλλία. Κληθείς να απαντήσει στην ίδια ερώτηση, ο Λουκ ήταν ανένδοτος: «Να γυρίσω στη Γαλλία; Δεν υπάρχει περίπτωση!». Απόφοιτος ανώτατης σχολής τηλεπικοινωνιών της Γαλλίας, ο Λουκ κατέχει σήμερα μια θέση στο Κέντρο Ερευνών Στάνφορντ και θυμάται με τρόμο το παρελθόν του στο γαλλικό Κέντρο Ερευνών CNRS: «Βαρέθηκα ν’ ακούω τους καυγάδες των ερευνητών του CNRS για θέματα προϋπολογισμού και εξουσίας. Τσακώνονταν αντί να συνεργάζονται», διηγείται.«Το χειρότερο είναι ότι το κλίμα είναι εξίσου δυσάρεστο ακόμη και μεταξύ των πιο επιφανών επιστημόνων»…

Τα τελευταία 24ωρα, ο γαλλικός Τύπος βρίθει ιστοριών Γάλλων επιστημόνων, που ζουν στο εξωτερικό και δεν σκοπεύουν να γυρίσουν. Οι υπηρεσίες τους προσφέρονται αλλού, πολλοί περισσότεροι πρόκειται να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους και έτσι συντελείται η αποκαλούμενη «πνευματική αιμορραγία» της χώρας τους. Το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό της Γαλλίας, όσο είναι ίσως ο ιδιαίτερος τρόπος των πολιτών της να κινητοποιούνται «για την προστασία της εθνικής κληρονομιάς».