ΚΟΣΜΟΣ

Κόλαφος για την κυβέρνηση η άνοδος εθνικιστών

Μια εβδομάδα πριν από τις ισπανικές εκλογές και λίγα εικοσιτετράωρα πριν από το μακελειό της Μαδρίτης που ανέτρεψε άρδην το πολιτικό σκηνικό, η έγκυρη «Ελ Παΐς» σημείωνε ότι το κρίσιμο διακύβευμα σε όλες τις αναμετρήσεις μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, δεν ήταν αν νικήσει η Δεξιά ή η Αριστερά, αλλά πώς θα αντιμετωπίσει το ισπανικό κράτος το ανοιχτό πρόβλημα των περιφερειακών εθνικισμών, που απειλούν, προοπτικά, τη συνοχή του βασιλείου. Μια εκτίμηση που επιβεβαιώθηκε απολύτως από το αποτέλεσμα των προχθεσινών εκλογών.

Ανοδος των αυτονομιστών

Αν και το κυρίαρχο στοιχείο ήταν η εντυπωσιακή ανατροπή υπέρ των σοσιαλιστών -ψήφος τιμωρίας για τον Αθνάρ, που πλήρωσε την ταύτισή του με τον Μπους στο Ιράκ και τη διάχυτη υποψία ότι προσπάθησε να παραπλανήσει τους ψηφοφόρους για τους ενόχους της τρομοκρατικής επίθεσης- ένα άλλο, λιγότερο προβεβλημένο αλλά πολύ σημαντικό στοιχείο προκύπτει αβίαστα από τα αποτελέσματα της αναμέτρησης: Πρόκειται για την εντυπωσιακή άνοδο των αυτονομιστικών κομμάτων, τόσο στη Χώρα των Βάσκων όσο και στην Καταλωνία. Μια εξέλιξη που καταδεικνύει τη χρεοκοπία της «σκληρής γραμμής» Αθνάρ στην αντιμετώπιση των περιφερειακών εθνικισμών.

Στη Χώρα των Βάσκων, πρώτη δύναμη αναδείχθηκε το μετριοπαθώς εθνικιστικό κόμμα PNV, που ελέγχει την τοπική κυβέρνηση, σημειώνοντας αύξηση της δύναμής του κατά 8%. Αντιθέτως, το Λαϊκό Κόμμα του Αθνάρ σημείωσε πραγματική καθίζηση, χάνοντας περίπου το ένα τρίτο της δύναμής του και στις τρεις επαρχίες της αυτόνομης περιοχής. Ουσιαστικά, οι εκλογές πήραν στη Χώρα των Βάσκων χαρακτήρα δημοψηφίσματος υπέρ του σχεδίου του εθνικιστή πρωθυπουργού Ιμπαρέτσε για αναθεώρηση του ισπανικού Συντάγματος και κατοχύρωση μιας ένωσης «δύο ισότιμων εθνών» (Ισπανών και Βάσκων), κάτι που ισοδυναμεί με ένα μόνο βήμα πριν από την απόσχιση, κατά το πρότυπο του γαλλόφωνου, καναδικού Κεμπέκ. Οι Βάσκοι ψηφοφόροι αποδοκίμασαν την τακτική του Αθνάρ, ο οποίος χρησιμοποίησε τον αναγκαίο αγώνα του κεντρικού κράτους εναντίον της τρομοκρατίας της ETA ως άλλοθι για την ενοχοποίηση συλλήβδην του βασκικού λαού (κλείσιμο βασκικών εφημερίδων, κήρυξη ως παράνομου του αριστερού, εθνικιστικού κόμματος Ερι Μπατασούνα, που έπαιρνε το 12%-18% των ψήφων κ.λπ.). Παρόμοια εικόνα διαμορφώθηκε στην Καταλωνία, την πλουσιότερη από τις 18 αυτόνομες περιοχές της Ισπανίας. Το Λαϊκό Κόμμα αναδείχθηκε σε… τέταρτη δύναμη, με απώλειες της τάξης του 25%, ενώ μεγάλη «αιμορραγία» σε ψήφους σημείωσε και το συνεργαζόμενο με τον Αθνάρ, κεντροδεξιό, εθνικιστικό κόμμα CiU. Αντιθέτως, οι σοσιαλιστές, που αναδείχθηκαν πρώτη δύναμη, σημείωσαν σημαντική άνοδο. Αλλά η κυριότερη έκπληξη ήρθε από το αριστερό, αυτονομιστικό κόμμα των Καταλανών, ERC, το οποίο τριπλασίασε τις δυνάμεις του και οκταπλασίασε τις βουλευτικές του έδρες! Το γεγονός αυτό έχει πολύ μεγάλη πολιτική σημασία, καθώς στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου είχε ξεσπάσει μέγα σκάνδαλο, όταν αποκαλύφθηκε ότι το ERC είχε έρθει σε μυστική επαφή με την ETA, ώστε να κηρύξει ο τελευταίος ανακωχή στην Καταλωνία. H «ανίερη» αυτή συναλλαγή ερμηνεύθηκε ως πράσινο φως στην ETA να δολοφονεί στην υπόλοιπη, εκτός Καταλωνίας, Ισπανία. O Αθνάρ χρησιμοποίησε αυτήν την εξέλιξη για να λεηλατήσει εκλογικά τους σοσιαλιστές, οι οποίοι συγκυβερνούν την Καταλωνία με το ERC. Τα αποτελέσματα, όμως, αποδείχθηκαν αντίθετα με τις προσδοκίες του.

Σ’ αυτό το φόντο, ο νέος, σοσιαλιστής πρωθυπουργός Θαπατέρο κληρονομεί από τον προκάτοχό του το οξύτερο από ποτέ πρόβλημα των σχέσεων ανάμεσα στο κεντρικό κράτος και τους περιφερειακούς εθνικισμούς.

Δύο εθνικές ομάδες

Η Ισπανία είναι ένα κράτος με τέσσερις γλώσσες (καστιλιάνικα, βασκικά, καταλάνικα, διάλεκτος της Γαλικίας) και δύο πολύ δυναμικές εθνικές ομάδες, Βάσκους και Καταλανούς, οι οποίοι, για ιστορικούς λόγους (πόλεμοι ανάμεσα στα διάφορα βασίλεια της Ιβηρικής, εμφύλιος πόλεμος, δικτατορία του Φράνκο) ένιωθαν ότι βρίσκονται διαρκώς στην πλευρά των «ηττημένων» και διεκδικούσαν μεγαλύτερη αυτονομία από το κεντρικό κράτος.

Τηρουμένων των αναλογιών, κάτι ανάλογο με το πρόβλημα που αντιμετώπισε, στην Ιστορία του, το Ηνωμένο Βασίλειο, στα βρετανικά νησιά. H διαφορά είναι ότι η Βρετανία κατάφερε να οικοδομήσει ένα είδος διπλής εθνικής ταυτότητας, όπου οι πολίτες της νιώθουν ταυτόχρονα Αγγλοι, Σκωτσέζοι ή Ουαλλοί αλλά και Βρετανοί. H Ισπανία έκανε μεγάλο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση με την κατάρρευση του Φρανκισμού και το δημοκρατικό Σύνταγμα του 1978, αλλά όλα δείχνουν ότι έχει να διανύσει ακόμα δρόμο, προκειμένου να αποτραπεί μια επικίνδυνη οπισθοδρόμηση, με απρόβλεπτες συνέπειες.